MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
13
LOGOPEDIK AMALIYOTDA O’Z-O’ZINI MASSAJ
USULLARIDAN FOYDALANISH
Jizzax davlat pedagogiga unversiteti
Pedagogika va psixologiya fakulteti
Maxsus pedagogika logopediya
yo‘nalishi 513-21(410)-guruh
talabasi Esonboyeva O’g’iloy Xayrullo qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada logopedik amaliyotda o'z-o'zini massaj
usullaridan foydalanishning ahamiyati va samaradorligi tahlil qilinadi. Maqolada,
o'z-o'zini massajning logopedik jarayondagi roli, til va nutq rivojlanishini qo'llab-
quvvatlashdagi o'rni, shuningdek, bu usulning nutq va til kasalliklariga qarshi
kurashishda qanday foyda keltirishi haqida ma'lumotlar keltirilgan. Shuningdek, o'z-
o'zini massaj yordamida bemorlarning nutq va til ko'nikmalarini rivojlantirishga
qaratilgan turli metodikalar va amaliy yondashuvlar tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar: logopedik amaliyot, o'z-o'zini massaj, nutq rivojlanishi, til
kasalliklari, massaj usullari, til va nutqni tiklash, terapevtik usullar.
Annotation: This article analyzes the importance and effectiveness of using
self-massage techniques in speech therapy practice. The article discusses the role of
self-massage in supporting speech and language development, as well as its benefits
in treating speech and language disorders. It also explores various methods and
practical approaches aimed at improving speech and language skills through self-
massage.
Keywords:speech therapy, self-massage, speech development, language
disorders, massage techniques, speech rehabilitation, therapeutic methods.
Аннотация: В данной статье рассматривается важность и
эффективность использования методов само-массаа в логопедической
практике. Описание роли самомассажа в поддержке развития речи и языка, а
также его пользы в лечении речевых и языковых нарушений. Также
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
14
анализируются различные методики и практические подходы, направленные на
улучшение речевых и языковых навыков с помощью самомассажа.
Ключевые слова: логопедическая практика, самомассаж, развитие
речи, языковые расстройства, методы массажа, восстановление речи,
терапевтические методы.
Logopedik amaliyotda o'z-o'zini massaj qilish usullari muhim ahamiyatga
ega. Ular nutq va tilni rivojlantirish, ovoz va so'zlashuv muammolarini bartaraf etish
uchun samarali vosita sifatida ishlatiladi. Logopedik massajning asosiy maqsadi
odamning nutq apparatining harakatlanuvchanligini, elastikligini oshirish, qon
aylanishini yaxshilash va og'iz bo'shlig'ining muskullarini mustahkamlashdan
iboratdir. Bu usullar, ayniqsa, nutq kamchiliklari va o'zini ifoda eta olmaslik kabi
muammolarni hal qilishda qo'llaniladi.
1.
O‘z-o‘zini massaj qilishning logopediyadagi o‘rni:
Logopediyada avtomassaj nutq mushaklarining holatini yaxshilash,
harakatlarning muvofiqlashuvini oshirish va sezuvchanlikni normallashtirish uchun
ishlatiladi. U quyidagi vazifalarni bajarishga yordam beradi:
Artikulyatsiya mushaklarining tonusini me’yorga keltirish.
Nutq apparatining elastikligini oshirish.
Til, yonoq, lab va jag‘ning harakatlarini kuchaytirish.
Og‘iz bo‘shlig‘ida qon aylanishini yaxshilash.
Nutqni aniqlashtirish va artikulyatsiya qiyinchiliklarini bartaraf etish.
2.
O‘z-o‘zini massaj qilishning asosiy usullari:
1.
Qo‘l barmoqlari yordamida massaj
Barmoqlar yordamida amalga oshiriladigan massaj eng oddiy va samarali
usullardan biridir:
Silash – Yengil va sekin harakatlar bilan lab, yanoq va jag‘ mushaklarini
silash.
Uqalash – Aylanma harakatlar bilan bosim berib, yonoq va lab sohalarini
uqalash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
15
Ezg‘ilash – Lab va yonoqlarning elastikligini oshirish uchun yengil burash.
Maxsus massaj vositalaridan foydalanish
Rezinadan yasalgan massaj to‘plari – Ular lab va yanoq mushaklarini
faollashtirishga yordam beradi.
Vibratsion cho‘tkalar – Nutq mushaklarini stimulyatsiya qilish va massaj
qilish uchun ishlatiladi.
Tish cho‘tkasi yoki rezina tayoqchalar – Til va lab mushaklarini mashq
qildirish uchun foydali.
2.
Til va jag‘ mushaklari uchun massaj
Tilning uchini barmoqlar bilan sekin bosish va burash.
Tildan tanglayga bosim berish va silash harakatlarini bajarish.
Jag‘ atrofini barmoqlar bilan dumaloq harakatlar orqali uqalash.
3.
Vibratsion va tovushli massaj
"Mmm", "Brrr", "Prrr" kabi tovushlarni chiqarish orqali lab va til
mushaklariga massaj qilish.
Puflash va lablarni titratish orqali mushaklarni faollashtirish.
Avtomassajning bolalar uchun qiziqarli shakllari
3.
Bolalar avtomassaj jarayonini o‘yin shaklida qabul qilishsa, u
samaraliroq bo‘ladi. Quyidagi usullar bolalar uchun foydalidir:
"Quyoncha va ayiqcha" usuli – Yuz mushaklarini harakatlantirish uchun
quyoncha kabi lablarni cho‘zish, keyin ayiqcha kabi keng ochish.
"Shamni puflash" mashqi – Nafas olish va lab mushaklarini rivojlantirish
uchun foydali.
"Pichirlash o‘yini" – Sezuvchanlikni oshirish uchun til va lab yordamida turli
pichirlash tovushlarini chiqarish.
4.
O‘z-o‘zini massaj qilishning afzalliklari
✅
Mushaklarning holatini yaxshilaydi va ularning harakatchanligini oshiradi.
✅
Sezuvchanlikni normallashtiradi, ayniqsa gipotonik yoki gipertonik
mushaklarda.
✅
O‘z-o‘zini massaj qilish oddiy va har qanday sharoitda bajarilishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
16
✅
Nutqning aniqligini oshirib, talaffuz muammolarini kamaytiradi.
✅
Qon
aylanishini
yaxshilab,
nutq
organlarining
oziqlanishini
rag‘batlantiradi.
5.
O‘z-o‘zini massaj qilish qoidalari
Mashg‘ulot oldidan qo‘llarni yuvish va og‘iz bo‘shlig‘i gigienasiga e’tibor
berish.
Massaj harakatlarini sekin va mayin bajarish, haddan tashqari kuch
ishlatmaslik.
Har bir mashq 5-10 daqiqa davomida bajarilishi kerak.
Massajni nafas mashqlari va artikulyatsiya gimnastikasi bilan birlashtirish
tavsiya etiladi.
6.
Logopedik amaliyotda avtomassajning qo‘llanilishi
Logopedlar avtomassajni turli nutq buzilishlarida tavsiya qilishadi, jumladan:
Dizartiya – Artikulyatsiya mushaklarining harakatchanligini oshirish va
nutqni aniqroq qilish uchun.
Rinolaliya – Og‘iz va burun bo‘shlig‘ining mushaklarini mustahkamlash
uchun.
Stammering– Mushak tarangligini pasaytirish va umumiy bo‘shashishga
erishish uchun.
Nutq rivojlanishining sustligi – Artikulyatsiya organlarini faollashtirish va
talaffuzni yaxshilash uchun.
7.
O'z-o'zini massajning psixologik ta'siri
O'z-o'zini massaj qilish nafaqat jismoniy foyda keltiradi, balki psixologik
jihatdan ham muhim ahamiyatga ega. Massaj jarayoni insonning o'zini anglashiga
yordam beradi, bu esa nutqni shakllantirish va rivojlantirishda ijobiy ta'sir ko'rsatadi.
Shuningdek, stressni kamaytirib, odamni xotirjam va xotirjamroq qiladi.
Xulosa: Logopediyada o’z-o’zini massaj usullari nutq organlarini
rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. U artikulyatsiya mushaklarini faollashtirib, nutq
sifatini oshirishga yordam beradi. O‘z-o‘zini massaj qilish usullari oson
o‘zlashtiriladi va bolalar ham, kattalar ham bemalol bajara oladi. Ushbu metodikani
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–3_ Март –2025
17
logopedik mashg‘ulotlarga qo‘shish nutq buzilishlarini tuzatishda yanada samarali
natijalarga olib kelishi mumkin.
Logopediyada o‘z-o‘zini massaj qilish usullari mushaklarning faolligini
oshirish, sezuvchanlikni yaxshilash va nutqni aniqroq qilish uchun muhim vosita
hisoblanadi. Bu usullar oddiy va samarali bo‘lib, ular individual logopedik terapiya
dasturiga kiritilishi mumkin. Massaj harakatlarini doimiy bajarish orqali nutq
apparatining mushaklari yanada moslashuvchan bo‘lib, nutq jarayoni soddalashadi.
O'z-o'zini massaj qilishning bir nechta usullari, uning jismoniy va psixologik
foydalari bilan birga, logopedik terapiyada keng qo'llaniladi. Nutq kamchiliklarini
bartaraf etish va og'iz bo'shlig'ining mushaklarini mustahkamlashda massaj muhim
rol o'ynaydi. Shuningdek, ushbu usullarni muntazam ravishda qo'llash natijasida nutq
jarayonlari tezroq va samarali rivojlanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1. Kornilova, T. V. (2016). "Logopediya: teoriyaviy va amaliy masalalar". Moskva:
Akademiya.
2. Sidorova, L. N. (2018). "O'z-o'zini massaj qilish va uning logopedik amaliyotdagi
ahamiyati". Psixologiya va Pedagogika, 2(9), 45-50.
3. Filatova, A. V. (2017). "Nutqni rivojlantirishda logopedik massajning roli".
O'zbekiston Pedagogikasi, 8(5), 113-118.
4. Nikitina, E. V. (2020). "Logopedik amaliyotda yuz va bo'yin massajining
qo'llanilishi". O'qituvchilar uchun metodik qo'llanma. Tashkent: Ma'naviyat.
5. Ivanova, M. V. (2019). "Logopediya va o'z-o'zini massaj: amaliy maslahatlar".
Yuridik va pedagogik tadqiqotlar, 4(7), 98-102
6. Intrnet saytlari
