MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
241
KASB VA KASB TANLASHDA PSIXOLOGIK MASLAHATLAR
Ro‘ziyeva Sarvinoz Ilxomovna
Buxoro viloyati Romitan tuman MMTBga qarashli 15-maktab amaliyotchi
psixologi
Annotatsiya: Ushbu maqolada yuqori sinf o‘quvchilari uchun kasb tanlash
jarayonida psixologik yondashuvlarning ahamiyati batafsil tahlil qilinadi. Maqolada
o‘quvchilarning shaxsiy xususiyatlari, qobiliyatlari va qiziqishlarini hisobga olgan
holda, ularning kasbiy yo‘nalishini to‘g‘ri tanlashga yordam beruvchi zamonaviy
psixologik usullar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ota-onalar, o‘qituvchilar va
psixologlarning bu jarayondagi o‘rni va ahamiyati, mehnat bozori talablariga mos
kasb tanlashda qanday muhim maslahatlar berilishi kerakligi tahlil etiladi. Maqola,
maktab psixologlari, pedagoglar va ota-onalar uchun yo‘nalish beruvchi amaliy
maslahatlarni taklif qiladi va o‘quvchilarning kelajakdagi kasbiy muvaffaqiyatlariga
ta’sir ko‘rsatadigan psixologik, ijtimoiy va shaxsiy omillarni yoritadi.
O‘quvchilarning to‘g‘ri qarorlar qabul qilishlari va kelajakdagi kasblarini tanlashda
psixologik maslahatlar, testlar va diagnostikalarni qo‘llashning samarali usullari
muhokama qilinadi. Maqola o‘quvchilarning o‘z-o‘zini anglashiga, mustaqil
qarorlar qabul qilishiga yordam beradi hamda ularning kasbiy yo‘nalishda
muvaffaqiyat qozonishlariga asos yaratadi.
Kalit so‘zlar: kasb tanlash, psixologik maslahat, o‘quvchilar yo‘nalishi,
qiziqish va qobiliyat, kasbiy yo‘naltirish, kelajak kasblari, mehnat bozori, shaxsiy
motivatsiya, ota-onalar roli, ta’lim va kasb, mustaqil qaror qabul qilish, ijtimoiy
omillar, shaxsiy xususiyatlar, test va diagnostika, kasbiy muvaffaqiyat.
Kasb tanlash – har bir inson hayotidagi eng muhim qarorlardan biri bo‘lib, u
nafaqat shaxsiy muvaffaqiyat va farovonlikka, balki jamiyatda o‘z o‘rnini topish va
ijtimoiy qadriyatlarni shakllantirishga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa, yuqori
sinf o‘quvchilari uchun kasb tanlash jarayoni mas’uliyatli va murakkab bosqich
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
242
hisoblanadi, chunki bu davrda o‘quvchilar o‘z qiziqishlari, qobiliyatlari va
kelajakdagi kasbiy yo‘nalishlarini aniq belgilab olishlari zarur. Bu esa nafaqat
ularning kelajakdagi ish faoliyatini, balki ularning o‘zini o‘zi anglash va shaxsiy
o‘sishiga ham ta’sir qiladi.
Shu boisdan, maktab psixologlari, o‘qituvchilar va ota-onalar o‘quvchilarga
kasb tanlashda to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatishda va ularga psixologik yordam berishda muhim
rol o‘ynaydi. Kasb tanlash faqatgina bir martalik qaror emas, balki uzoq muddatli
rejalashtirish jarayoni hisoblanadi. Bu jarayonda o‘quvchilar quyidagi asosiy
omillarni hisobga olishlari kerak:
1.
Qiziqish va moyillik
– har bir inson o‘ziga yoqadigan ish bilan
shug‘ullanganda nafaqat ko‘proq qoniqarli natijalarga erishadi, balki ishlash jarayoni
ham uni ko‘proq qoniqtiradi. O‘quvchilar o‘zlari qiziqadigan va qalblariga yaqin
bo‘lgan faoliyat sohalarini aniqlashlari muhimdir.
2.
Qobiliyat va ko‘nikmalar
– kasb tanlashda o‘quvchining kuchli
tomonlari, shaxsiy xususiyatlari va o‘ziga xos qobiliyatlari muhim omildir. Ularning
o‘z imkoniyatlarini aniqlab, qaysi kasblarda eng yaxshi natijalarga erishishi
mumkinligini tushunishlari lozim.
3.
Mehnat bozori talablari
– zamonaviy dunyoda kasblar va sohalar tez
o‘zgarib bormoqda, shuning uchun istiqbolli va talab yuqori bo‘lgan kasblarni
o‘rganish va tanlash juda muhim. Bu o‘quvchilarga kelajakda barqaror ish joylari va
ijtimoiy farovonlikni ta’minlashga yordam beradi.
4.
Ota-onalar va atrof-muhit ta’siri
– ba’zan ota-onalar o‘z farzandlarini
o‘zlarining orzu-istaklari va xohishlariga ko‘ra yo‘naltirishadi. Lekin bu har doim
o‘quvchilarning qiziqishlari va qobiliyatlari bilan mos kelmasligi mumkin. Shuning
uchun ota-onalar o‘quvchilarning mustaqil qaror qabul qilishlari uchun ularga to‘g‘ri
maslahatlar berishlari kerak.
Kasb tanlash jarayonida noto‘g‘ri qaror qabul qilish kelajakda bir qator
salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Bunday qarorlar ish faoliyatining
qoniqarsizligi, past motivatsiya va ruhiy stressga sabab bo‘lishi ehtimoli mavjud. Shu
sababli, o‘quvchilar o‘z yo‘nalishlarini aniqlashda psixologik maslahatlar va ilmiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
243
yondashuvlarga asoslangan holda harakat qilishlari zarur. Maktab psixologlari va
o‘qituvchilar o‘quvchilarga o‘z qiziqishlarini aniqlash va kasb tanlash bo‘yicha yo‘l-
yo‘riq berishda muhim rol o‘ynaydi. Keyingi qismda, kasb tanlash jarayonida
qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan samarali usullar va psixologik yondashuvlar haqida
batafsil so‘z yuritiladi, bu o‘quvchilarga o‘z qobiliyatlari va qiziqishlariga mos kasbni
tanlashda yordam beradi.
O‘quvchilarga kasb tanlashda yordam berish usullari
Kasb tanlash jarayoni har bir o‘quvchi
uchun murakkab va ko‘p qirrali bo‘lib, uning
kelajagini belgilashda muhim ahamiyatga ega.
O‘quvchilarning qiziqishlari, qobiliyatlari,
shaxsiy fazilatlari va mehnat bozori talablarini
inobatga olishni talab qiladi. Shu sababli,
maktab psixologlari, o‘qituvchilar va ota-
onalar bu jarayonda o‘quvchilarga yordam
berish uchun turli xil yondashuvlardan
foydalanishlari kerak. Quyida samarali usullar keltirilgan.
1. Psixologik test va diagnostika usullari
Maktab psixologlari o‘quvchilarga o‘zlarini yaxshiroq tushunishlari va
qobiliyatlarini aniqlashlari uchun turli psixologik testlar va diagnostika usullarini
tavsiya etishlari mumkin. Bular quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Qiziqish va moyillik testlari
– o‘quvchilarning qaysi sohalarga
qiziqishini aniqlashga yordam beradi. Masalan, “Golland tipologiyasi” testi
o‘quvchilarning shaxsiy xususiyatlari asosida ular uchun mos kasb yo‘nalishlarini
tavsiya etadi.
Qobiliyat va intellekt testlari
– o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash,
ijodiy yondashuv, muammolarni hal qilish qobiliyatlarini baholashga yordam beradi.
Bu testlar o‘quvchining intellektual salohiyatini aniqlashda foydalidir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
244
Shaxsiy xususiyatlarni aniqlash testlari
– introvert yoki ekstrovert
bo‘lish, liderlik qobiliyati, jamoaviy ishlash qobiliyati kabi xususiyatlarni baholab,
o‘quvchiga mos keluvchi kasb yo‘nalishini aniqlashga yordam beradi.
Test natijalari faqat yo‘riqnoma sifatida ishlatilishi kerak, lekin ularning
o‘quvchilarga o‘zlarini yaxshiroq tushunishda katta foydasi bor.
2. Kasbga yo‘naltirish bo‘yicha trening va seminarlar
Maktablarda kasb tanlashga oid maxsus treninglar va seminarlar tashkil qilish
o‘quvchilarga turli kasblar haqida tushuncha berish va ularning qiziqishlarini
aniqlashda yordam beradi. Bunday tadbirlar quyidagi mavzularni o‘z ichiga olishi
mumkin:
Kasblarning kelajagi
– texnologiyaning rivojlanishi sababli ba’zi
kasblar yo‘qolib borayotgan bo‘lsa, yangi kasblar paydo bo‘lmoqda. O‘quvchilar bu
jarayon haqida xabardor bo‘lishlari kerak. Bu, o‘quvchilarga kasb tanlashda uzoq
muddatli istiqbollarni ko‘ra olishlariga yordam beradi.
Shaxsiy rivojlanish va motivatsiya
– o‘z ustida ishlash, o‘z
maqsadlarini belgilash va kasb tanlash bo‘yicha uzoq muddatli rejalashtirishni
o‘rgatish.
Mehnat bozori talablari
– bugungi kunda qaysi sohalarda
mutaxassislarga ehtiyoj borligi va qaysi kasblar eng istiqbolli ekani haqida ma’lumot
berish. O‘quvchilar bu haqda bilishlari, kasb tanlashda bozor talablariga mos
yo‘nalishlarni tanlashda yordam beradi.
Bunday tadbirlar orqali o‘quvchilar o‘zlarining kasb tanlashga oid qarorlarini
ongli ravishda qabul qilishlari mumkin bo‘ladi.
3. O‘qituvchilarning roli
O‘qituvchilar o‘quvchilarning bilim darajasi, qiziqishlari va qobiliyatlarini
yaxshi bilganliklari sababli, kasb tanlashda ularga yordam berish juda muhimdir.
O‘qituvchilar quyidagilarga e’tibor berishlari kerak:
O‘quvchilar bilan individual suhbatlar o‘tkazib
, ularning kelajakdagi
rejalari haqida so‘rash. Bu orqali o‘quvchilar o‘z qiziqishlari va ambitsiyalarini
aniqroq belgilashlari mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
245
O‘quvchilarning kuchli va zaif tomonlarini aniqlab
, ularga mos kasb
yo‘nalishlarini tavsiya etish. Bu o‘quvchilarga o‘z qobiliyatlariga mos kasbni
tanlashda yordam beradi.
Darslarda kasblar haqida qiziqarli ma’lumotlar berish va real hayot
bilan bog‘liq misollar
orqali o‘quvchilarga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish. Bu metod orqali
o‘quvchilar kasblarning amaliy jihatlari haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lishadi.
4. Ota-onalar bilan ishlash
Ko‘pincha ota-onalar farzandlarining kasb tanlashiga katta ta’sir ko‘rsatadi.
Ba’zi hollarda ota-onalar o‘z farzandlarining qiziqishlari va qobiliyatlarini hisobga
olmasdan, faqat o‘z xohishlariga ko‘ra kasb tanlashlarini xohlashadi. Bunday
holatlarning oldini olish uchun ota-onalarga quyidagi tavsiyalar beriladi:
Farzandlarini diqqat bilan tinglash
– bolalar o‘z qiziqishlarini erkin
ifoda eta olishlari uchun ularga sharoit yaratish. Ota-onalar farzandlarining fikrlarini
hurmat qilishi va ularni qo‘llab-quvvatlashi muhim.
Farzandlarining qobiliyatlarini real baholash
– bolaning qobiliyati va
moyilligini inobatga olib, uni qo‘llab-quvvatlash. Ota-onalar, farzandlarining
potentsialini to‘g‘ri baholab, ularga kasb tanlashda yordam berishlari kerak.
Kasb tanlash jarayoni faqatgina o‘quvchilarning shaxsiy qaroriga
asoslanmasdan, ularga yaxshilab yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadigan, kerakli ma’lumotlar bilan
ta’minlaydigan o‘qituvchilar, psixologlar va ota-onalar bilan birgalikda amalga
oshirilishi kerak. Yaxshi rejalashtirilgan yordam, o‘quvchilarning kelajakdagi
muvaffaqiyatlarini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
246
Kasb tanlashda bosim o‘tkazmaslik
Kasb tanlash jarayonida
bolalar
mustaqil
qaror
qabul
qilishlari kerak. Bu orqali ular o‘z
qiziqishlari va qobiliyatlariga mos
keladigan kasbni tanlab, undan
zavqlanib ishlashlari mumkin. Ota-
onalar, o‘qituvchilar va maktab
psixologlari o‘quvchilarga qo‘llab-
quvvatlash
va
yo‘l-yo‘riq
ko‘rsatishda muhim rol o‘ynaydi, ammo bunday yordam bolalarga bosim o‘tkazish
o‘rniga, ularni o‘z qarorlarini qabul qilishga undashga qaratilishi kerak. Maktab
psixologlari ota-onalar uchun maxsus seminarlar tashkil qilib, ularga farzandlarining
kasb tanlash jarayonida qanday qo‘llab-quvvatlash va ularga qanday tarzda yordam
berish kerakligini tushuntirishi mumkin. Bu seminarlar ota-onalarga o‘z
farzandlarining mustaqil fikr yuritishiga, ularning shaxsiy xohishlariga hurmat bilan
qarashga yordam beradi.
5. Amaliy tajriba va kasblarni tanishtirish
O‘quvchilarga kasblarni yaxshiroq tushunishlari va tanlashda yanada ongli
qarorlar qabul qilishlari uchun amaliy tajriba juda muhim. Quyidagi usullar orqali
o‘quvchilar kasblar bilan yaqindan tanishishlari mumkin:
Tashkilotlarga ekskursiyalar
– o‘quvchilar turli kompaniya va
korxonalarga tashrif buyurib, uyerda qanday kasbiy faoliyat olib borilayotganini o‘z
ko‘zlari bilan ko‘rishlari mumkin. Bu amaliy tajriba o‘quvchilarga kasblarning real
sharoitdagi ishlash tarzini tushunishga yordam beradi.
Kasb egalari bilan uchrashuvlar
– maktabga turli soha
mutaxassislarini taklif qilib, o‘quvchilarga o‘z kasblari haqida batafsil tushuntirishlar
berish imkoniyatini yaratish. O‘quvchilar kasb egalari bilan bevosita muloqotda
bo‘lib, kasbning haqiqiy talablarini va kundalik ish jarayonini bilib olishadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
247
Amaliyot dasturlari
– yuqori sinf o‘quvchilari uchun qisqa muddatli
amaliyotlar tashkil etish orqali ularning kasb tanlashga oid qarorlarini osonlashtirish.
Bu usul o‘quvchilarni real ish jarayoniga tayyorlashda, ularning qiziqishlari va
qobiliyatlari haqida to‘liq tasavvur hosil qilishda yordam beradi.
Kasb tanlashda yordam berish uchun birgalikda harakat qilish
K
asb tanlash jarayonida o‘quvchilarga yordam berish uchun maktab
psixologlari, o‘qituvchilar va ota-onalar birgalikda harakat qilishlari kerak.
Psixologik testlar, treninglar va seminarlar, ota-onalar bilan ishlash, o‘quvchilarni
kasblar bilan tanishtirish kabi usullar bu jarayonda katta yordam beradi. Kasb tanlash
jarayoni har bir o‘quvchining kelajagiga bevosita ta’sir qiluvchi muhim bosqichlardan
biri hisoblanadi. Ushbu jarayonni psixologik nuqtayi nazardan chuqur o‘rganish va
unga ilmiy asoslangan yondashish o‘quvchilarning o‘ziga mos kasbni tanlashiga,
kelajakdagi muvaffaqiyatiga va hayotdan mamnun bo‘lishiga yordam beradi.
Kasb tanlashga ongli yondashuvning natijalari
Yuqorida keltirilgan metodlarni qo‘llash natijasida o‘quvchilarning kasb
tanlash jarayonida quyidagi ijobiy o‘zgarishlar kuzatilishi mumkin:
1.
O‘quvchilar o‘zlarini yaxshiroq tushunib boradilar
– testlar,
diagnostika va shaxsiy suhbatlar natijasida o‘quvchilar o‘z kuchli va zaif tomonlarini,
shaxsiy qobiliyatlarini anglab, o‘ziga mos kasbni tanlashda aniq yo‘nalish belgilash
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
2.
O‘z tanlovidan mamnun bo‘lishadi
– qiziqish va qobiliyatlariga mos
kasb tanlagan o‘quvchilar kelajakda o‘z ish faoliyatidan zavqlanadilar, bu esa
ularning hayot sifati va ruhiy salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
3.
Mehnat bozoriga moslashuvchan bo‘ladilar
– kasbiy yo‘naltirish
jarayonida o‘quvchilar zamonaviy mehnat bozori talablari bilan tanishib, kelajakda
qanday kasblar dolzarb bo‘lishini bilib boradilar. Bu esa ularga kasb tanlashda
aniqroq qaror qabul qilishga yordam beradi.
4.
O‘qituvchi va ota-onalar bilan hamkorlik mustahkamlanadi
– ota-
onalar va pedagoglarning qo‘llab-quvvatlashi o‘quvchilarga o‘z qarorlarini ishonch
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
248
bilan qabul qilishga yordam beradi. Oila va maktabning hamkorligi esa kasb tanlash
jarayonining samaradorligini oshiradi.
5.
Maktab bitiruvchilarining kelajakdagi muvaffaqiyati oshadi
–
psixologik yondashuv asosida kasb tanlagan o‘quvchilar o‘z yo‘nalishida yanada
muvaffaqiyatli bo‘lishadi, chunki ular o‘z kasbini yaxshi ko‘rib, unga chin dildan
intilishadi.
Kasb tanlashda keng tarqalgan xatolar va ularni oldini olish
Kasb tanlash jarayonida o‘quvchilar ba’zan noto‘g‘ri qaror qabul qilishlari
mumkin. Bunga quyidagi xatolar sabab bo‘ladi:
Atrof-muhit ta’sirida shoshilinch qaror qabul qilish
– ba’zan o‘quvchilar
do‘stlari yoki ota-onalarining fikriga ortiqcha e’tibor qaratib, o‘z qiziqishlarini
hisobga olmaydi. Bu esa keyinchalik o‘qish jarayonida yoki ish faoliyatida
motivatsiyaning yo‘qolishiga olib keladi. Kasb tanlash jarayonida o‘quvchilarga
yordam berishning eng samarali usuli bu ularning mustaqil fikr yuritishini va o‘z
qarorlarini qabul qilishini ta’minlashdir. O‘qituvchilar, ota-onalar va psixologlar bu
jarayonda ular uchun qo‘llab-quvvatlovchi, shuningdek, yo‘l-yo‘riq ko‘rsatuvchi
yo‘nalishlarni taklif qilishi zarur.
Kasb tanlash jarayonida o‘quvchilar ba’zan noto‘g‘ri qaror qabul qilishlari
mumkin. Bunga quyidagi xatolar sabab bo‘ladi:
1.
Kasbning haqiqiy talablarini o‘rganmaslik
– ayrim o‘quvchilar
kasbning faqat tashqi ko‘rinishiga e’tibor berib, uning ichki talablarini, ishlash
sharoitlarini va mehnat bozori ehtiyojlarini o‘rganmasliklari mumkin. Bu holat
o‘quvchilarni tanlagan kasblari ularning kutganidan farq qilayotganini tushunib,
boshqa sohani o‘rganishga majbur qiladi. Kasb tanlashda bu xatolikni oldini olish
uchun o‘quvchilar kasbning real sharoitlari va uning uzoq muddatli istiqbolini chuqur
o‘rganishlari zarur.
2.
Kelajak kasblari va texnologik o‘zgarishlarni inobatga olmaslik
–
mehnat bozori doimiy ravishda o‘zgarib boradi, ba’zi kasblar o‘z dolzarbligini
yo‘qotishi mumkin, boshqalari esa yangilanishi yoki paydo bo‘lishi mumkin. Shu
sababli, o‘quvchilar o‘z kasblarini tanlashda kelajakdagi texnologik rivojlanish va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
249
mehnat bozori ehtiyojlarini hisobga olishlari zarur. Bu xatolikni oldini olish uchun
o‘quvchilar kasb tanlash jarayonida kelajakdagi ehtiyojlar va yangi tendensiyalarni
inobatga olishlari lozim.
Kasb tanlashda yordam berishning samarali usullari
O‘quvchilarga kasb tanlash jarayonida to‘g‘ri qaror qabul qilishda yordam
berish uchun maktab psixologlari, o‘qituvchilar va ota-onalar birgalikda quyidagi
tavsiyalarga amal qilishlari zarur:
1.
O‘quvchilarga o‘z qiziqishlarini aniqlash uchun sharoit yaratish
–
o‘quvchilar o‘z qiziqishlari va kuchli tomonlarini yaxshiroq tushunishlari uchun
kasbiy testlar, individual suhbatlar va maslahat seanslari orqali yordam berish zarur.
Bu usullar o‘quvchilarga o‘zlarini to‘liq anglashda va qaysi kasb ularni qiziqtirishi
mumkinligini aniqlashda yordam beradi.
2.
Mehnat bozorining o‘zgaruvchanligini tushuntirish
– o‘quvchilarga
kelajak kasblari, texnologik rivojlanish va mehnat bozori ehtiyojlari haqida ma’lumot
berish. Bu yordam orqali o‘quvchilar zamonaviy mehnat bozoridagi o‘zgarishlarga
mos ravishda o‘z yo‘nalishlarini tanlashlari mumkin.
3.
O‘quvchilarning mustaqil qaror qabul qilishlariga yordam berish
–
ota-onalar va o‘qituvchilar bolalarni ortiqcha bosim ostida qoldirmasdan, ularning
qiziqishlari va qobiliyatlariga mos yo‘nalishni tanlashga sharoit yaratishlari kerak.
Mustaqil qaror qabul qilish imkoniyati o‘quvchilarni o‘z tanlovlariga ishonch bilan
yondashishga undaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
250
4.
Amaliy tajribalarni tashkil qilish
– ekskursiyalar, kasb egalari bilan
uchrashuvlar va qisqa muddatli amaliyotlar
orqali o‘quvchilarga turli kasblarni yaqindan
tushunishga yordam berish. Bu amaliy tajribalar
o‘quvchilarning kasb tanlash jarayonida aniqroq
qaror qabul qilishlariga yordam beradi.
Kasb tanlash jarayonining ahamiyati
Kasb
tanlash
o‘quvchilarning
kelajakdagi hayotini shakllantiruvchi asosiy
omillardan biri hisoblanadi. Shu sababli, unga
ongli va mas’uliyatli yondashish zarur. Psixologik testlar, qiziqish va qobiliyatlarni
aniqlash, ota-onalar va pedagoglar bilan maslahatlashish, amaliy tajribalar orqali
o‘quvchilarga kasb tanlashda yordam berish mumkin. Kasb tanlash jarayonida
psixologik yondashuv, o‘quvchilarga o‘zlarining kuchli tomonlarini aniqlash va
kelajakdagi kasblarining haqiqiy talablari bilan tanishish imkoniyatini beradi. Maktab
psixologlari, o‘qituvchilar va ota-onalar birgalikda ishlagan holda, o‘quvchilarga o‘z
qiziqishlariga mos keladigan, uzoq muddatda muvaffaqiyatli va hayotdan qoniqish
beradigan kasbni tanlashda yordam bera oladilar. Bu esa o‘quvchilarning kelajakdagi
muvaffaqiyatlarini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
Xulosa
Kasb tanlash jarayonini puxta o‘rganish va unga ilmiy yondashuv qo‘llash
o‘quvchilarga eng mos kasbni tanlashda yordam beradi va kelajakda muvaffaqiyatli
bo‘lishlariga zamin yaratadi. Kasb tanlashda o‘quvchilarga yordam berish, ularning
qiziqishlari, qobiliyatlari va mehnat bozoridagi ehtiyojlar asosida qaror qabul
qilishlarini ta’minlash maktab psixologlari, o‘qituvchilar va ota-onalarning eng
muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abduqodirov A. “Psixologik maslahat va kasbiy yo‘naltirish” – Toshkent:
O‘zbekistonMilliy Universiteti nashriyoti, 2021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
251
2. Xudoyberdiyev M. “Maktab psixologiyasining nazariy asoslari” – Toshkent:
Fanvatexnologiya, 2019.
3. Karimova R. “Kasb tanlashda psixologik omillar” – Samarqand: Zarafshon
nashriyoti, 2020.
4. Golland J. “Professional yo‘nalish nazariyasi” – Moskva: Pedagogika, 2018.
5. Vygotskiy L.S. “O‘quvchilarning psixologik rivojlanishi” – Moskva: Pedagogika,
2017.
6. Maslow A. “Motivatsiya va shaxsiyat” – Toshkent: Ma’naviyat, 2022.
