MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
287
BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK BOSQICHI (5–7 YOSH) YOSH
TAEKVONDOCHILARNI TAYYORLASH DARAJASINI XISOBGA
OLGAN XOLDA TEXNIK XARAKATLARINI RIVOJLANTRISH
TIFT universiteti “Jismoniy tarbiya va sport”
kafedrasi mudiri: (PhD) dotsent A.Xikmatilla
TIFT universitetining magistratursi
24-02 guruh talabasi
Xo’janiyozova Asalxon Muxammad qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichi (5–7
yosh) yosh taekvondochilarni tayyorlash darajasini xisobga olgan xolda texnik
xarakatlarini
rivojlantrish
va
asosiy
xarakatlari
o’rganilinadi.
Yosh
taekvondochilarning yuksak darajadagi sport formasini shakllantirish, texnik
xarakatlarini xisobga olgan xolda ularni rivojlantirishdan iborat.
Abstract: This article studies the development of technical movements and
basic movements of young taekwondo players, taking into account their level of
training in the initial training stage (5–7 years). The goal is to form a high-level sports
form of young taekwondo players, developing their technical movements, taking into
account their level of training.
Аннотация: В данной статье исследуются разработки технических
операций и базовых операций юных тхэквондистов с учетом уровня их
подготовки на начальном этапе подготовки (5–7 лет). Цель – поддерживать
спортивную форму юных тхэквондистов высокого уровня, развитие их
технических приемов с учетом уровня их подготовки.
Kalit so‘zlar: Jismoniy tarbiya, Taekwondo WT sportida 5-7 yoshli
taekvondochilarni darajalarini xisobga olish, yosh taekvondochilarning texnik
tayyorgarligi, taekvondochilarni tayyorlash texnik xarakatlarini rivojlantrishdan
iborat.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
288
Kirish
Taekwondo, jismoniy tarbiya va koordinatsiyani rivojlantirishda samarali
sport turlaridan biri bo’lib, asosan jangovar san’at sifatida tanilgan. Bu sportning
o’ziga xos jihati shundaki, u faqat mushak kuchini emas, balki muvozanat, tezkorlik,
chidamlilik va koordinatsiyani ham o’z ichiga oladi. Taekwondo bo’yicha mashqlar
yosh bolalar uchun jismoniy rivojlanishning eng muhim elementlarini taqdim etadi,
bu esa ularning kundalik hayotidagi ko’nikmalarni yaxshilashda katta ahamiyatga ega
bo’lib 5-7 yoshdagi bolalar uchun taekwondo mashqlari nafaqat sport bilan
shug’ullanishni o’z ichiga oladi, balki jismoniy, intellektual va ruhiy rivojlanishni
ham qo’llab-quvvatlaydi. Ushbu yosh guruhidagi bolalar uchun taekwondo
mashqlari, ularning mushak va skelet tizimining rivojlanishi, muvozanatni saqlash
qobiliyatining yaxshilanishi, hamda koordinatsiya va tezlikni oshirishga yordam
beradi. Jismoniy mashqlar va sport faolligi o’sish davrida bolaning umumiy
salomatligini mustahkamlashda va bo’yin, bel, oyoq va qo’l mushaklarini
shakllantirishda muhim rol o’ynaydi.
Adabiyotlar tahlil: Bolalar sporti, ayniqsa, 5-7 yoshdagi yosh guruhida muhim
rol o’ynaydi, chunki bu yosh davri motorika va jismoniy rivojlanishning poydevorini
tashkil etadi. Yosh bolalar uchun taekwondo kabi jang san’ati sport turlari faqat
jismoniy rivojlanish uchun emas, balki intellektual va emotsional rivojlanish uchun
ham foydalidir (Miller, 2016). Taekwondo sportida texnik harakatlar (ta’lim va to‘g‘ri
forma) bolalarni jismoniy va mental jihatdan rivojlantirishga yordam beradi. 5-7
yoshdagi bolalar uchun o‘qitishning asosiy maqsadi texnik ko‘nikmalarni
o‘rganishdan iboratdir. Bu yoshdagi bolalar hali o‘zlarining motorik qobiliyatlarini
mukammal egallashmaganligi sababli, ularni faqatgina jismoniy faoliyatga olib kelish
kerak. Taktik va texnik harakatlar o‘rgatishda yengil va o‘yinlar orqali qiziqarli
jarayon yaratish muhimdir (Tan, 2020).
5-7 yoshdagi bolalar ko‘proq o‘rganishga tayyor va faollikni oson
o‘zlashtiradilar, ammo ularning diqqati qisqa va bir xil ishni uzoq vaqt davomida
bajara olishmaydi. Shuning uchun taekwondo darslarida texnik harakatlarni
mustahkamlashda ko‘plab o‘yin va qiziqarli mashqlar kiritilishi kerak. Yangi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
289
harakatlarni o‘rgatish jarayonida bolalar psixologik jihatdan o‘zlarini erkin his
qilishlari kerak, shunda ularning o‘rganish samaradorligi oshadi (Berk, 2014).
Taekwondo sporti o‘qituvchilari bolalarni qanday qilib samarali va to‘g‘ri
texnikani o‘rgatishlari kerakligi haqida ko‘plab izlanishlar mavjud. Masalan, Xo
(2019) o‘z tadqiqotlarida bolalarga qadamlarni o‘rgatishda qiyinchiliklarni
minimallashtirish, har bir qadamni kichik qismlarga bo‘lib, amaliyot orqali o‘rgatish
usulini taklif etadi. Bu bolalar uchun murakkab harakatlarni sodda qilib taqdim
etishga yordam beradi. 5-7 yoshdagi bolalar motorik rivojlanishning muhim
bosqichida bo‘ladilar. Bu yoshda bolalar asosiy texnik harakatlarni, masalan, urish,
to‘pni ushlash, balansni saqlash kabi elementlarni o‘rganadilar. Bu harakatlarning
texnik jihatdan to‘g‘ri bajarilishi bolalar uchun zarurdir, chunki ular kelajakda o‘z
faoliyatlarini rivojlantirishlari uchun mustahkam asosga ega bo‘ladilar (Klein, 2018).
Taekwondo darslarida pedagogik metodlar o‘rganilayotgan harakatlarning
o‘zlashtirilishini tezlashtiradi. Kichik yoshdagi bolalar uchun o‘qitish jarayonida
ayniqsa vizual metodlar (video, suratlar, namoyishlar) muhim ahamiyatga ega. Bu
metodlar bolalarga harakatlarning qanday bajarilishi kerakligini tushunishga yordam
beradi. Shu bilan birga, bolalarning motivatsiyasi va qiziqishini saqlab qolish uchun
o‘yin shaklidagi mashqlarni qo‘llash muhimdir (Smith, 2017).
Taekwondo sportida tezlik va koordinatsiya katta ahamiyatga ega. 5-7
yoshdagi bolalar uchun harakatlarni to‘g‘ri bajarish va tezlikni oshirish dastlabki
bosqichda muhimdir. Bu yosh guruhida bolalar harakatlarni yaxshilash uchun
o‘rgatishda yuqori darajadagi nazorat va repetitiv mashqlarni amalga oshirish kerak.
Bu jarayon davomida bolalarning harakatlari bir-biri bilan muvofiqlashib, ularning
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi (Berg, 2019).
Ilmiy yangiliklar va dolzarblik: 5-7 yoshli bolalar uchun taekwondo texnikasi
o‘qitishning boshlang‘ich bosqichi bugungi kunda ilmiy tadqiqotlar va pedagogik
amaliyotlarda dolzarb va muhim ahamiyatga ega. Bu yoshdagi bolalar uchun
tayyorgarlik jarayonida ularning fiziologik xususiyatlari, motorik ko‘nikmalari va
psixologik holatlari inobatga olinishi kerak. Shuning uchun texnik ko‘nikmalarni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
290
rivojlantirishda innovatsion yondashuvlar, yangi metodologiyalar va pedagogik
usullarni qo‘llash talab etiladi.
Birinchi bosqichda texnik ko‘nikmalarni rivojlantirishning ahamiyati: 5-7 yoshli
bolalar o‘zlarining motorik ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayonida, ayniqsa taekwondo kabi
harakat va jismoniy faollikni talab qiladigan sportda, boshlang‘ich texnik mashqlarni to‘g‘ri
o‘rganish muhimdir. Taekwondo texnikasi bolalarda nafaqat harakatlarni aniqlik bilan
bajarishni, balki o‘z-o‘zini boshqarish, muvozanatni saqlash va tezkor qarorlar qabul qilish
ko‘nikmalarini shakllantiradi.
• Yangi metodologiyalar va ilmiy yondashuvlar: 5-7 yoshdagi bolalar uchun
tayyorlash bosqichida jismoniy va psixologik rivojlanishning o‘ziga xos xususiyatlari e’tiborga
olinishi kerak. Masalan, bolalar uchun mashq davomida ko‘rsatilgan har bir texnik harakatning
individual xususiyatlariga qarab, ularning qobiliyatlarini shakllantirish uchun zamonaviy
pedagogik metodlar qo‘llanilmoqda. Bu metodlarga motorik ko‘nikmalarni rivojlantirishda
o‘yinlar, mashqlar va motivatsiya strategiyalarini kiritish mumkin.
Taekwondo texnikasi va motorik rivojlanish: 5-7 yoshli bolalar uchun taekwondo
texnikasini o‘rgatishning asosiy maqsadi, ularga murakkab harakatlarni o‘rganishda yordam
berishdir. Bu yoshda bolalar hali o‘zlarining motorik ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayonida
bo‘lib, harakatlarning muvofiqligini, aniqligini va tezkorligini o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga
duch keladilar. Shu bois, texnik mashqlarni qo‘llashda quyidagi ilmiy yangiliklar va
yondashuvlar zarur:
• Jismoniy rivojlanishning moslashuvchanligi: Bolalar skelet tizimi va mushak
tizimining tez rivojlanishi sababli, ularni yuqori darajadagi texnik harakatlarga tayyorlashda
ortiqcha yuklamalardan qochish lozim. Bu yoshdagi bolalar uchun mashqlarni bosqichma-
bosqich, o‘yinlar orqali soddalashtirib, har bir harakatni muvaffaqiyatli bajarishga yo‘naltirish
muhimdir.
• Koordinatsiya va muvozanat: Taekwondo texnikasi bolalarda oyoq va qo‘l
koordinatsiyasini rivojlantirishga yordam beradi. Bu yoshdagi bolalar uchun texnikani
o‘rgatishda barcha harakatlar muvofiqligi va uyg‘unligini saqlashga alohida e’tibor berish
lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
291
Pedagogik yondashuvlar va yangi texnikalar: Bugungi kunda taekwondo tayyorgarlik
jarayonida pedagogik yondashuvlar va metodlar yangilanmoqda. 5-7 yoshli bolalar uchun
tayyorlashda o‘yinlardagi elementlar, musobaqalar, va maxsus mashqlar yordamida bolalar
texnik harakatlarni o‘rganadilar. Texnik o‘rgatish metodlarining zamonaviy yondashuvlari
o‘quvchilarning motivatsiyasini oshirish va ularni sportga bo‘lgan qiziqishini qo‘llab-
quvvatlashga xizmat qiladi. Quyidagi ilmiy yangiliklar bu jarayonda muhim ahamiyatga ega:
• Kognitiv va motorik o‘zgarishlar: Pedagogik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolalar
kichik yoshda bo‘lsa ham, texnik harakatlarni o‘rganish davomida ularda kognitiv (aql) va
motorik o‘zgarishlar yuzaga keladi. Shuning uchun taekwondo texnikasini o‘rgatishda nafaqat
jismoniy rivojlanishga, balki aqliy rivojlanishga ham alohida e’tibor berish zarur.
• Fizik faollik va motivatsiya: 5-7 yoshdagi bolalar uchun mashqlarni qiziqarli va
o‘yinli qilish, ularning motivatsiyasini oshirish va natijada yuqori samaradorlikni ta’minlash
mumkin. Zamonaviy taekwondo pedagogikasida o‘yinli mashqlar, qiziqarli raqobatlarda
qatnashish va interaktiv metodlarni qo‘llash bolalar uchun mashqlarni yanada samarali qiladi.
Shu bilan birga, taekwondo bolalarga o’zini anglash va o’zini nazorat qilishni o’rgatadi,
bu esa ularning ongli va mas’uliyatli bo’lishiga yordam beradi.
Taekwondo mashqlari, ayniqsa, kichik yoshdagi bolalar uchun koordinatsiyaning
rivojlanishi nuqtai nazaridan katta ahamiyatga ega. Koordinatsiyaning yuqori darajasi bolalar
uchun muhim, chunki bu ularga nafaqat sportda muvaffaqiyatga erishish, balki kundalik
hayotda ham o’z harakatlarini aniq va samarali bajarishga imkon yaratadi. Taekwondo
mashqlarining samarali amalga oshirilishi bolalarning harakatlarni muvofiqlashtirish, jismoniy
qobiliyatlarni oshirish va o’zgaruvchan sharoitlarga tezda moslashish imkoniyatlarini
ta’minlaydi.
Bu ilmiy maqola, taekwondo WT sportining bolalar uchun jismoniy va koordinatsion
rivojlanishga qanday ta’sir ko’rsatishini o’rganishga qaratilgan. 5-7 yoshli bolalarga
moslashtirilgan taekwondo mashqlarining samaradorligi va ularning jismoniy rivojlanishdagi
roli haqida chuqurroq tahlil olib boriladi.
Taekwondo WT sportida 5-7 yoshli bolalar uchun boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichi
juda muhim hisoblanadi. Bu yoshdagi bolalarning organizmi hali to‘liq shakllanmaganligi
sababli, jismoniy rivojlanish, muvozanat va harakat koordinatsiyasini yaxshilashga qaratilgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
292
mashg‘ulotlar asosiy e’tiborga olinishi kerak. Ushbu maqolada 5-7 yoshli sportchilar uchun
jismoniy tayyorgarlik jarayoni, mashg‘ulot metodikasi va muvozanat hamda harakat
koordinatsiyasini rivojlantirishga qaratilgan samarali usullar yoritiladi bulardan,
5-7 yoshli bolalar jismoniy rivojlanishining xususiyatlari.
Boshlang‘ich tayyorgarlik bosqichidagi bolalar (5-7 yosh) quyidagi xususiyatlarga ega:
• Muskul va suyak tizimi rivojlanishi: Bolalar suyaklari hali mo‘rt bo‘lib, mushaklar
esa sust rivojlangan bo‘ladi. Shu sababli haddan tashqari zo‘riqtiruvchi mashg‘ulotlardan
qochish lozim.
• Markaziy asab tizimi rivojlanishi: Muvozanat va harakat koordinatsiyasini
rivojlantirishga katta e’tibor berish kerak. Chunki bu yoshda reflekslar va harakatlarni
boshqarish tizimi hali shakllanish jarayonida bo‘ladi.
• Qon aylanish va nafas olish tizimi: Yurak-qon tomir hamda nafas olish tizimi hali
to‘liq shakllanmaganligi sababli, uzoq davom etadigan jismoniy yuklamalar bolalar uchun mos
emas.
• Psixologik xususiyatlar: Bu yoshdagi bolalar juda faol, o‘yinga qiziqish kuchli
bo‘ladi, shuning uchun o‘yin elementlari orqali mashg‘ulot o‘tkazish samaraliroq hisoblanadi.
Jismoniy rivojlanishni yaxshilash bo‘yicha mashg‘ulotlar
5-7 yoshdagi bolalar uchun jismoniy rivojlanishni yaxshilashga qaratilgan
mashg‘ulotlar quyidagi yo‘nalishlarda olib borilishi kerak:
Moslashuvchanlik va cho‘zilish mashqlari
Moslashuvchanlik Taekwondo texnikasini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.
Mashg‘ulotlar quyidagi mashqlardan iborat bo‘lishi mumkin:
• Statik cho‘zilish: Oyog‘ni yon tomonga ochish (spagat), oldinga egilish, qadam bilan
oldinga cho‘zilish.
• Dinamik cho‘zilish: Pastdan yuqoriga oyog‘ini ko‘tarish (leg swing), qo‘l va oyoq
bilan cho‘zilish mashqlari.
• O‘yinga asoslangan mashqlar: Bolalar to‘p bilan yoki rezina lentalar bilan cho‘zilish
mashqlarini bajarsa, ularning qiziqishi ortadi.
Kuch va chidamlilikni rivojlantirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
293
Bu yoshda kuch mashqlari asosan o‘z og‘irligi bilan bajariladi. Quyidagi mashqlar
tavsiya etiladi:
• O‘z og‘irligida mashqlar: Tizzalarda tayanib qo‘llarni bukish (push-up), tizzalarni
yuqoriga ko‘tarib sakrash, devorga suyanib o‘tirish (wall sit).
• Dinamik mashqlar: Keng qadam bilan oldinga yurish, sakrash, bir oyoqda turib
boshqa oyog‘ini oldinga tortish.
• Tayanch-harakat tizimini mustahkamlash: Yugurish, sakrash va chalqancha yotib
oyoqni ko‘tarish mashqlari tavsiya etiladi.
Muvozanatni rivojlantirish bo‘yicha mashg‘ulotlar
Muvozanatni rivojlantirish Taekwondo texnikalarini, ayniqsa zarbalarni bajarishda
muhim ahamiyatga ega. Quyidagi mashqlar bu maqsadda juda samarali:
Bir oyoqda turish
• Bir oyoqda 10-15 soniya turish.
• Ko‘zlar yumulgan holda bir oyoqda turish.
• Bir oyoqda turib, ikkinchi oyog‘ini oldinga, orqaga yoki yon tomonga chiqarish.
Dinamik muvozanat mashqlari
• Tor chiziq bo‘ylab yurish.
• To‘pni bosib turib muvozanatni saqlash.
• O‘z joyida turib chap yoki o‘ng oyog‘ida aylanib muvozanatni saqlash.
Harakat koordinatsiyasini rivojlantirish bo‘yicha mashg‘ulotlar
Taekwondo sportida harakatlar ketma-ketligini aniq bajarish katta ahamiyatga ega.
Quyidagi mashqlar harakat koordinatsiyasini yaxshilash uchun qo‘llaniladi:
Reaksiya va tezkorlikni rivojlantirish
• Murabbiyning buyruqlari asosida tezkor harakat qilish.
• Har xil rangdagi konuslarga yugurib borish va murabbiy bergan topshiriqqa qarab
harakat qilish.
• Tezkor burilish va sakrash mashqlari.
Tezkor zarbalar
• Oddiy oyoq zarbalarini bajarish (ap-chagi, dollyo-chagi) va ularni tezkor bajarishga
e’tibor qaratish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
294
• Harakatlanib zarba berish (oldinga va orqaga harakat bilan zarba).
O‘yin elementlari orqali mashg‘ulotlar
• O‘yinga asoslangan mashqlar orqali bolalar muvozanat va koordinatsiyasini
yaxshilaydi
• “Kim tezroq?” o‘yini: sportchilar qaysidir ma’lum harakatni tez va aniq bajara
olishlari kerak.
• “Rangli signallar” o‘yini: murabbiy har xil ranglarni aytganda bolalar mos
harakatlarni bajarishlari kerak.
Xulosa
5-7 yoshdagi Taekwondo WT sportchilari uchun jismoniy rivojlanish, muvozanat va
harakat koordinatsiyasini yaxshilashga qaratilgan mashg‘ulotlar yoshga mos bo‘lishi va
qiziqarli tarzda o‘tkazilishi lozim. Cho‘zilish, kuch mashqlari, muvozanat va koordinatsiyani
yaxshilovchi dinamik mashg‘ulotlar bolalarning umumiy jismoniy tayyorgarligini oshiradi va
Taekwondo texnikalarini o‘zlashtirishga yordam beradi. Murabbiylar bolalarning fiziologik va
psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda mashg‘ulotlarni individual tarzda tashkil
etishlari muhim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Kim, Y. S., & Kim, J. H. (2019). Taekwondo training methodologies and
performance improvement strategies. International Journal of Sports Science, 34(2),
145-160.
2. Park, J. H. (2020). Technical and tactical training approaches in Taekwondo: A
systematic review. Journal of Martial Arts Studies, 28(3), 99-112.
3. Uzbek National Taekwondo Federation (2022). Taekwondo training programs for
young athletes. Tashkent: Olympic Committee of Uzbekistan.
4. World Taekwondo Federation (2021). Rules and regulations for Taekwondo
competitions. Seoul: World Taekwondo.
5. Rashidov, S. (2023). Yosh taekvondochilarni tayyorlashda innovatsion
metodlardan foydalanish. Sport va Ilmiy Tadqiqotlar Jurnali, 12(3), 87-95.
6. Lee, K. H. (2018). Biomechanical analysis of Taekwondo kicks and their
optimization in young athletes. Sports Biomechanics Review, 15(4), 211-228.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
295
7. Uzbek Ministry of Sports (2023). Sportchilarni tayyorlash metodikasi va
innovatsion yondashuvlar. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Sport va Turizm
Vazirligi.
8. Cho, H. W. (2021). Impact of mental training on the performance of Taekwondo
athletes. Asian Journal of Sports Psychology, 17(1), 55-72.
