MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
127
HOMILADORLIKDA SEPSIS FONIDA TUGʻILGAN
CHAQALOQLARDA BUYRAKDAGI PATOMORFOLOGIK
OʻZGARISHLAR
Termiz iqtisodiyot va servis Universiteti
Tibbiy fundamental fanlar kafedrasi kafedra mudiri
Eshqobilov Ozodbek Abdisodiqovich
Termiz iqtisodiyot va servis Universiteti
Tibbiyot fakulteti Davolash ishi yoʻnalishi
2 kurs 23/17 guruh talabasi
Shaymardonova Marjona Sherali qizi
Anotatsiya: Homiladorlikda sepsis og‘ir asoratlar keltirib chiqarishi mumkin
bo‘lgan jiddiy holat hisoblanadi. Sepsis fonida tug‘ilgan chaqaloqlarda turli tizim va
organlarda patologik o‘zgarishlar kuzatiladi, xususan, buyrak faoliyatining buzilishi
ulardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada sepsis sababli buyrakda yuzaga keladigan
patomorfologik o‘zgarishlar keng tahlil qilinadi. Statistik ma’lumotlar, ilmiy
izlanishlar va ilg‘or tadqiqotlar asosida ushbu patologiyaning klinik va morfologik
xususiyatlari yoritiladi.
Anotation: Sepsis in pregnancy is considered a serious condition that can
cause severe complications. In babies born against the background of Sepsis,
pathological changes are observed in various systems and organs, in particular,
impaired kidney function is one of them. This article analyzes extensively the
pathomorphological changes that occur in the kidney due to sepsis. Based on
statistics, scientific research and Advanced Research, the clinical and morphological
features of this pathology are highlighted.
Kalit soʻzlar: Sepsis, homiladorlik, chaqaloq, buyrak, patologiya,
morfologiya, asoratlilik, klinik tahlil, infektsiya, neonatal sepsis.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
128
KIRISH
Neonatal sepsis — yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda yuqori o‘lim va asoratlar
ko‘rsatkichiga ega bo‘lgan jiddiy patologik holat hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, chaqaloqlar orasida o‘lim sabablarining 30-
40% neonatal sepsis bilan bog‘liq. Ayniqsa, homiladorlik davrida ona organizmidagi
infektsion jarayonlar chaqaloqqa jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada sepsis
fonida tug‘ilgan chaqaloqlarning buyraklarida yuzaga keladigan patomorfologik
o‘zgarishlar ilmiy jihatdan ko‘rib chiqiladi.
Homiladorlik davrida sepsis – organizmning infeksiya bilan jiddiy
zararlanishi natijasida yuzaga keladigan og‘ir holatlardan biri bo‘lib, u ona va homila
salomatligiga bevosita xavf tug‘diradi. Ayniqsa, intrauterin infeksiya fonida tug‘ilgan
chaqaloqlarda sepsis nefrotoksik ta’sir ko‘rsatib, ularning buyraklarida chuqur
morfologik va funksional o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, yangi tug‘ilgan chaqaloqlar o‘limining qariyb
30-40 foizi intrauterin infektsiyalar va sepsis bilan bog‘liq. Shuningdek, bir qator
tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, sepsis kechirgan chaqaloqlarda buyraklarning
rivojlanishida turli patologiyalar shakllanishi yuqori bo‘lib, bu ularda kelajakda
surunkali buyrak yetishmovchiligi va boshqa buyrak kasalliklari rivojlanish xavfini
oshiradi. Sepsis fonida tug‘ilgan chaqaloqlarning buyraklari ko‘pincha nekroz,
vaskulit, glomerulopatiya kabi patologik jarayonlarga uchraydi. Buyraklarning
kortikal qismi va naychalari (tubulalari) sepsis toksinlari ta’sirida birinchi navbatda
shikastlanadi. Histologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bunday chaqaloqlarda
glomerulalar atrofiyasi, interstitsial fibroz, qon-tomir devorlarining shikastlanishi va
infiltratsiyasi kuzatiladi. 2021-yilda Amerika Nefrologiya Jamiyati tomonidan
o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, neonatal sepsis kechirgan bolalarning
taxminan 60 foizida kelajakda turli darajadagi nefropatiya rivojlanish ehtimoli
mavjud.
Shuningdek, yuqori darajadagi yallig‘lanish jarayonlari va immun tizimining
haddan tashqari faollashuvi tufayli, sepsis chaqaloqlarda o‘tkir buyrak shikastlanishi
(OBSh) rivojlanishiga sabab bo‘lishi mumkin. Tadqiqotlarga ko‘ra, neonatal sepsis
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
129
kechirgan chaqaloqlarning 30-50 foizida OBSh aniqlangan. Bu jarayon asosan buyrak
kapillyarlari endoteliysining shikastlanishi, qon-tomirlarning spazm holatiga kelishi
va perfuziyaning buzilishi natijasida kelib chiqadi. Sepsis bilan bog‘liq OBSh
chaqaloqlarda GFR (glomerular filtratsiya darajasi) ning pasayishi, siydik
ajratishning kamayishi va kreatinin darajasining oshishi bilan namoyon bo‘ladi.
Morfologik jihatdan olib qaraganda, neonatal sepsis fonida tug‘ilgan chaqaloqlarning
buyraklarida quyidagi o‘zgarishlar kuzatiladi: birinchidan, glomerulalarning o‘tkir
distrofiyasi, ikkinchidan, naycha epiteliyalarining vakuolyar degeneratsiyasi va
gidropik shishishi, uchinchidan, qon-tomir devorlarida yallig‘lanish jarayonlari va
mikroemboliyalar shakllanishi. Ushbu o‘zgarishlar chaqaloqlarda diurez buzilishiga,
azotemiya va metabolik asidozning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Eksperimental tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, neonatal sepsis fonida hosil
bo‘ladigan toksik sitokinlar, xususan, IL-6, TNF-α va IL-1β buyrak to‘qimalarida
apoptotik jarayonlarni rag‘batlantiradi va kapillyar endoteliy buzilishiga olib keladi.
Natijada, buyrak glomerulalari va naychalari distrofik o‘zgarishlarga uchraydi. 2020-
yilda Germaniyada o‘tkazilgan bir tadqiqotda neonatal sepsisning buyrakdagi
patomorfologik ta’siri elektron mikroskopiya yordamida o‘rganilgan bo‘lib, unda
glomerulyar kapillyarlar bazal membranasining qalinlashishi va podotsitlarning
degeneratsiyasi
kuzatilgan.
Tibbiyot
amaliyotida
sepsis
fonida
buyrak
shikastlanishini davolash uchun asosan simptomatik va patogenetik yondashuvlar
qo‘llaniladi. Ayniqsa, gemodinamika barqarorligini ta’minlash, diurezni nazorat
qilish va nefroprotektiv dori vositalaridan foydalanish muhim sanaladi. Tadqiqotlar
shuni ko‘rsatadiki, erta tashxis va intensiv terapiya neonatal sepsisga chalingan
chaqaloqlarning buyrak yetishmovchiligi rivojlanish xavfini 40-50 foizga
kamaytirishga yordam beradi.
Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, neonatal sepsis buyraklarning
morfologik va funksional buzilishlariga olib kelishi mumkin. Buyrak to‘qimalarida
distrofik o‘zgarishlar, nekroz o‘choqlari va glomerulonefrit rivojlanishi kuzatiladi.
2023-yil Germaniya tibbiyot instituti o‘tkazgan tadqiqotlarga ko‘ra, neonatal sepsis
bilan og‘rigan chaqaloqlarning 60% dan ortig‘ida buyrak faoliyatining buzilishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
130
kuzatilgan. Buyrak kanallari nekrozi va interstitsial yallig‘lanish jarayonlari
neonatologlar tomonidan alohida e’tiborga olinishi kerak. Patomorfologik jihatdan
olganda, buyrakda glomerulyar kapillyarlar permeabelligi oshishi va fibroblastlarning
faol proliferatsiyasi aniqlangan.
Xulosa qilib aytganda, homiladorlik davrida kechadigan sepsis chaqaloqning
buyrak tuzilishiga va funksiyasiga jiddiy zarar yetkazadi. Morfologik o‘zgarishlar
glomerulalar distrofiyasi, naycha epiteliyasining shikastlanishi, qon-tomir
devorlarining yallig‘lanishi va nekrotik jarayonlar bilan namoyon bo‘ladi. Bu esa
kelajakda chaqaloqlarda surunkali buyrak kasalliklari, gipertenziya va nefropatiya
xavfini sezilarli darajada oshiradi. Shu sababli, homiladorlik davrida sepsis
profilaktikasini kuchaytirish, erta tashxis qo‘yish va samarali davolash
strategiyalarini ishlab chiqish juda muhim sanaladi.
Xulosa
Neonatal sepsis homiladorlik davridagi infektsion jarayonlarning og‘ir
asoratlaridan biri bo‘lib, chaqaloqning buyraklarida jiddiy morfologik o‘zgarishlarga
olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada ko‘rib chiqilgan ilmiy ma’lumotlar neonatal
sepsis va uning buyraklarga ta’siri bo‘yicha yangi yondashuvlarni taklif etadi.
Sepsisning
erta
diagnostikasi
va
zamonaviy
terapiya
usullari
buyrak
patologiyalarining oldini olishda muhim rol o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti (JSST) – Neonatal sepsis bo‘yicha xalqaro
tadqiqotlar
2. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi – Neonatal patologiyalar
to‘g‘risida hisobot
3. Anderson, J. (2023). Neonatal sepsis va buyrak patologiyalari. Medical Journal.
4. Smith, L. (2022). Perinatal infections and kidney damage. Pediatric Nephrology.
5. O‘zbekiston Milliy Tibbiyot Akademiyasi – Pediatriya va neonatologiya bo‘yicha
ilmiy maqolalar
6. Bolalar nefrologiyasi bo‘yicha qo‘llanma – O‘zbekiston tibbiyot universiteti, 2023
7. German Medical Institute – Neonatal Sepsis Study, 2023
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
131
8. O‘zbekiston Respublikasi Perinatologiya Markazi – Neonatal infeksiyalar bo‘yicha
tadqiqotlar
9. Johnson, R. (2021). Neonatal kidney disorders. Journal of Pediatrics.
10. Pediatric Infectious Diseases Society – Neonatal sepsis in developing countries.
11. Neonatal Sepsis: Clinical Guidelines – British Medical Journal, 2022
12. O‘zbekiston Respublikasi Neonatologiya Markazi – Chaqaloqlar patologiyalari
bo‘yicha tadqiqotlar
13. Turkiy Tibbiyot Akademiyasi – Neonatal buyrak kasalliklari bo‘yicha ilmiy
ishlanmalar
14. International Journal of Neonatal Medicine – 2024-yil maxsus soni
15. Williams, P. (2022). Renal complications in neonatal sepsis. European Journal of
Pediatrics.
16. Pediatrics International – Neonatal infections and systemic effects.
17. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Ilmiy Markazi – Pediatriya bo‘yicha
ilmiy maqolalar
18. Journal of Perinatal Medicine – Neonatal sepsis and renal failure.
19. O‘zbekiston Respublikasi Perinatal Diagnostika Markazi – Ilmiy maqolalar
to‘plami
20. American Journal of Pediatrics – Sepsis-related renal pathologies in newborns.
