MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
68
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA TA’LIM-TARBIYA
BERISHDA AXBOROT KOMUNIKATSION TEXNOLOGIYALARINING
O‘RNI
Mamatmutova Muxarram Choriyevna
Qiziriq tumanidagi 18-MTT da katta gurux tarbiyachisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-
tarbiya
berish
jarayonida
axborot-kommunikatsion
texnologiyalardan
foydalanishning ahamiyati va afzalliklari batafsil ko‘rib chiqiladi. Zamonaviy AKT
vositalarining bolalarning o‘quv jarayoniga ijobiy ta’siri, ularni qiziqtirish va
rivojlantirishdagi
roli
tahlil
qilinadi.
Shuningdek,
maqolada
ushbu
texnologiyalardan samarali foydalanish usullari va natijalari kengroq yoritiladi.
Kalit so‘zlar: axborot-kommunikatsion texnologiyalar, maktabgacha
yoshdagi bolalar, ta’lim-tarbiya, raqamli texnologiyalar, interaktiv o‘yinlar,
innovatsion yondashuvlar.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun ta’lim-tarbiya jarayoni ularning aqliy,
jismoniy, axloqiy va ijtimoiy rivojlanishiga asos bo‘ladi. Bugungi kunda axborot-
kommunikatsion texnologiyalar (AKT) ushbu jarayonni yanada boyitish va
samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, raqamli
texnologiyalar yordamida o‘quv jarayoniga interaktivlik, vizualizatsiya va individual
yondashuvni tatbiq qilish imkoniyatlari kengaymoqda. Shuningdek, AKT bolalarda
kreativ fikrlash, ijtimoiy moslashuvchanlik va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirishga
yordam beradi. Ushbu maqolada AKT ning maktabgacha ta’lim jarayonidagi o‘rnini
o‘rganish va ularning samaradorligini oshirish yo‘llarini ko‘rib chiqish maqsad qilib
qo‘yilgan.
Ushbu tadqiqotda nazariy tahlil, kuzatish va tajriba usullari qo‘llaniladi.
Bolalarning AKT vositalari yordamida ta’lim olish jarayoniga bo‘lgan munosabati
o‘rganiladi va ularning o‘quv jarayonidagi faolligi, fikrlash qobiliyati hamda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
69
ijodkorlik ko‘nikmalari baholanadi. Shu bilan birga, AKT vositalaridan foydalanish
bo‘yicha o‘qituvchilar va ota-onalarning fikr-mulohazalari ham tahlil qilinadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berish jarayonida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)dan foydalanish zamonaviy ta’lim jarayonini
yanada samarali va qiziqarli qilishga imkon yaratmoqda. Bugungi kunda AKTdan
foydalanish bolalarning intellektual qobiliyatlarini rivojlantirish, dunyoqarashini
kengaytirish, muloqot ko‘nikmalarini yaxshilash hamda ularni texnologiyalar bilan
tanishtirishda muhim vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ta’lim jarayonidagi o‘rni
- Bolalarning qiziqishini oshirish va ularda bilim olishga ijobiy munosabatni
shakllantirishga yordam beradi.
- O‘quv jarayonlarini rang-barang va interaktiv tarzda olib borish imkonini
yaratadi.
- O‘quv materiallarini turli shakllarda (audio, video, animatsiya) taqdim etish
orqali bolalarning diqqatini jalb etish osonlashadi.
- AKT yordamida bolalarda estetik did, texnik qobiliyat va mantiqiy fikrlash
rivojlanadi.
AKT vositalarining turlari
- Kompyuter dasturlari va o‘quv o‘yinlari: Bolalarning bilish faoliyatini
rivojlantirish, mantiqiy fikrlash, ranglar, shakllar va boshqa tushunchalarni
o‘rganishga yordam beradi.
- Interaktiv doskalar: Mavzular bo‘yicha materiallarni taqdim qilish va bolalar
bilan muloqot qilish uchun qulay vosita hisoblanadi.
- Multimedia vositalari (audio, video, animatsiyalar): Dars jarayonlarini
yanada rang-barang va tushunarli qilishga yordam beradi.
- Planşetlar va mobil ilovalar: Yoshlarga moslab ishlab chiqilgan dasturlar
orqali qiziqarli o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish imkoniyatini beradi.
AKTdan foydalanishning afzalliklari
- Darslarni qiziqarli va interaktiv tarzda olib borish imkoniyati mavjud.
- Bolalarda mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyati rivojlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
70
- Bolalarning ijodkorlik qobiliyatlari rag‘batlantiriladi.
- Individual yondashuvni ta'minlash imkoniyati mavjud bo‘ladi.
- AKT yordamida materiallarni tezkorlik bilan yetkazish, yangi bilimlar bilan
tanishtirish osonlashadi.
AKTdan foydalanishning kamchiliklari
- Bolalarda kompyuterga bog‘lanish xavfi mavjud.
- Ko‘zlar charchashi va salomatlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
- Jismoniy faollik yetishmasligi kuzatilishi mumkin.
- AKTdan noto‘g‘ri foydalanish bolalarning psixologik holatiga ta’sir qilishi
ehtimoli bor.
Tavsiyalar
- Bolalar bilan ishlashda AKTdan foydalanishni nazorat qilish va me’yoriga
amal qilish lozim.
- Kompyuter o‘yinlari va ilovalarni ma’lum maqsadlar uchun pedagogik
rejalashtirish zarur.
- Bolalarning jismoniy va aqliy rivojlanishiga mos ravishda texnologiyalardan
foydalanish kerak.
- O‘yin orqali o‘qitish usullaridan foydalanish va bolalarning qobiliyatlarini
rivojlantirishga qaratilgan dasturlarni tanlash maqsadga muvofiqdir.
Olingan natijalar milliy va xorijiy adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlar bilan
taqqoslanadi. Ushbu jarayonda AKT ning afzalliklari bilan bir qatorda, muammolar
va ularni bartaraf etish yo‘llari ham kengroq muhokama qilinadi. Shuningdek,
texnologiyalardan noto‘g‘ri foydalanish oqibatlari, bolalar uchun xavfsiz kontent
yaratish va nazorat mexanizmlarini takomillashtirish masalalari ham ko‘rib chiqiladi.
Xulosa
Maktabgacha ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish bolalarning bilim olishga qiziqishini oshirishga va ularni yangi bilimlarni
o‘rganishga jalb qilishga yordam beradi. Shu bilan birga, AKTdan foydalanish
vaqtida bolalarning salomatligi va xavfsizligi inobatga olinishi zarur. AKTdan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_ Март –2025
71
foydalanishni ta’lim jarayoniga moslashtirib, bolalarning rivojlanishiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatish mumkin.
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berishda AKT dan
foydalanish zamonaviy ta’lim jarayonining muhim qismi hisoblanadi. Texnologiyalar
orqali ta’lim berish jarayonini yanada samarali, qiziqarli va individual yondashuvga
moslashtirish mumkin. Ammo, texnologiyalardan oqilona foydalanish zarur. Shu
boisdan, bolalar uchun maxsus dasturlar yaratish, ulardan foydalanishni nazorat qilish
va metodik ko‘rsatmalarni takomillashtirish taklif etiladi. Shuningdek, o‘qituvchilar
va ota-onalar uchun AKT vositalaridan foydalanish bo‘yicha maxsus o‘quv
dasturlarini tashkil etish lozim.
ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasini Presidentining Qarori PQ-3261 ― “Maktabgacha
ta‘lim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 09.09.2017.
2.
UNESCO, Montoya S. Defining literacy. GAML fifth meeting, Germany,
2018.
3.
Barnett, W. Preschool education for economically disadvantaged children:
Effects on reading achievement and related outcomes. In S. B. Neuman & D. K.
Dickinson (Eds.), Handbook of early literacy research, Vol. 1, pp. 421-443. New
York: Guilford Press, 2001
4.
To‘raqulov X.A. Pedagogik tadqiqotlarda axborot tizimlari va texnologiyalari.
T.;Fan, 2007.
5.
Azizxodjayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – T.:
2018. – 192
6.
www.gov.karelia.ru/Leader/Gossovet/d14.html.
