MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
45
GAPIRISH KO‘NIKMASINI RIVOJLANTIRUVCHI USULLAR VA
INGLIZ TILIDAGI IBORALAR
To‘ymurodova Shabona Davrbek qizi
Olot tuman ixtisoslashtirilgan maktab-internati 10-sinf o‘quvchisi
Umarov Umidjon Akram o‘g‘li
Olot tuman IMI maslahatchisi, BuxDU mustaqil tadqiqotchisi (PhD)
Annotatsiya. Ushbu maqolada gapirish ko‘nikmasini rivojlantirish muhimligi
va buning uchun amalga oshirilishi kerak bo‘lgan usullar, gapirish ko‘nikmasi
nafaqat tilni o‘rganishda, balki o‘z fikr va g‘oyalarni ifodalashda ham asosiy o‘rin
tutishi haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, maqolada muloqot jarayonida yuzaga
keladigan muammolar, jumladan, psixologik, leksik va grammatik, shuningdek,
talaffuz va intonatsiya muammolari tahlil qilinadi. Ushbu muammolarni bartaraf
etish usullari, interaktiv mashg‘ulotlar, AI ilovalari va ona tilida gaplashuvchilar
bilan muloqot qilish kabi tavsiyalar keltiriladi. Maqola umumiy qilib aytganda, ingliz
tilida erkin gapirish ko‘nikmasini rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan asosiy fikrlarni
va amaliy tavsiyalarni ochib beradi.
Kalit so‘zlar: Gapirish ko‘nikmasi, muloqot iboralari, psixologik, leksik,
grammatik muammolar.
Kirish:
Gapirish ko‘nikmasi – bu insonning o‘z fikrlarini, g‘oyalarini va his-
tuyg‘ularini og‘zaki ifoda etish qobiliyatidir. Bu ko‘nikma quyidagi komponentlardan
iborat:
1. Lug‘at boyligi: To‘g‘ri va zamonaviy so‘zlarni ishlatish.
2. Grammatik struktura: Fikrni aniq va to‘g‘ri ifodalash uchun grammatikani
bilish.
3. Talaffuz: So‘zlarni to‘g‘ri va ravon talaffuz qilish.
4. Intonatsiya: Nutqdagi ohang va urg‘ularni to‘g‘ri qo‘llash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
46
5. Muloqot va interaktivlik: Boshqalar bilan samarali muloqot qilish va ularga
javob berish qobiliyati.
Gapirish ko‘nikmasi nafaqat tilni o‘rganishda, balki kundalik hayotda ham
muhim rol o‘ynaydi, chunki bu ko‘nikma insonlarni bir-biriga bog‘laydi va fikr
almashishga imkoniyat yaratadi. Ingliz tilini o'rganishda gapirish ko‘nikmasini
rivojlantirish juda dolzarb masala hisoblanadi. Bu quyidagi sabablarga ko‘ra muhim:
1. Muloqot: Ingliz tili global til bo‘lib, ko‘plab mamlakatlarda og‘zaki
muloqot uchun ishlatiladi. Gapirish ko‘nikmasi ushbu til orqali samimiy muloqot
qilish imkonini beradi.
2. Ta’lim va ish imkoniyatlari: Ingliz tilida yaxshi gapira olish orqali ta’lim
va ish imkoniyatlari kengayadi. Ko‘plab universitetlar va kompaniyalar ingliz tilida
muloqot qilishni talab qiladi.
3. Tushunish: Gapirish ko‘nikmasini rivojlantirish orqali boshqalar bilan
bo‘lgan suhbatlarda yaxshiroq tushunish mumkin.
4. Ijtimoiy munosabatlar: Fikrlaringizni ravon ifoda etish orqali yangi ijtimoiy
aloqalar o‘rnatish mumkin.
5. Kreativlik va ifoda: Gapirish ko‘nikmalari orqali fikrlaringizni yanada
ijodiy va qiziqarli tarzda ifoda etish mumkin.
Ingliz tilida gapirish ko‘nikmalarini oshirish uchun doimiy mashq qilish va
turli xil muloqot vaziyatlarida ishtirok etish tavsiya etiladi.
Asosiy qism.
Gapirish ko‘nikmasi ingliz tilini o‘rganish jarayonida muhim
o‘rin tutadi. Yaxshi gapirish ko‘nikmasi nafaqat til o‘rganish, balki o‘z fikr va
g‘oyalarni ifodalashga yordam beradi. Quyida gapirish ko‘nikmasini rivojlantirish
uchun foydali usullar va ingliz tilida bilish zarur bo‘lgan ba’zi iboralarni ko‘rishimiz
mumkin.
Gapirish ko‘nikmasini rivojlantirish usullari:
1. Muloqot qilish
O‘rganilayotgan tilni biladigan insonlar bilan faol muloqot qilish gapirish
ko‘nikmasini rivojlantirishning eng samarali usulidir. Muloqot qilish jarayonida siz
yangi iboralarni, grammatikani va talaffuzni o‘rganishingiz mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
47
2. Film va seriallar tomosha qilish
Ingliz tilidagi film va seriallarni tomosha qilish orqali siz tilni tabiiy
muhitda eshitasiz. Bu usul talaffuz va lug‘at boyligini oshirishga yordam beradi.
3. Podkastlar tinglash
Ingliz tilidagi podkastlarni tinglash — tilni eshitish va tushunish
ko‘nikmasini rivojlantirish uchun yaxshi usul. Bu orqali siz turli mavzularda fikr
yuritishingiz mumkin.
4. O'z fikrlaringizni aytish
Har doim o‘z fikrlaringizni ifodalashga harakat qiling. Kichik videolar
yoki audio yozuvlar tayyorlash orqali gapirish ko‘nikmasini mustahkamlashingiz
mumkin.
5. Rollarni bajarish
Har xil vaziyatlarda rol o‘ynash (masalan, do‘konda xarid qilish,
restoranlarda buyurtma berish) orqali siz real hayotda qilinadigan suhbatlarga tayyor
bo‘lasiz.
Ingliz tilidagi ba’zi iboralar:
- How are you? - Qalaysiz?
- Can you repeat that, please? - Iltimos, buni qaytaring.
- I think that... - Menimcha...
- In my opinion... - Mening fikrimcha...
- That’s interesting! - Bu qiziq!
- What do you mean by that? - Siz buni nimani nazarda tutasiz?
Muloqot jarayonida yuzaga keladigan muammolar va ularni
bartaraf qilish usullari:
Muloqot qobiliyatini shakllantirishda turli xil muammolar yuzaga keladi.
Bu muammolar psixologik, lingvistik va madaniy jihatlarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
1. Psixologik muammolar: Qo‘rquv va ishonchsizlik.
Til o‘rganuvchilarning ko‘pchiligi muloqot vaqtida xatolik qilishdan
qo‘rqadi. Bu esa nutq qobiliyatining pasayishiga olib keladi. Buning sabablariga
quyidagilar kirishi mumkin: salbiy baho olishdan qo‘rqish; o‘z nutqining to‘g‘riligiga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
48
ishonchsizlik; bosim ostida bo‘lish. Buni bartaraf qilish uchun ijobiy muhit yaratish,
xatolarni ta’limning bir qismi sifatida qabul qilishni rag‘batlantirish kerak.
2. Leksik va grammatik muammolar: Cheklangan so‘z boyligi va
grammatik qiyinchiliklar. Bunda talaba o‘z fikrini to‘liq ifodalash uchun kerakli
so‘zlarni bilmasligi yoki grammatik tuzilmalardan noto‘g‘ri foydalanishi mumkin.
Uning sabablari yangi so‘zlarni yodlashga e’tibor yetishmasligi va grammatik
qoidalarning noto‘g‘ri tushunilishidir.
Buni bartaraf qilishning bir qancha usullari mavjud:
a) So‘z boyligini oshirish: Kundalik kontekstlarda qo‘llaniladigan yangi
so‘zlarni o‘rganish va ulardan foydalanishni rag‘batlantirish;
b) Interaktiv mashg‘ulotlar: Tashqi muhitda ishlatiladigan so‘z va
grammatik strukturalarni o‘rganishga yo‘naltirilgan rolli o‘yinlar va topshiriqlar;
c) AI ilovalar: Grammarly kabi vositalar yordamida grammatik xatolarni
avtomatik aniqlash va tuzatish.
3. Talaffuz va intonatsiya muammolari: Notabiiy talaffuz va intonatsiya.
Ona tilining fonetik ta’siri yoki talaffuzdagi xatolar muloqotning samaradorligini
pasaytiradi. Buning sabablariga quyidagilar kiradi: Ona tilining tovush tizimi va
o‘rganilayotgan til o‘rtasidagi farqlar, tabiiy muloqot muhitining yo‘qligi.
Bartaraf qilish usullari:
a)
Talaffuz mashqlari: Maxsus audio materiallar, podkastlar yoki nutqni
yozib, o‘z xatolarini tahlil qilish.
b)
AI
dasturlari:
Talaffuzni
real
vaqt
davomida
baholaydigan
texnologiyalar (masalan, ELSA Speak).
c) Ona tilida gaplashuvchilar bilan muloqot: Ona tilida gaplashuvchilar
bilan suhbatlashib, intonatsiya va talaffuzga o‘rganish.
4. Eshitish va javob qaytarishdagi qiyinchiliklar: Tushunmovchilik va
tezkor javob qaytarishdagi muammo, intervyu yoki muloqot davomida eshitgan
ma’lumotni to‘g‘ri tushunmaslik yoki tez javob qaytarishdagi qiyinchilik. Sabablari:
tovushlarni noto‘g‘ri ajratib olish, shoshilib gapirishga bo‘lgan bosim.
Bartaraf qilish usullari:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
49
a)
Eshitish
ko‘nikmalarini
rivojlantirish:
Aktorlarning
nutqiga
moslashtirilgan audiokitoblar yoki podkastlarni eshitish.
b)
Qayta gapirish texnikasi: Tushunmagan ma’lumotni qayta so‘rash va
sodda so‘zlar bilan so‘rashni o‘rgatish.
c)
Suhbatni sekinlashtirish: Suhbatni tezkor o‘tkazmaslikka e’tibor
qaratish.
Xulosa.
Xulosa qilib aytganda, gapirish ko‘nikmasi ingliz tilini o‘rganish
jarayonida juda muhim ahamiyatga ega. Yaxshi gapirish ko‘nikmasi tilni o‘rganish
bilan birga, o‘z fikr va g‘oyalarni aniq ifodalash imkonini beradi. Muloqot, film va
seriallar tomosha qilish, podkastlar tinglash, o‘z fikrlarini aytish va rollarni bajarish
kabi usullar yordamida gapirish ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. Muloqot
jarayonida yuzaga keladigan psixologik, leksik, grammatik, talaffuz va intonatsiya
muammolarini bartaraf etish uchun ijobiy muhit yaratish, so‘z boyligini oshirish,
interaktiv mashg‘ulotlardan foydalanish va ona tilida gaplashuvchilar bilan aloqalarni
o‘rnatish zarur. Ushbu usullar yordamida til o‘rganuvchilar o‘z nutq qobiliyatlarini
mustahkamlashlari va samarali muloqot qilish imkoniga ega bo‘ladilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Bailey, K.M. (2005). Practical English Language Teaching: Speaking. New York:
McGraw-Hill.
2. Brown, H. D. (2007). Teaching by principles: An interactive approach to language
pedagogy (3rd ed.). White Plains, NY: Pearson Education.
3. DiBartolo, P.M. (2000).An Instrument to assess self- statement during public
speaking:Scale Development and Preliminary Psycometric Properties, Behaviour
Therapy 31pp 499-551
4. Lucas, S. E. (2001). The art of public speaking. (7th Ed.). Singapore: McGraw-
Hill.
5. Mackey, A. (2007). Conversational interaction in second language acquisition:
Oxford: Oxford University Press.
6. Akram o‘g‘li, U. U. (2024). Literary Significance of Number Archetypes. Buletin
Antropologi Indonesia, 1(2), 7-7.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
50
7. Akram o‘g‘li, U. U. (2024). THE IMPORTANCE OF ARCHETYPE STUDIES
IN LITERATURE. XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYALAR, 1(1),
282-286.
8. Akram o‘g‘li, U. U. NEGATIVE REPRESENTATION OF WHITE COLOR
ARCHETYPE IN “HARRY POTTER AND THE GOBLET OF FIRE”.
9. Akram o‘g’li, U. U. SIGNIFICANT FEATURES OF COLOUR ARCHETYPES
IN ENGLISH LITERATURE.
10. Akram o‘g’li, U. U., & Sohib o‘g’li, X. N. (2023). Literary analysis of the
distinctive features of archetypes and metaphors. Journal of innovations in scientific
and educational research, 6(3), 10-16.
11. Akram o‘g'li, U. U., & Raximovna, S. Z. (2022). THE SYMBOL OF MIRROR
IN ENGLISH CHILDREN'S LITERATURE AND ITS FANTASTIC FEATURES.
Евразийский журнал академических исследований, 2(2), 70-74.
12. Akram o‘g'li, U. U., Sohib o‘g'li, X. N., & O‘ktamovna, Y. H. (2022). THE
IMPORTANCE OF RIDDLES, PROVERBS AND TONGUE TWISTERS IN
UZBEK CHILDREN'S LITERATURE. Евразийский журнал академических
исследований, 2(2), 75-77.
13. Rakhimovna, S. Z., & Akram o‘g’li, U. U. UDC: 82.091 THE DEVELOPMENT
OF ENGLISH CHILDREN’S LITERATURE AND ITS REPRESENTATIVES.
SCIENTIFIC REPORTS OF BUKHARA STATE UNIVERSITY, 29.
14. Sohib o‘g’li, X. N., & Akram o‘g’li, U. U. (2022). HISTORY OF UZBEK
FOLKLORE GAMES AND THEIR PLACE IN CHILDREN'S LIVES.
Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры, 2(2), 403-408.
15. Umarov, U. (2023). ANALYSIS OF GOTHIC GENRE ELEMENTS IN THE
WORKS OF ENGLISH CHILDREN'S LITERATURE. ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 42(42).
16. Umarov, U. (2023). Characteristic features of hero archetype in the example of
Harry Potter. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 42(42).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–2_ Март –2025
51
17. Umarov, U. (2023). PLANTS SYMBOLIZING HUMAN CHARACTER AND
APPEARANCE IN THE XX TH CENTURY UZBEK POETRY. ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 42(42).
18. Umarov, U. (2023). REALISM ELEMENTS IN THE NOVEL" A FAREWELL
TO ARMS" BY ERNEST HEMINGWAY. ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz), 42(42).
19. Umarov, U. (2023). THE DEVELOPMENT OF UZBEK CHILDREN'S
LITERATURE AS A SPECIAL LITERATURE AND ITS FEATURES. ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 42(42).
20. Umarov, U. (2023). The significant role of archetypes in children’s education.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 42(42).
