MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
371
SIMMENTAL
CHATISHTIRISH NATIJASIDA YARATILGAN
LINIYALARI VA OILALARINING SELEKSION BELGILARI
Ilmiy rahbar
Amonov Rasul Chorshambi o‘g‘li,
Bakalavr: Sársenbaev Jasurbek
Bakalavr:Taxirov Samandar
Bakalavr:
Radjapov Ulugbek
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi, chorvachilik va
biotexnalogiyalar universiteti Nukus filiali
Annotatsiya. Bu moqolada simmental
chatishtirish natijasida yaratilgan
liniyalari va oilalarining seleksion belgilarini o’rganish.
Аннотация. В данной статье рассматривается изучение селекционных
признаков линий и семейств, полученных в результате симментального
скрещивания.
Kalit so´zlar: simmental zotli nasldor buqa, Sut miqdor, Sutdorlik koeffitsenti,tirik
vazni, naslchilik.
Ключевые слова: симментальская порода племенного быка, количество
молока, коэффициент молочности, живая масса, племенное дело.
Kirish.
Sutdor qoramolchiligi rivojlangan davlatlarda bu zot sigirlari,
masalan, "Snoudel Improver Dezi" lakabli sigir VII laktatsiyaning 305 kunida 3,85%
yog‘lilikda 18969 kg sut mahsuldorligiga ega bo‘lgan, "Iveta" lakabli sigir (AQSHning
Nyu-Jersi shtati-dagi "Uayt Klaud" fermasi) 10 laktatsiya davomida yiliga har bir
laktatsiya bo‘yicha o‘rtacha 4,3% yog‘lilikda 10 898 kg sut mahsuldorligiga erishganligi
kayd etilgan.
Bu ma’lumotlar mashhur sigirlarning irsiy imkoniyatlaridan keng foydalanish
muhimligi va ulardan oilalar yaratish zotni genetik jihatdan takomillashtirishda katta
ahamiyat kasb etishidan dalolat beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
372
Tatqiqot maqsadi:
Har bir naslchilik podasida sermahsul sigirlar oilalarini
yaratish uchun sutbop podalar sut mahsuldorligini, naslchilik ishining samaradorli-
gini, zotni takomillashtirish sur’atini oshirish hamda mahsuldorligi bo‘yicha yuqori irsiy
salohiyatga ega avlod olish va podalarda ular salmog‘ini oshirishda muhim axdmiyatga
ega.
Tatqiqot obe’kti
: Samarqand viloyati Pastdarg‘om tumani Ipak yo‘li maxallasi
Temiryo‘l qishlog‘i “K¬-Eldor” fermer xo‘jaligida urchitilayotgan simmental va
mahalliy yaxshilangan qoramollarning buqachalari.
Tatqiqot natiyjalari:
M.E.Ashirov, D.SH.Yo‘lchiev, O.T.Tojiaxmedov,
A.M.Goziev, YO.Nosriddinovlarning ma’lumotiga ko‘ra, Andijon viloyatining
simmental zotini urchitishga ixtisoslashgan naslchilik fermer xo‘jaliklarida yangi
liniyalarni yaratishda Evropa seleksiyasiga mansub nasldor "Altaloch" , "bombast"
buqalardan foydalanilgan.
"Altaloch" - sof simmental zotli nasldor buqa. 1988 yilning 24 fevralida
Avstriyada tug‘ilgan, 3 yosh 5 oyligida tirik vazni 840 kg, sinfi elita-rekord.
Onasining mahsuldorligi: VIII laktatsiyada 4,22% yog‘lilikda 8571 kg sutni,
otasining onasi mahsuldorligi eng yuqor laktatsiyada 4,12% yog‘lilikda 11 666 kg
sutni tashkil etgan.
"Bombast" — sof simmental zotli nasldor buqa. 1986 yilning 15 aprelida
Avstriyada tug‘ilgan, 5 yosh 2 oyligida tirik vazni 1090 kg ni tashkil etgan, sinfi elita
- rekord. Onasining mahsuldorligi: I laktatsiyada 4,21% yog‘lilikda 7226 kg sutni,
onasining onasi III laktatsiyada 4,0% yog‘lilikda 7305 kg sutni, otasining onasi IV
laktatsiyada eng yuqori 4,17% yog‘liliqda 9223 kg sutni tashkil etgan.
Bu ma’lumotlar yangi liniyalar asoschilari maxsuldorlik imkoniyatlari
bo‘iicha yuqori irsiy salohiyatga ega bo‘lganligidan dalolat beradi. Ushbu buqalar
urug‘i viloyatning sun’iy qochirish tarmog‘ida 1998 - 1999 yillardan ishlatila
boshlangan. Ko‘p yillik ilmiy-amaliy ishlar natijasida viloyatning fermer xo‘jaliklari
naslchilik podalarida yaratilgan liniyalarga mansub sigirlarning sut mahsuldorligini
tahlil qilingan. Uning natijalari 1-jadvalda keltirildi.
1-jadval
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
373
Viloyatning naslchilik fermer xo‘jaliklaridagi simmental zotli yangi liniyalarga
mansub sigirlarning sut mahsuldorligi
Ko‘rsatkichlar
Liniya
"Altaloch"
"Bombast"
X±8
X
C
V
,
%
X±5
X
C
V
,
%
n
5
5
Sut miqdor, kg
4094,2±50,1
14,6
4089,6±57,
3
12,9
Sut tarkibidagi yog‘, %
3,95±0,006
2,29
3,97±0,015
3,32
Sut yog‘i chiqimi, kg
161,7±10,2
15,3
162,3±9,8
14,3
Sutdorlik koeffitsenti, kg
-sienti, kg
816,2±41,2
13,4
820,0±36,7
12,8
Tirik vazni, kg
501,6±5,30
12,2
498,7±5,08
7,4
1-Jadval ma’lumotlari tahliliga ko‘ra, yangi liniyalarga mansub sigirlar sut
mahsuldorligi bo‘yicha yuqori irsiy salohiyatga ega. SHuni alohida ta’-kidlash joizki,
har ikkala liniya asoschilarining mahsuldorlik bo‘yicha irsiy imkoniyatlari deyarli bir
xil ekanligi aniqlandi. Bu ularning qizlari sut mahsuldorligi o‘rtasida farq deyarli
yo‘kligi bilan ham tasdiqlanadi.
Xulosa
Har ikki liniyaga mansub sigirlar eng yuqori laktatsiyasida shvits zoti uchun
yaxshi darajadagi sut mahsuldorligini yuzaga chiqardilar. Sigirlarning laktatsiya
davomidagi o‘rtacha sut mikdorini shvits zotining andoza talablari bilan
taqqoslaganimizda, "Altaloch" liniyasidagi sigirlarda bu zotning ushbu talablaridan
sut mikdori 894,2 kg (27,9%), sut yog‘i chiqimi 43,3 kg (36,6%), sut tarkibidagi yog‘
0,25%, tirik vazni 31,6 kg (6,72%) yuqori, "Bombasst" liniyasidagi sigirlarda ushbu
ko‘rsatkichlar tegishli ravishda 889,6 kg (27,8%), 43,9 kg (37,1%), 0,27% va 28,7 kg
(6,1%) yuqori bo‘ldi. Muhimi, har ikki liniyadagi sigirlarda ham sutdorlik koeffitsienti
deyarli bir xil va yukori ko‘rsatkichga ega bo‘ldi, bu esa ushbu sigirlar mahsuldorlik
yo‘nalishi bo‘iicha sut xiliga mansub bo‘lganligidan dalolat beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Тюлебаев С.Д., и др Особенности роста симментальских бычков в
условиях содержания по технологии мясного скотоводства // Зоотехния. 2013.
№5. С. 19-20.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
374
2.
Шевхужев А.Ф., и др Мясная продуктивность бычков Абердин-
ангусской и симментальской пород в условиях Карачаево-Черкесской
Республики // Зоотехния. 2012. №3. С. 18-20.
3.
Шевхужев А.Ф., Смакуев Д.Р. Мясная продуктивность бычков
симментальской и абердин-ангусской пород при использовании разных
производственных систем // Зоотехния. 2015. №1. С. 25-27.
4.
Шилов А.И. Продуктивность симментал-монбельярдских помесей //
Зоотехния. 2002. №1. С. 7-8.
5.
Шилов А.И. Мясная продуктивность помесного симментальского скота
// Зоотехния. 2005. №2. С. 21-24.
6.
Шилов А.И. Продуктивные качества улучшенных симменталов //
Зоотехния. 2001. №10. С. 8-10.
