MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
306
MAVZU: O‘QUVCHILARDA KELAJAK KASBLARIGA
QIZIQISHNI OSHIRISH
Qo’shnazarova Munojatxon Dehqonboyevna
Farg‘ona davlat texnika universiteti 1-son akademik
litseyi matematika fani o‘qituvchisi,
Umarova Xurshidaxon Rahimovna
Farg‘ona davlat texnika universiteti 1-son akademik
litseyi matematika fani o‘qituvchisi
Abdukabirova Yulduzxon Islomjon qizi
Farg‘ona davlat texnika universiteti 1-son akademik
litseyi matematika fani o‘qituvchisi
Annotatsiya: Maqolada maqsadga yo‘naltirilgan ta’lim o‘quvchi shaxsining
rivojlanishiga ta’sir qiluvchi omillar, shaxsiy rivojlanish, kasbiy laboratoriyalar va
seminarlar analitik qobiliyatni oshirish to‘g‘risida fikrlar bayon qilingan.
Kalit so‘zlar: Analitik qobiliyatni amalga oshirish, seminarlar, shaxsiy
rivojlanish, tafakkurni kreativlashtirish, sun’iy intellekt, bioinformatika.
Kirish
Kelajakda muvaffaqiyatli va o‘z kasbini sevuvchi inson bo‘lish uchun
o‘quvchilarda kasblarga qiziqish uyg‘otish muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi
zamonda texnologiyalar, fan va iqtisodiyot jadal rivojlanib borayotgan bir paytda,
bolalarning kelajak kasblarini tanlashda yo‘nalish berish va ularda bu borada
motivatsiya uyg‘otish muhimdir. Ushbu maqolada o‘quvchilarda kasblarga bo‘lgan
qiziqishni oshirish usullari va bu jarayonda ota-onalar, o‘qituvchilar hamda
jamiyatning o‘rni haqida so‘z yuritiladi.
1. O‘quvchilarda kasbga qiziqish uyg‘otishning muhimligi
O‘quvchilar kelajakda qanday kasb egasi bo‘lishni aniq tasavvur qilmasa,
ularning ta’lim olishga bo‘lgan motivatsiyasi past bo‘lishi mumkin. Kasblarga
qiziqish uyg‘otish quyidagi jihatlar bo‘yicha muhim:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
307
Maqsadga yo‘naltirilgan ta’lim – O‘quvchi kelajakdagi kasbini aniqlasa,
darslarga va qo‘shimcha mashg‘ulotlarga jiddiyroq yondashadi.
Shaxsiy rivojlanish – O‘zini kelajakda qaysi kasbda ko‘rayotgan o‘quvchi
shaxsiy qobiliyatlarini rivojlantirishga harakat qiladi.
Kelajak uchun rejalashtirish – Erta bosqichdan kasb tanlash to‘g‘risida
o‘ylagan o‘quvchi kelgusida mehnat bozorida muvaffaqiyatli bo‘lish ehtimoli yuqori
bo‘ladi.
2. O‘quvchilarda kasbga qiziqishni oshirishning samarali yo‘llari
1. Turli kasblar haqida to‘g‘ri tushuncha berish
Ko‘pincha bolalar faqat mashhur yoki an’anaviy kasblarni bilishadi. Ularga
kelajakda paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan yangi kasblar, zamonaviy texnologiyalar
va innovatsiyalar haqida tushuncha berish muhimdir.
Kasblar olamiga sayohat – O‘quvchilarga turli sohalar bo‘yicha
mutaxassislarning hayoti va faoliyati haqida hikoya qilib berish foydali.
Tajriba almashish – O‘z kasbida muvaffaqiyatga erishgan insonlarning hayot
yo‘li haqida hikoyalar yoki intervyular tashkil etish.
2. Amaliy mashg‘ulot va tajribalar taqdim etish
Nazariy ma’lumotlar bilan cheklanib qolish o‘quvchilarga kasbni tushunish
uchun yetarli bo‘lmaydi. Ular o‘zlari tajriba qilish imkoniga ega bo‘lishlari kerak.
Kasbiy laboratoriyalar va seminarlar – Maktablarda turli kasblarga oid amaliy
mashg‘ulotlar o‘tkazish.
Ustoz-shogird tizimi – O‘quvchilarni turli kasb egalarining faoliyatini
bevosita kuzatishga imkon beradigan dasturlar bilan tanishtirish.
3. Zamonaviy kasblarga e’tibor qaratish
Hozirgi kunda IT, sun’iy intellekt, bioinformatika, ekologiya va tadbirkorlik
kabi kasblar dolzarb hisoblanadi. O‘quvchilarni ana shunday zamonaviy kasblar bilan
tanishtirish ularga kelajak haqida kengroq tasavvur beradi.
STEM yo‘nalishlariga qiziqish uyg‘otish – Fan, texnologiya, muhandislik va
matematika (STEM) sohalari kelajakda eng talabgir kasblardan bo‘lib qoladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
308
Raqamli savodxonlikni rivojlantirish – Kompyuter dasturlash, sun’iy intellekt
va raqamli texnologiyalar bo‘yicha maxsus kurslarni tashkil etish.
4. O‘quvchilarning qiziqishlari va qobiliyatlarini rivojlantirish
Har bir o‘quvchining o‘ziga xos qobiliyati bor. Ularning kuchli jihatlarini erta
aniqlash va rivojlantirish kelajakda muvaffaqiyatga erishishlariga yordam beradi.
Shaxsiy yo‘nalish berish – Har bir o‘quvchining kuchli va zaif tomonlarini
aniqlash, ularga mos kasblarni tavsiya qilish.
Psixologik testlar – Kasb tanlash bo‘yicha psixologik testlar o‘quvchilarga
qaysi sohaga ko‘proq moyilligi borligini tushunishga yordam beradi.
5. Motivatsiya va ilhomlantirish
O‘quvchilarda kasbga qiziqish uyg‘otish uchun ularni ilhomlantirish muhim.
Mashhur shaxslarning hayotiy yo‘li, muvaffaqiyat qozongan tadbirkorlar va
olimlarning yutuqlari ularga motivatsiya berishi mumkin.
Ilhomlantiruvchi hikoyalar – Dunyoga mashhur insonlarning hayoti, ular
qanday qilib o‘z kasbini tanlaganliklari haqida ma’lumot berish.
Ota-onalar va ustozlarning yordami – Ota-onalar va o‘qituvchilar bolalarning
qiziqishlarini qo‘llab-quvvatlashlari, ularni maqtashlari va motivatsiya berishlari
kerak.
3. Jamiyat va akademik litseyning o‘rni
Kelajak kasblariga qiziqishni oshirish faqat o‘quvchining yoki o‘qituvchining
ishi emas. Bu jarayonda jamiyatning barcha a’zolari ishtirok etishi kerak:
Maktablar – O‘quv dasturlariga kasb tanlash bo‘yicha maxsus darslarni
kiritish.
Ota-onalar – Farzandlariga turli kasblarni tanishtirish va ularning
qiziqishlarini qo‘llab-quvvatlash.
Ish beruvchilar va kompaniyalar – O‘quvchilar uchun amaliyot va tajriba
dasturlarini yaratish.
Xulosa
O‘quvchilarda kelajak kasblariga qiziqishni oshirish ularning ta’lim
jarayoniga motivatsiyasini kuchaytiradi va ularni muvaffaqiyat sari yo‘naltiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
309
Kasblarni o‘rgatish jarayonida nazariy va amaliy mashg‘ulotlarni uyg‘unlashtirish,
shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyalarga e’tibor qaratish muhimdir.
O‘qituvchilar, ota-onalar va jamiyat vakillari birgalikda harakat qilsalar, o‘quvchilar
kelajak kasblarini ongli ravishda tanlash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Sh. Mirziyoyev “Yangi O‘zbekiston strategiyasi” T-2021.
2. B. X. Daniyarov, A. E. Rahimov, F. H. Jabborov “Axborot asrida ta’lim - tarbiya”
T-Akadem nashr 2012-yil.24-25-bet.
3. F. Akbarova, B. Ahmedov, V. Karimova, A. Kamilov, M. Komilov, A. Xolbekov,
R. Shomansurova, D. Yakubova “Hayot kitobi”, ”Sharq ” nashriyot-matbaa
aksionerlik kompaniyasi bosh tahririyati.T-2011.84-bet.
4. “Axloq- odobga oid Xadis namunalari” T-1990.
