MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
443
ODAM GAVDASIDAN OLINADIGAN O’LCHOVLARNI STEAM
USULI ORQALI O’QITISH SAMARADORLIGI
Muxamadaliyeva Gulhayo Qahramonjon qizi
Farg’ona Davlat Universiteti 1-kurs magistranti
Annotatsiya.Ushbu maqolada odam gavdasi haqida, hamda gavdadan
olinadigan asosiy o’lchovlar haqida malumotlar yoritilgan. Shuningdek, bu mavzuni
o’quvchilarga tushuntirishda ,,STEAM’’ usulidan foydalanib, o’quvchilar bilim
samaradorligini 20-25% oshganligi ko’rsatilgan.
Kalit so’zlar: anatomiya, morfologiya, antrapologiya, steam, o’lchov, tana,
gavda Avvalo kiyim yaratishda oldin inson gavdasidan bir qancha o’lchamlar
olinadi. Chunki kiyim inson tanasiga mos holda yaratilishi kerak, libosni kiygan inson
o’zini noqulay his qilmasligi uchun shunday tikiladi.
Tikuvchi mutaxassis odam gavdasi tuzilishini ko’z oldida tasavvur qila olishi
lozim.
Anatomiya-inson organizmi:ayrim organlar va sistemalarning tuzilishi
hamda formalari haqidagi fan. Anatomiya morfologiyaning bir qismi hisoblanadi.
Morfologiya-inson
organizmining
shaxsiy
o’zgaruvchanligi, gavda
o’lchamlari va mutanosibliklarining yoshga qarab o’zgarishi hamda organism ayrim
qismlarining o’zgaruvchanligi qonuniyatlari haqidagi fan bo’lib, inson tanasining
tuzilishi haqidagi ta’limotdir.
Antrpologiya fani esa yuqoridagilarning hammasini o’z ichiga olib, odam
gavdasi tuzilishi haqida to’liq ma’lumot beradi.
Odam gavdasidan olinadigan birinchi o’lchov bu kiyim uzunligi
hisoblanadi.O’lchov lishda ba’zi qisqartmalar mavjud bo’lib, ular U-uzunlik, A-
aylana, YaA-yarim aylana, K-kenglik, B-balandlik.Aylana o’lchovlari to’la olinsada,
ammo bu o’lchamlar yarmi (yelka, bilak, yelka qiyamasining kengligidan tashqari)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
444
yoziladi.Qolgan uzunlik o’lchovlari to’liq yoziladi. Inson gavdasidan olinadigan
o’lchovlar 24ta bo’lib, ular quyidagilar:
1. Bo'yin aylanasi (BnA).
Santimetrli lenta bo'yin nuqtasi va bo'yin asosidagi
nuqta orqali o'mrov nuqtasigacha aylanib o'tadi.
2.
Ko'krakning birinchi aylanasi (KA
1
).
lenta gavda ort qismi bo'ylab,
gorizontal qo'ltiq chuqurligining oldingi va ortki burchaklariga tegib, oldinda kukrak
bezlari asosining ustidan o'tadi.
3.Ko'krakning ikkinchi aylanasi (KA
2
).
Santimetrli lenta kuraklarning
turtib chiqqan nuqtalari bo'ylab, qo'ltiq chuqurligining oldingi va ortki burchaklariga
tegib, oldinda ko'krakning turtib chiqqan nuqtalari bo'ylab o'tadi.
3a. Ko'krakning uchinchi aylanasi (KA
3
)
. Santimetrli lenta kurakning turtib
chiqqan nuqtalari orqali tana atrofidan qat'iyan gorizontal o'tadi.
4. Bel aylanasi (BlA).
Santimetrli lenta bel chizig'i darajasida eng ingichka
joydan tanani aylanib o'tadi.
5. Bo'ksa aylanasi (BkA).
Santimetrli lenta tana atrofidan gorizontal aylanib,
lekin qorinning turtib chiqqanini hisobga olib, dumbaning turtib chiqqan nuqtalari
orqali o'tadi.
6. Bilak aylanasi (BA).
Panja bilakka ulanadigan joyidan aylantirib
o'lchanadi.
7. Son aylanasi (SA).
Sonning eng yuqori qismidan dumba chiziqlaridan
gorizontal ravishda aylantirib o'lchanadi.
8. Tizza aylanasi (TA).
Oyoqni 90º bukilgan holatda tizza atrofidan aylantirib
o'lchanadi.
9. Gavdaning ort qismining kengligi (OrK).
Gavda ort qismi bo'ylab qo'ltiq
chuqurligining ortki burchaklari orasi gorizontal o'lchanadi.
10. Ko'krak kengligi 1 (KK1).
Ko'krak bezlarining asosida ustidan qo'ltiq
chuqurligining oldingi burchaklari orasi gorizontal oʻlchanadi. Bu nazorat qilish
o'lchovidir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
445
11. Ko'krak kengligi 2 (KK2).
Santimetrli lenta ko'krak bezlarining
uchlaridan qo'ltiq chuqurligining oldingi burchaklaridan hayolan pastga tomon
o'tkazilgan vertikal chiziqlar orasidan o'tadi.
12. Ko'krak markazi (KM).
Koʻkrakni turtib chiqqan nuqtalarining orasi
oʻlchanadi.
13. Yelka kengligi (YelK).
Bo'yin asosining nuqtasidan yelka nuqtasigacha
o'lchanadi.
14. Yelka aylanasi (YelA).
Qo'lning yuqori qismidan aylantirib. qo'ltiq
chuqurliklarining burchaklariga taqab gorizontal oʻlchanadi.
15. Yeng uzunligi (YeU).
Santimetrli lenta yordamida yelka nuqtasidan
qo'lini bir oz bukilgan tirsak nuqtasi orqali bilakgacha oʻlchanadi. Bir vaqtda
yengning tirsakkacha uzunligini ham belgilab olish kerak.
16. Gavda ort qismining belgacha uzunligi (OrbU).
Santimetrli
lenta bo'yin asosidan kurak nuqtasi orqali belgacha umurtqa pog'onasigacha
parallel ravishda o'tadi.
17.Yelka qiyamasi uzunligi (YeQU).
Bel chizig'i umurtqa chizig'i bilan
kesishgan nuqtasidan yelka nuqtasigacha o'lchanadi.
18. Gavdaning old qismi belgacha uzunligi (OlbU).
Santimetrli lenta bo'yin
asosi nuqtasidan ko'krak bezlarining uchlari orqali belgacha vertikal ravishda o'tadi.
19. Ko'krak balandligi (KB).
Santimetrli lenta bo'yin asosi nuqtasidan
ko'krak bezlarining uchlarigacha o'tadi.
20. Yeng oʻmizi uzunligi (Yeo'U).
Bo'yin asosi yonida loyihalanadigan yelka
chokining eng yuqori nuqtasidan, qo'ltiq chuqurligining ort tomon darajasida
gorizontalgacha vertikal o'lchanadi.
21. Kiyim uzunligi (KU).
Yettinchi bo'yin umurtqasidan istalgan uzunlik
darajasigacha umurtqa bo'ylab, belga yopishib turadigan kiyimlarda bel bukilishini
hisobga olib o'lchanadi (kiyim uzunligi ikkita o'lchamdan ham iborat bo'lishi mumkin
KU=OrbU+YuU).
22. Yubka uzunligi (YuU).
Beldan yon tomondan istalgan uzunlik tomondan
istalgan uzunlik darajasigacha vertikal ravishda o'lchanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
446
23. Shim uzunligi (ShU).
Beldan yon tomondan istalgan uzunlik
darajasigacha vertikal ravishda o'lchanadi.
24. Bo'ksa balandligi (BkB).
O'tirgan holatda bel darajasidan stulgacha yon
tomon bo'ylab vertikal oʻlchanadi.
,,STEAM’’ usulining ushbu mavzuga tatbiqi.
,,S’’-o’quvchilar mavzu haqida umumiy ma’lumotlarga ega bo’ladilar va
amalda qo’llashni o’rganadilar. Guruhlarga mantiqiy masalalar va kichik test
savollari tarqatiladi.
,,T’’- guruhlar taqdimot tayyorlaydilar,ya’ni foydalaniladigan asboblar
qo’shiladi va rasmlari bilan birlashtiriladi.
,,E’’-o’quvchilar ixtiyoriy fasonni tanlaydilar va o’lchovlarni bir-biridan olib
ko’radilar.
,,A’’-tanlagan fasonni rasmini chizadilar va dizaynini o’zgartirib, bezaklar
berishadi.
,,M’’-fasonni andozasini yaratish yoki kiyim tikish uchun o’lchamlar yoziladi.
Ya’ni o’quvchilar bir-biridan o’lcham olib uni yozadilar, ba’zi olchovlar yarmini
hisoblab yozishadi.
O’quvchilarga STEAM usulini qo’llash orqali yuqorida sanab o’tilgan
o’lchovlarni o’rgatish ancha oson kechdi va tushuntirish, o’zgartirish yaxshi samara
berdi. Ya’ni oddiy usulda o’rgatganda ularni o’zlashtirib olishlari qiyin kechganligini,
STEAM usulini qo’llagandan so’ng aniq bo’ldi.Qanchalik darajada tez
o’zlashtirishlari yaqqol sezildi va bu tajribalar asosida amalga oshirildi. Oddiy usul
bilan STEAM usullarini taqqoslash orqali o’quvchilar bilim olish va o’zlashtirish
samaradorligi 20-25%ga ortganligi aniqlandi.
Xulosa
Xulosa o’rnida shuni aytish mumkinki, odam tanasini o’lchovlarini
o’quvchilar tez o’zlashtirib olishlari uchun STEAM usulini qo’llash yaxshi samara
berishligi tajribalar orqali ko’rsatib berildi. Bu usulni o’qitish samaradorligini
oshirishda eng maqbul usul ekanligi ko’p tajribalarda isbotlangan va bizning
tajribalarda ham samaradorlik yuqori ekanligi ko’rsatildi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
447
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1.Abdullayeva Qumri Madjidovna. Tikuvchilik buyumlarini loyihalash va
modelashtirish asoslari. O’quv qo’llanma. O’zbekiston Yozuvchilar uyushmasi
Adabiyot jamg’armasi nashriyoti.2006.160 bet.
2.Xujayeva M.B.Kiyimlarni tikishda inson tanasi o’lchamlarini olish
usullari.Scientific Journal ,,SCIENTIFIC PROGRESS’’VOLUME4/ISSUE3/2023/
ISSN 2181-1601,49-57pg.
3.Batirbekova D.O’. Gavdadan o’lchov olish. International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2/ 2023/
ISSN:2181-3906,122-126 pg.
4. Хужаева, М. Б. (2023). ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ОПЫТ И КАЧЕСТВА. Scientific
progress, 4(1), 334-341.
5. Кодирова, Д. Х. (2022). ЁШИ КАТТА ТЎЛА ҚОМАТЛИ АЁЛЛАР
КИЙИМЛАРИ
ДИЗАЙНИН
ЛОЙИҲАСИНИ
ИШЛАБ
ЧИҚИШДА
ДАСТЛАБКИ МАЪЛУМОТЛАР. Ta’lim fidoyilari, 2, 52-55.
6. Tosheva, N., & Abdullaeva, G. (2022). THE CONCEPT OF" INNOVATION"
AND TYPES OF INNOVATIVE TECHNOLOGIES. Scientific progress, 3(3), 586-
589.
