MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
56
REKLAMANING MAQSADI, BUGUNGI KUNDAGI O’RNI VA
ROLI
Xolmurodova Nargiza Zavqiddin qizi
Qarshi davlar unversiteti
Xolmurodova195@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada reklamaning bugungi kundagi o‘rni, asosiy
maqsadi va jamiyatga ta’siri tahlil qilinadi. Reklamaning biznes rivojidagi ahamiyati,
uning iste’molchilarga ta’siri va raqobat muhitidagi roli yoritiladi. Shuningdek,
ijtimoiy tarmoqlar va raqamli marketingning rivojlanishi natijasida reklama
formatlarining o‘zgarishi haqida so‘z boradi. Sun’iy intellekt va yangi texnologiyalar
reklamaning samaradorligini oshirishga qanday yordam berayotgani tahlil qilinadi.
Maqola oxirida reklamaning kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari va tendensiyalari
haqida fikr yuritiladi.
Kalit so’zlar: Reklama, marketing, iste’molchi, brending, ommaviy axborot
vositalari, raqamli marketing, ijtimoiy tarmoqlar, biznes strategiyasi.
Аннотация: В данной статье анализируется роль рекламы сегодня, ее
основное назначение и влияние на общество. Будет освещена важность
рекламы в развитии бизнеса, ее влияние на потребителей и ее роль в
конкурентной среде. Также говорится об изменении форматов рекламы в
результате развития социальных сетей и цифрового маркетинга. Будет
проанализировано, как искусственный интеллект и новые технологии
помогают повысить эффективность рекламы. В конце статьи обсуждаются
направления и тенденции будущего развития рекламы.
Ключевые слова: Реклама, маркетинг, потребитель, брэндинг,
средства массовой информации, цифровой маркетинг, социальные сети,
бизнес-стратегия.
KIRISH
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
57
XXI asrda iqtisodiy to‘lqinlar ichida harakatlanayotgan ishlab chiqaruvchilar
uchun jahon bozorida reklamaning ahamiyati, shakli va vazifasi kundan kun ortib
bormoqda. Zamonaviy dunyo qiyofasini shakllantirgan reklamaga bo‘lgan
munosabat, hattoki, televideniye, radio, gazeta, jurnal, ijtimoiy tarmoqlar, ko‘chalar,
binolarning “makiyaji” ham asosiy daromad manbai ekani ko‘pchilikni qiziqtirishi
tabiiy. Amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar va ijtimoiy o‘zgarishlarning
samaradorligi, eng avvalo, ularning aholining moddiy ahvoli va farovonligiga,
turmush darajasi va sifatiga qay darajada ta’sir qilishi bilan o‘lchanadi1. Bozor
tendensiyalariga asoslangan kuchli iqtisodiyotni barpo etishda ishlab chiqaruvchi va
iste’molchi o‘rtasidagi munosabatlar darajasini belgilovchi, tovar yoki xizmat turi,
tarkibi va sifati kabi ma’lumotlarni iste’molchiga yetkazuvchi eng muhim omil,
albatta, reklamadir. Hozirgi kunda zamonaviy reklamani tushunish uning
rivojlanishining asosiy tarixiy bosqichlarini tahlil qilmasdan turib tatbiq etib
bo’lmaydi. Biznesni muvaffaqiyatli olib boradigan biron bir tijorat tashkiloti
mutaxassislar - stilistlar, rassomlar, dizaynerlar, operatorlar, rejissyorlar - bir so'z
bilan aytganda, reklama beruvchilarning tajribasi va yordamisiz amalga oshmaydi.
Reklamaning kuchi va roli hozirgi kunda o’ta muhim masala hisoblanadi. Avvalo,
reklama odatda ixcham, badiiy ifodalangan, hissiy rangga ega bo'lgan va potensial
xaridorlarning ongi va e'tiboriga tovarlar va xizmatlar haqidagi eng muhim faktlar va
ma'lumotlarni yetkazadigan ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. Tashqi muhitda,
jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida ro'y berayotgan doimiy o'zgarishlar, fan va
texnikaning yangi yutuqlarining paydo bo'lishi reklama bozoridagi o'zgarishlarga
ta'sir qiladi. Shunga asoslanib, reklama rivojlanishining bir qator muhim
tendentsiyalarini ajratib ko'rsatish kerak:
reklamani tarqatish va yaratish jarayonida yangi innovatsion
texnologiyalarning paydo bo'lishi;
mahsulotning hayot aylanishini va iste'molchilarning afzalliklari va
didlarining o'zgaruvchanligini qisqartirish;
demografik o'zgarishlar;
reklama bozoridagi hududiy o'zgarishlar bo’lishi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
58
reklamada zamonaviy targ'ibot vositalaridan foydalanish;
reklamaning ta'sir qilish obyektlarini kengaytirish.
ASOSIY QISM
Bozorning tovarlar va xizmatlar bilan to‘yinganligi mahsulotlarning hayotiy
davri tezlashishiga sabab bo‘ladi, natijada iste’molchilarning didi doimiy ravishda
o‘zgarib boradi. Bu esa bozorda tovarlarning yangilanib yoki modernizatsiya qilinib
tez-tez almashtirilishiga olib keladi. Reklama menejerlari esa sotuvlar pasayib
borayotgan bozorni tahlil qilib, yangi mahsulotni ilgari surish uchun reklamadan
foydalanishlari lozim. Bu reklamaning dinamikasi ortib borayotganini ko‘rsatadi.
Bozorning haddan tashqari to‘yinganligi esa iste’molchilarga tanlash imkoniyatining
kengayishiga zamin yaratadi. Demografik o‘zgarishlar bozor jarayonlariga bevosita
ta’sir ko‘rsatib, iste’molchilarning har xil yosh guruhlari uchun turli mahsulotlar bilan
ta’minlanishini ta’minlaydi. Bunday segmentatsiya har bir maqsadli auditoriya
guruhiga moslashtirilgan reklama strategiyalarini ishlab chiqishga imkon beradi.
Yirik shaharlarning shakllanishi esa tovar va xizmatlar bozorlarida hududiy
o‘zgarishlarga hamda mahsulot assortimenti diversifikatsiyasiga olib keladi. Shu
sababli bozorni ijtimoiy jihatdan segmentatsiyalash va turli maqsadli guruhlar
(masalan, shahar va qishloq aholisi) uchun mos reklama materiallarini yaratish zarur.
Reklamada turli reklama vositalaridan foydalanish mumkin, biroq ma’lumot
uzatish kanallarining qisqarishi natijasida reklama kampaniyalarida bir vaqtning
o‘zida ko‘plab reklama vositalari qo‘llaniladi. Reklama san’at, adabiyot, madaniyat,
sport kabi sohalarga ham ta’sir ko‘rsatib, jamiyatda estetik va axloqiy me’yorlarni
shakllantirish hamda insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni rivojlantirishga
hissa qo‘shadi.
Biroq reklama materiallarini ishlab chiqish va joylashtirish jarayonida
quyidagi muammolarga e’tibor qaratish lozim:
haddan tashqari zo‘ravon va majburlovchi reklama;
reklama materiallarining sodda va yuzaki bo‘lishi;
iste’molchilar tomonidan noto‘g‘ri qabul qilinishi;
ortiqcha axborot yuklanishi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
59
yolg‘on reklama;
qonunchilikdagi kamchiliklar;
reklamaning samaradorligini baholashdagi qiyinchiliklar.
Haddan tashqari majburlovchi reklama zamonaviy marketingning eng dolzarb
muammolaridan biridir. Doimiy ravishda qayta takrorlanadigan reklama e’lonlari
iste’molchilarni charchatadi va oxir-oqibat ular bunday reklamalarni e’tiborsiz
qoldirishga moyil bo‘ladilar. Reklama samaradorligini oshirish uchun uni aniq bir
auditoriyaga yo‘naltirish muhim ahamiyatga ega. Chunki har bir inson ma’lumotni
turlicha qabul qiladi, shu bois noto‘g‘ri so‘z tanlovi, noaniq iboralar yoki
muvaffaqiyatsiz vizual tasvirlar reklama mazmunining noto‘g‘ri tushunilishiga sabab
bo‘lishi mumkin.
Ko‘pincha reklama beruvchilar axborot hajmini haddan tashqari oshirib,
reklamaning asosiy mavzusiga aloqador bo‘lmagan tafsilotlarni ham kiritishga
moyillik ko‘rsatadilar. Natijada ortiqcha yuklangan reklama samaradorlikni
pasaytiradi. Shuningdek, iste’molchilarning reklama kampaniyalariga nisbatan
ishonchsizligi yolg‘on reklama tufayli kuchayadi. Ba’zi reklama beruvchilar qisqa
muddatli foyda olish maqsadida o‘z obro‘sini xavf ostiga qo‘yib, haqiqatga mos
kelmaydigan ma’lumotlarni tarqatadilar.
Bugungi reklama faoliyati axloqiy qadriyatlar, vatanparvarlik va jamiyat
manfaatlari bilan chambarchas bog‘liq. Afsuski, ba’zi reklama beruvchilar
iste’molchilarga nisbatan hurmat hissini unutib, ularning fikrlarini inobatga
olmaydilar. Iste’molchilar esa o‘zlarini majburlovchi va yolg‘on reklamadan himoya
qila olmaydilar, natijada bunday reklamalar noxush his-tuyg‘ularni uyg‘otadi va
ijtimoiy samaradorligi pasayadi.
Reklamaning mazmuni, uning maqsadi va turlari haqida umumiy tasavvurga
ega bo‘ldik. Endi esa, reklamani kimlar tayyorlashi, reklama matnlarini kimlar
yozishi kabi savollar tug‘iladi. Albatta, bu ishni istalgan odam bajara olmaydi.
Bunday matnlarni yozish bilan maxsus mutaxassislar – kopirayterlar shug‘ullanadi.
Kopirayting (copywriting) so‘zma-so‘z tarjimada “matn yozish” degan ma’noni
anglatadi. Umuman olganda, kopirayting – biznes uchun reklama matnlarini yaratish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
60
jarayonidir. Kopirayterlar tijorat matnlarini ishlab chiqadilar. Ular bilbordlar,
broshyuralar, kataloglar, qo‘shiq matnlari, gazeta va jurnal reklamalaridan tortib,
savdo xatlari, televideniye va radio reklamalari uchun skriptlar, shiorlar, veb-sayt va
ijtimoiy tarmoqlar uchun marketing materiallarigacha bo‘lgan turli matnlarni
yaratadilar.
Tijorat matnlari formati, maqsadi va e’lon qilinish darajasiga ko‘ra ikki turga
bo‘linadi:
Reklama matnlari mahsulot yoki xizmatni targ‘ib qilishga yo‘naltirilgan
bo‘lib, mijozlarning e’tiborini jalb qilish va sotuv hajmini oshirish uchun yoziladi.
Bunday matnlarga internet-do‘konlardagi mahsulot ta’riflari, xizmatlarni tavsiflovchi
yozuvlar, reklama sahifalaridagi matnlar va ijtimoiy tarmoqlardagi tijorat postlari
kiradi. Ko‘ngilochar matnlar esa odamlarga ijobiy kayfiyat ulashishga qaratilgan
bo‘lib, ular kulgili hikoyalar, suratlar jamlanmalari, interaktiv matnlar va o‘yinlardan
iborat bo‘lishi mumkin. Ushbu turdagi kontent tez tarqalib, mahsulot yoki xizmatning
mashhurligini oshirishga xizmat qiladi. Har ikkala matn turi mahsulot va xizmatlar
haqida foydali ma’lumot berib, brend imijini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Ko‘plab kopirayterlar reklama agentliklarida yoki mustaqil kopirayter agentliklarida
ishlaydi, shuningdek, frilanser sifatida faoliyat yuritadigan kopirayterlar ham mavjud.
Reklama agentliklari kopirayterlarni media jamoaning muhim qismi sifatida jalb etib,
ularni badiiy yoki ijodiy direktorlar bilan hamkorlikda ishlashga yo‘naltiradi.
Kopirayterning asosiy vazifasi mijoz tomonidan taqdim etilgan ma’lumotlar asosida
reklama matnlari yoki ssenariylarini yozishdir. Badiiy direktor esa reklamaning
vizual jihatlariga javobgar bo‘lib, bosma mahsulotlarning dizayn va ishlab chiqarish
jarayonini nazorat qilishi mumkin. Ushbu ijodiy jarayon jamoaviy ishlash orqali
takomillashtiriladi, ya’ni jamoa a’zolari umumiy g‘oyani ishlab chiqadilar. Ba’zi
reklama agentliklari muayyan sohalarga yoki biznes yo‘nalishlariga xizmat
ko‘rsatishga ixtisoslashgan bo‘ladi. Kopirayter agentliklari nafaqat reklama
matnlarini yozish, balki qo‘shimcha tahririy xizmatlarni ham taklif qiladi. Ular
orasida joylashuv strategiyasini ishlab chiqish, xabar almashish bo‘yicha maslahat
berish, ijtimoiy media marketingi, qidiruv tizimini optimallashtirish, matnlarni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
61
tahrirlash va nusxa ko‘chirish, faktlarni tekshirish va nutq yozish xizmatlari mavjud.
Ba’zi kopirayterlar reklama agentliklarida doimiy ishlaydi, boshqalari esa frilanser
sifatida mustaqil faoliyat yuritadi. Kopirayterlar, shuningdek, chakana savdo
tarmoqlari, kitob nashriyotlari yoki yirik kompaniyalar bilan masofaviy hamkorlik
qilib, gazetalar, jurnallar va radio reklamalari uchun ham matnlar tayyorlashadi.
Kopirayterlik texnik yozuvchilik bilan ba’zan o‘xshashliklarga ega bo‘lsa ham,
ularning vazifalari farqlanadi. Kopirayterning maqsadi mahsulot yoki xizmatni
targ‘ib qilish va mijozni xarid qilishga undash bo‘lsa, texnik yozuvchining vazifasi
o‘quvchini ma’lumot bilan ta’minlash va yo‘riqnoma berishdir. Masalan, agar
kopirayter avtomobil sotish uchun reklama e’lonini yozsa, texnik yozuvchi ushbu
avtomobildan qanday foydalanish haqida batafsil qo‘llanma tayyorlaydi. Umuman
olganda, reklama matnlari biznes va savdoda muhim o‘rin tutadi, kopirayter esa
iste’molchilarga ta’sir o‘tkazuvchi ta’sirchan va samarali matnlar yaratish bilan
shug‘ullanadi.
XULOSA
Yuqorida ta’kidlanganidek, reklama odatda ixcham, badiiy ifodalangan,
hissiy jihatdan ta’sirchan bo‘lib, potensial xaridorlarning e’tiborini tortish hamda
ularga tovar va xizmatlar haqidagi eng muhim ma’lumotlarni yetkazish uchun
mo‘ljallangan. Shundan xulosa qilish mumkinki, reklama matni aniq mazmunli,
diqqatni jalb qiluvchi jumlalar va ta’sirchan so‘zlardan tashkil topgan bo‘lishi kerak.
Ushbu jihatlarni o‘zida mujassamlashtirgan iboralardan biri sifatida maqollarni misol
qilish mumkin.
Maqollar xalq og‘zaki ijodi namunalaridan bo‘lib, lo‘nda, obrazli yoki oddiy,
grammatik va mantiqiy jihatdan to‘liq shakllangan hikmatli iboralardir. Ular
muayyan qat’iy shaklga ega bo‘lib, ajdodlarning hayotiy tajribasi, jamiyatga bo‘lgan
munosabati, tarixi, ruhiyati, axloqiy va estetik qarashlarini aks ettiradi. Asrlar
davomida sayqallanib, ixcham va ta’sirchan poetik shaklga ega bo‘lgan maqollar
mavzu jihatidan juda boy va turli xildir. Ular Vatan, mehnat, ilm-fan, do‘stlik,
hamjihatlik, donolik, ehtiyotkorlik, nutq madaniyati, sevgi va muhabbat kabi
mavzularda, shuningdek, insonning salbiy xislatlariga oid ko‘plab hikmatli iboralarni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
62
o‘z ichiga oladi. Maqollarda mazmun va shakl uyg‘unligi, qofiyadoshlik, ko‘p
ma’nolilik hamda majoziy ma’no kabi xususiyatlar ko‘p uchraydi. Shuningdek,
ularda qarama-qarshi tushunchalarni taqqoslash (antitezis) hodisasi keng qo‘llanilib,
tarbiyaviy ahamiyat kasb etadi.
Shu sababli reklama matnlarida maqollardan foydalanish ularning
ta’sirchanligini oshiradi va targ‘ib qilinayotgan mahsulot yoki xizmatlarning sotuv
hajmini ko‘paytirishga yordam beradi. Bunday usul yangi emas, balki uzoq yillardan
beri sinovdan o‘tgan va o‘z samarasini isbotlagan usuldir. Yo‘l bo‘ylarida osilgan
afishalarda, katta monitorlarda yoki boshqa reklama vositalarida maqollar orqali
ifodalangan e’lonlarni ko‘rganimizda, ular bizga bexosdan qiziq tuyuladi. Ongimizda
allaqachon shakllangan bu hikmatli iboralarga iliqlik bilan qaraymiz, natijada ular
bilan bog‘liq mahsulot yoki xizmatga bo‘lgan ishonchimiz ortadi. Bu esa talabning
oshishiga sabab bo‘ladi. Natijada esa to‘g‘ri tanlangan reklama usuli savdoni
muvaffaqiyatli tashkil etishda muhim rol o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Best, Rodjer. Marketing ot potrebitelya. Per.s ang. – M.: Mann, Ivanov i Ferber,
2018. – 696 s.
2.
Jarnikov D.S.i.dr. Marketingovыye kommunikatsii: Uchebnik / Pod red.
I.N.Krasyuk. -M.: INFRA - M, 2014. - 272 s.
3.
Ikramov M.A., Abduxalilova L.T. Marketing tadqiqotlarida statistik tahlil.
Oʻquv qoʻllanma. – T.: “Iqtisodiyot”, 2017-y. 342 b.
4.
Igor Mann. Arifmetika marketinga. – M.: Izd-vo “Mann, Ivanov i Ferber”,
2011. 236 s.
5.
Igrunova O., Manakova Ye., Prima Ya. Marketingovыye issledovaniya:
Uchebnik dlya vuzov. Standart tretyego pokoleniya.— SPb.: Piter, 2017. — 224 s.
