MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
326
IXTISOSLASGAN SAN’AT MAKTABLARIDA
INFORMATIKA O’QUV
KURSI MAZMUNINI RIVOJLANTIRISHNING ZARURIYATI
Egamberdiyeva Nasiba Shavkat qizi
Qarshi ixtisoslashtirilgan san’at maktabi “Informatika” fani o‘qituvchisi,
mustaqil tadqiqotchi.
e_mail:egamberdiyevansh94@gmail.com.
Annotatsiya: Ushbu maqolada ixtisoslashgan san’at maktablarida
informatika fanini o‘qitishning ahamiyati, Informatika o’quv kursi mazmunini
rivojlantirishning asosiy komponentlari, mazmuni va samarali o‘qitish
metodikalarini ishlab chiqish masalalari yoritilgan. Shuningdek, informatika
fanining zamonaviy talablarga javob beruvchi o‘quv dasturlari, innovatsion
texnologiyalardan foydalanish va o‘quvchilarni kasbiy ko‘nikmalar bilan ta’minlash
metodikalari tahlil qilingan.
Kalit so’zlar: raqamli texnologiyalar, raqamli savodxonlik, differensial
yondashuv, integrativ yondashuv, individuallashtirish, sun’iy intellekt, ma’lumotlar
bazasi, kompetensiya, Big Data, Blockchain, modellashtirish, loyihaviy ta’lim,
ta’limiy robototexnika.
XXI asr – raqamli texnologiyalar asri. Informatika va axborot texnologiyalari
(AT) hayotimizning barcha sohalarida muhim o‘rin tutmoqda. Shu sababli, maktab
ta’limining asosiy vazifalaridan biri – o‘quvchilarning raqamli savodxonligini
oshirish va ularga dasturiy ko‘nikmalarni shakllantirishdan iborat. Ayniqsa,
ixtisoslashgan maktablarda informatika fanining mazmuni chuqurroq va amaliy
jihatdan boy bo‘lishi talab etiladi. Ta’lim muassasalarida dars jarayonini sifatli tashkil
qilish va o‘quvchilarni fanga qiziqtirish, mavzuni tushuntirishda zamonaviy axborot
kommunikatsion va pedagogikaning innovatsion texnologiyalaridan foydalanish
hozirgi kunning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
327
Ixtisoslasgan san’at maktablarida informatikaning mazmuni differensial va
integrativ yondashuvlar asosida shakllantiriladi. Bu informatika fanining zamonaviy
talablarga javob berishini ta’minlab, o‘quvchilarga kasbiy yo‘nalishlarini belgilash
uchun mustahkam asos yaratadi.
Ixtisoslasgan san’at maktablarida informatika kursining mazmunini
rivojlantirish nazariy jihatdan integratsiya va differensiallashuvning uyg‘unligini
ta’minlashga asoslanadi. Bu tamoyil butun ta’lim tizimining mazmuniy
xususiyatlarini belgilab beradi. Me’yoriy hujjatlar bilan mustahkamlangan
differensial ta’lim tizimi bosqichma-bosqich o‘quv jarayonini tashkil etish imkonini
beradi. Ushbu yondashuv doirasida fanlarning chuqurlashtirilgan o‘qitilishi
o‘quvchilarning tanloviga asoslangan holda amalga oshiriladi [2].
Informatika kursini o‘zlashtirish natijasida shakllanadigan fanga oid
kompetensiyalar asosiy, maxsus va global guruhlarga ajratilishi lozim. Fanni
o‘rganish bosqichlariga qarab, e’tibor turli kompetensiya guruhlariga qaratiladi.
Ushbu kompetensiyalarni shakllantirish uchun yangi ta’lim texnologiyalari (ta’lim
robototexnikasi, loyiha texnologiyasi, aralash ta’lim, formatif baholash va boshqalar)
qo‘llaniladi.
Zamonaviy raqamli texnologiyalarning ta’lim jarayonida aks etish
imkoniyatlarini tahlil qilish orqali informatika mazmunini rivojlantirish mumkin.
Ushbu natijalar tegishli jadvalda tizimli ravishda aks ettirilgan (1-jadval).
1-jadval
Informatika o‘qitishda zamonaviy raqamli texnologiyalarning mazmuni
№
Asosiy
raqamli
texnologiyalar
Informatika kursida aks etishi mumkin bo‘lgan
yo‘nalishlar
1
Katta
hajmdagi
ma'lumotlar
(Big Data)
Ma’lumotlarni shifrlash turlari va kodlash usullari;
strukturalangan va strukturalanmagan ma’lumotlar;
tipik ma’lumotlar tuzilmalarini qayta ishlash
algoritmlari; katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
328
qilishning asosiy usullari; sun’iy intellekt
yo‘nalishlariga kirish.
2
Neyrotexnologiyalar va
sun’iy intellekt
Sun’iy intellekt (SI) fan va texnologik yo‘nalish
sifatida taqqoslash; SI tizimlarining “kuchli” va
“zaif” variantlari; ekspert tizimlari va ontologik
modellash; o‘z-o‘zini o‘rgatuvchi texnik tizimlar va
ularning modifikatsiyasi.
3
Taqsimlangan reyestr
tizimlari
(Blockchain)
Ma’lumotlar bazalarida ma’lumotlarni saqlash va
taqdim etish usullari; axborot tizimlarining hayotiy
tsikli va ularning xavfsizligi; elektron sertifikatlar
va raqamli imzo; davlat va tijorat xizmatlarining
huquqiy ta’minoti.
4
Yangi ishlab chiqarish
texnologiyalari
Avtomatlashtirilgan loyihalash va prototiplash
asoslari; maxsus dasturiy ta’minotdan foydalanish;
3D modellashtirish va 3D bosib chiqarish;
qo‘shimcha va gibrid texnologiyalar.
5
Sanoat
interneti
(Industrial Internet of
Things)
Kompyuter tarmoqlarining ishlash tamoyillari;
sanoat interneti konsepsiyasi va uning raqamli
iqtisodiyot sharoitida afzalliklari; intellektual
algoritmlar
yordamida
ishlab
chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirish.
6
Robototexnika
va
sensorika
Bulutli texnologiyalar va intellektual algoritmlar
asosida
ishlab
chiqarish
komplekslarini
avtomatlashtirish; raqamli iqtisodiyot sharoitida
robototexnika imkoniyatlarini kengaytirish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
329
7
Simsiz
aloqa
texnologiyalari
Kompyuter
tarmoqlarining
simsiz
aloqa
texnologiyalari asosida ishlash tamoyillari; mobil
ilovalar yaratish va ulardan foydalanish usullari.
8
Virtual va qo‘shimcha
reallik texnologiyalari
Kompyuter grafikasi nazariyasi va amaliyoti;
matematik
modellashtirish
va
tizimlarni
simulyatsiya qilish; murakkab jarayonlarni tahlil
qilish va analitik texnologiyalar.
Ushbu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, chuqurlashtirilgan informatika kursida
nafaqat
nazariy, balki amaliy informatika
yo‘nalishlari ham chuqur o‘rganilishi
lozim. Dunyo miqyosida quyidagi yo‘nalishlar informatikani rivojlantirishning asosiy
komponentlari hisoblanadi:
Hisoblash nazariyasi (parallellik va taqsimlangan hisoblash tizimlari);
Algoritmlar va ma’lumotlar tuzilmalari;
Dasturlash tillari va ularning evolyutsiyasi;
Kompyuter tizimlari arxitekturasi va dasturiy ta’minot;
Kompyuter tarmoqlari va telekommunikatsiyalar;
Ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimlari;
Inson-kompyuter interfeysi va virtual muhitlar;
Sun’iy intellekt va mashinaviy o‘rganish texnologiyalari.
Shunday qilib, ixtisoslasgan san’at maktablarida zamonaviy texnologiyalar
bilan tanishtiradigan, ularning kelajakdagi kasbiy yo‘nalishini belgilashga xizmat
qiladigan integrativ model asosida shakllantirilishi lozim.
Informatika kursining mazmuni ikkita asosiy yondashuvni o‘z ichiga oladi:
1.
Informatika fanining asosiy ob’ektlarini va tadqiqot usullarini o‘rganish.
2.
Davlat
miqyosida
ustuvor
hisoblangan
zamonaviy
raqamli
texnologiyalarni integratsiyalash.
Bu ikkita yondashuvning sintezidan kelib chiqib, informatika fanining asosiy
ilmiy yo‘nalishlari san’at sohasi ehtiyojlari bilan bevosita bog‘liq ekani yaqqol
ko‘rinadi. Shu sababli, algoritmlash va dasturlash yo‘nalishini kuchaytirish,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
330
informatika fani tarkibida robototexnika va sun’iy intellekt mavzularini kengaytirish
ilm-fan va san’at sohasi ehtiyojlariga to‘liq mos keladi.
Olib borilgan tahlillarga ko‘ra, raqamli texnologiyalarning rivojlanishida
integrativ yondashuvning yetakchi rol o‘ynayotganligi aniq ko‘rinadi. Ular
fundamental ilmiy yo‘nalishlarning asosiy komponentlarini o‘z ichiga oladi hamda
boshqa raqamli texnologiyalar bilan o‘zaro bog‘liqlikni hisobga olgan holda
shakllanadi.
Shu sababli, informatika bilan o‘z kasbiy faoliyatini bog‘lashga qaror qilgan
o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan informatika kursi ikki asosiy vazifani bajarishi
lozim:
1.
Informatikaning fundamental ilmiy asoslariga tayangan holda, san’at
sohaning zamonaviy rivojlanish jarayonlarini tizimli tushunishni shakllantirish;
2.
Ta’lim jarayonining amaliy komponentini takomillashtirishda yangi
pedagogik texnologiyalardan (loyihaviy ta’lim, ta’limiy robototexnika, aralash
o‘qitish, formati baholash va h.k.) samarali foydalanish.
Xulosa.
Zamonaviy ta’lim mazmuni kasbiy tayyorgarlikni qo‘llab-
quvvatlovchi texnologiyalarni o‘z ichiga olishi shart. Ta’lim jarayonida ilg‘or raqamli
platformalar, dasturiy ta’minot muhitlari, axborot tizimlari va innovatsion
yondashuvlardan keng foydalanish o‘quvchilarning kasbiy ko‘nikmalarini oshirishga
xizmat qiladi. Shu tariqa, informatika kursining integrativ va amaliy mazmuni san’at
sohasi mutaxassislarini yetishtirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, informatika kursining mazmuni nafaqat
informatika fanining o‘ziga xos jihatlarini aks ettirishi, balki san’at sohasi uchun zarur
bo‘lgan zamonaviy ko‘nikmalarni shakllantirishga ham xizmat qilishi lozim deb
hisoblaymiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 3-fevraldagi PQ-3504-sonli
“O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining O‘rta maxsus,
kasb-hunar ta’limi markazi faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi Qarori.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
331
2. Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining umumta’lim fanlari
bo‘yicha malaka talablari. «O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami»,
2017 yil 10 aprel, 14-son, 230-modda.
3. Aripov M.M., Haydarov A. Informatika asoslari. Kollej va liseylar uchun o‘quv
qo‘llanma. – Toshkent “O‘qituvchi”, 2002. - 432 b.
4. Boymurodov A.X. Umumiy o‘rta ta’lim tizimida Informatika va axborot
texnologiyalari fanini o‘qitishning innovasion klaster modeli: ped. fan. … fals. dok.
(PhD) diss. avtoref. –T., 2021. –49 b.
5. Jo‘rayev V.T. Elektron ta’lim muhitida pedagogik dasturiy vositalardan
foydalanish metodikasini takomillashtirish // Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa
doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2021. – 27 b
6. Ismoilov T.J., Majidova X.Ye. STEAM va SMART ta'lim texnologiyasi. Uslubiy
qo'llanma. Jizzax-2022 yil, 54 bet.
7. Muslimov N. A., Usmonboyeva M.H., Sayfurov D.M., To‘rayev A.B. Innovasion
ta’lim texnologiyalari. –T.: Sano standart, 2015. –81 b.
