MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
28
DORIVOR LAVANDA GLIKOZIDLAR SIFATIDA AHAMIYATI
Karimova Munisa Lazizjon qizi
Samarqand Davlat Tibbiyot universiteti talabasi
Rahmаnova Firuza Erdanovna
Samarqand Davlat Tibbiyot universiteti o`qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada dorivor lavanda (Lavandula) o`simligi
o`rganilgan bo`lib, u Lavanda turkumi,labgullilar oilasiga mansub yarim
buta.O`simlikning vatani o`rta yer dengizining Fransiya va Ispaniya qirg`oqlari
hisoblanadi. O`simlik tabiiy holatda yevropaning hamma joylarida, Shimoliy Afrika
va Shimoliy Amerikada ekiladi. Ushbu o`simlik farmakologiya va kosmetalogiyada
qo`llaniladi. Lavanda tarkibida turli xil biologik faol moddalar,jumladan,glikozidlar
mavjud bo`lib,ular organizmga terapevtik ta`sir ko`rsatadi. Ushbu maqolada lavanda
glikozidlarining ahamiyati va ularning dorivor xususiyatlari tahlil qilinadi.
Kalit so`zlar:lavanda, glikozidlar, dorivor xususiyati,mikroblarga qarshi,
yallig`lanishga qarshi,farmakologik ahamiyati
Kirish
: Labgullilar oilasiga mansub o`simliklar orasida lavanda o`zining
shifobaxsh xususiyatlari bilan mashhur.Lavandaning hozirda 30dan ortiq tur, o`nlab
kenja turlar va yuzlab gibrid navlar aniqlangan. Lavandaning 4ta asosiy turi bo`lib,
ular ichida sovuqqa chidamli, turli xil jozibali navlarga ega bo`lgan va gulining go`zal
ranggi bilan ajralib turadigan Lavanda vera deb nomlanadigan turi ham
mavjud.Lavandaning foydalari bo`yicha o`tkazilgan tadqiqotlar uning tug`riq
og`rig`ini sezilarli darajada kamaytirishi,uyqu sifati va uyqusizlik muolajasi,hamda
qonning shakar darajasiga foydali ta`sir ko`rsatishi aniqlandi. Lavanda uzoq vaqtdan
beri dorivor maqsadlarda qo`llanilgan. Rimliklar lavandani vannaga qo`shish uchun
ishlatilgan, o`rta asrlarda esa u eng qimmatbaho efir moyi o`simliklaridan biri bo`lib,
atir va sovun tayyorlashda ishlatilgan. Lavanda o`simligi ko`plab bioaktiv
o`simliklarni,jumladan, efir moylari,glikozidlarni o`z ichiga oladi. Glikozidlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
29
murakkab organik moddalar bo`lib, uglevod va aglikon qismidan tashkil topgan.
Lavandada quyidagi glikozidlar uchraydi:
1.Luteolin-7-O-glikozid: yallig`lanishga qarshi va antioksidant xususiyatlarga
ega.
2.Apigenin-7-O-glikozid: yurak-qon tomir tizimini qo`llab-quvvatlovchi
ta`sirga ega.
3.Hesperidin: qon-tomirlarni mustahkamlovchi glikozid.
Hesperidin
va
boshqa
flavonoid
glikozidlar
yurak
mushaklarini
mustahkamlaydi, qon aylanishini yaxshilaydi va qon bosimini me`yorlashtirishga
yordam beradi. Luteolin-7-O-glikozid va apigenin-7-O-glikozid yallig`lanishni
kamaytirish xususiyatiga ega. Bu ta`sir artrit,astma va yurak kasalliklarining oldini
olishda muhim ahamiyat kasb etadi. Lavanda o`zining tinchlantiruvchi ta`siri bilan
mashhur. Uning tarkibidagi glikozidlar asab tizimini tinchlantiradi, uyqusizlik va
stressni kamaytirishga yordam beradi. Lavanda barglari va gullaridan tayyorlangan
damlama glikozidlarning organizmga tabiiy ravishda singdirilishini ta`minlaydi. Buni
natijasida asab tizimini tinchlantirishi, uyqu sifatini yaxshilashi, ovqat hazm qilishni
yaxshilashi uchun ishlatiladi va yana lavanda glikozidlari asosidagi malham va
kremlar teriga yallig`lanishga qarshi va tiklovchi ta`sir ko`rsatadi.
Xulosa
:Lavanda tarkibidagi glikozidlar dorivor ahamiyatga ega
bo`lib,organizmga ko`plab foydali ta`sirlarni ko`rsatadi. Ular yallig`lanishga qarshi,
tinchlantiruvchi va yurak faoliyatini qo`llab-quvvatlovchi xususiyatlari bilan ajralib
turadi. Shuning uchun lavanda ekstraktlar va efir moylari tibbiyot,kosmetologiya va
farmakologiyada keng qo`llaniladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Тургунов Д. Э., Рахманова Ф. Э., Каржавов А. Р. ТЕРАПЕВТИЧЕСКОЕ
ПРИМЕНЕНИЕ И ТОКСИЧНОСТЬ ШАФРАНА //Universum: медицина и
фармакология. – 2023. – №. 4-5 (98). – С. 47-51.
Мамадиярова Х., Юсупова С., Рахманова Ф. ОБ ИЗУЧЕНИИ ПРОЦЕССА
ПОЛУЧЕНИЯ ДЕФОЛИАНТА НА ОСНОВЕ ХЛОРАТА НАТРИЯ И
АМИНОГУАНИДИНФОСФАТА. – 2021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
30
Erdanovna R. F. et al. DORIVOR OSIMLIKLARNING YURAK GLIKOZIDLARI
SIFATIDA TASIRI VA QOLLANILISHI //IJODKOR O'QITUVCHI. – 2025. – Т.
4. – №. 46. – С. 71-73.
Рахмонова
Ф.
Э.
НЕЙРОПРОТЕКТИВНЫЕ,
ГИПОТЕНЗИВНЫЕ,
АНТИГИПОКСИЧЕСКИЕ СВОЙСТВА ШПИНАТА //O'ZBEKISTONDA
FANLARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI. –
2025. – Т. 3. – №. 36. – С. 212-216.
Рахмонова Ф. Э. и др. ПОЛЕЗНЫЕ СВОЙСТВА ИМБИРЯ ДЛЯ ОРГАНИЗМА
//INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER'S
THEORY. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 22-27.
Рахманова Ф. Э. ЖАРОПОНИЖАЮЩИЕ, ОТХАРКИВАЮЩИЕ И
АНТИГЕЛЬМИНТНЫЕ СВОЙСТВА ШПАТА //PEDAGOG. – 2025. – Т. 8. – №.
2. – С. 135-138
Рахмонова Ф. Э. ЦЕННЫЙ ЛЕКАРСТВЕННЫЙ СОСТАВ РУККОЛЫ,
ПОЛОЖИТЕЛЬНО ДЕЙСТВУЮЩИЙ НА ОРГАНИЗМ //JOURNAL OF
INTERNATIONAL SCIENTIFIC RESEARCH. – 2025. – Т. 2. – №. 6. – С. 129-
136.
