MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
223
BOSHLANG’ICH TA’LIM TABIIY FANLARI DARSLARIDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Alimardonova Mo’tabar Xolmo’minovna- Shahrisabz davlat pedogogika
instituti Tabiiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi
Abdinazarova Madina Eldor qizi – Shahrisabz davlat Pedagogika instituti
Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi talabasi.
Qoryog’diyeva Mohinur Oybek qizi - Shahrisabz davlat pedogogika instituti
Boshlangʻich taʼlim yoʻnalishi talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang’ich ta’lim bosqichida tabiiy fanlarni
o’qitishda axborot texnologiyalarining roli haqida so’z yuritiladi. Darslarda
zamonaviy texnologiyalardan foydalanish bolalarning qiziqishini oshirishi, mavzuni
tushunishlariga katta yordam berishi va bu usul juda samarali ekanligi yoritib
berilgan.
Kalit so’zlar: boshlang’ich ta’lim, axborot texnologiyalari, dars jarayoni,
interaktiv usullar, vizual materiallar, ilg’or tajriba.
Kirish.
Zamonaviy o’quvchilar bilan ishlashda o’qituvchilar ham zamonaviy
yondoshmog’i kerak. Hozirgi kunda har bir o’qituvchi texnologik vositalarni yaxshi
bilishini talab qiladi. Ayniqsa tabiiy fanlarda bu vositalar o’quvchini darsga qiziqtirish
va tushunishni osonlashtirishda katta yordam beradi. O’quvchilar bilan ishlashda har
bir darsga yangicha yondashuv, texnologik ko’mak va bolalar psixologiyasini inobatga
olish muhim ahamiyatga ega.
Asosiy qism.
Boshlang’ich sinf o’quvchilari faqat nazariyaga tayanib emas,
balki ko’rish, eshitish, hattoki harakatlar orqali ham o’rganadilar. Shu sababli ham
darsda oddiy multfilm, interaktiv slayd yoki tajriba vediolari qo’shilsa mavzuni
tushunish yanada osonlashadi. Masalan, “Hayvonot dunyosi” mavzusi berilgan deylik,
bu mavzuni tushuntirishda taqdimot tayyorlab har bir hayvonlarning rasmlarini
harakatlantirib ularga ovoz ham bersak o’quvchilar bu mavzuni juda yaxshi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
224
o’zlashtiradi. Bu tarzda dars o’tish o’quvchilarga hayvonlarni ovozlarini, ular nima
bilan oziqlanishini, qayerlarda yashashini va yashash muhitini o’rganishda yordam
beradi.
Axborot texnologiyalari yordamida darsni ko’rgazmali qilish mumkin.
Youtube, LearningApps, Wordwall kabi platformalarida yuzlab bepul darsliklar ,
testlar, interaktiv mashg’ulotlar bor. Men dars o’tganimda ko’pincha interaktiv o’yinli
testlardan foydalanaman. Bundan foydalanishimdan maqsad darsdan keyingi
mustahkamlash
qismida
bolalarning
ishtiroki
faollashadi
va
bilimlari
mustahkamlanadi.
Texnologiyalardan foydalanishda ehtiyotkorlik ham lozim. Har bir vosita dars
mazmuniga mos va xos bo’lishi kerak. Bolalarni texnik vositalarga tobe qilib qo’yish
emas, balki ular orqali bilim olishga yo’naltirish kerak. Eng muhimi – texnologiya
vosita, dars esa maqsad. Shuning uchun o’qituvchi doimiy ravishda yangi dasturlar,
o’quv ilovalari va raqamli dars materiallari bilan tanishib borishi lozim. Tabiiy fanlar
darslari doirasida ekskursiyalarni ham texnologik vositalar bilan boyitish mumkin.
Masalan, maktab hovlisida o’tkaziladigan kuzatuv darslari vaqtida bolalar suratga
olish, video olish yoki ovoz yozish funksiyalaridan foydalangan holda tabiatdagi
holatlarni qayd etadilar. Keyinchalik bu ma’lumotlarni sinfda muhokama qilib slayd
yoki videorolik tarzida taqdim etishadi.
Muhokama.
Maqolada ta’kidlanganidek, texnologik vositalar darsda to’g’ri
ishlatilsa, u nafaqat o’quvchining e’tiborini jalb qiladi, balki uni mustaqil fikrlovchi
shaxsga aylantiradi. Muhokamalarda asosiy e’tibor – texnologiyalarni vosita sifatida,
maqsadga muvofiq foydalanish zarurligiga qaratilgan. Bu yondashuv orqali darslar
nafaqat samarali, balki esda qolarli bo’ladi.
Tavsiyalar.
1. Slayd va animatsiyalardan foydalaning. Ayniqsa “Hayvonot olami”, “O‘simliklar
hayoti” kabi mavzularda juda foydali. Har bir slaydda rang-baranglik, jonli rasm va
qisqa izohlar bo‘lishi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
225
2. Tajriba videolaridan foydalaning. “Suvning holatlari” kabi mavzularni video
bilan tushuntirish bola uchun yanada tushunarli bo‘ladi. O‘quvchi darsda bo‘lmagan
hodisani ekranda ko‘rishi orqali uni eslab qoladi.
3. Online testlar. LearningApps, Wordwall kabi saytlarda qiziqarli testlar tuzish
mumkin. Bu testlar orqali o‘quvchi o‘zini sinab ko‘radi va xatolarini anglab boradi.
4. Guruh ishlari va viktorinalar. Har bir mavzudan so‘ng kichik savol-javob
yoki o‘yin orqali mustahkamlash foydali. Bolalar bir-biri bilan raqobatlashib bilim
olishadi.
5. QR-kodli topshiriqlar. Uyga vazifa sifatida QR-kodlar orqali videoni ko‘rib,
savollarga javob yozish mashqlarini berish mumkin. Bu usul yangi, zamonaviy va bola
uchun qiziqarli bo‘ladi.
6. “Flipped classroom” (teskari sinf) usulini sinab ko‘ring — ya’ni mavzuni
darsdan oldin video yoki prezentatsiya orqali uyda o‘rganib kelish, darsda esa faqat
amaliyot va muhokama bilan shug‘ullanish. Bu usul bolalarda mustaqillikni oshiradi.
Texnologiyalar qanchalik ilg‘or bo‘lmasin, o‘qituvchining samimiyati,
mehribonligi va bolaga bo‘lgan ishonchi birinchi o‘rinda. Axborot texnologiyalari
faqat darsni bezash vositasi emas, balki bolaning ichki olamiga kirib borish uchun
ko‘prik bo‘lishi mumkin. Har bir o‘quvchining qiziqishini aniqlab, unga mos vosita
tanlash o‘qituvchidan did va kuzatuvchanlik talab qiladi.
Xulosa
Zamonaviy boshlang‘ich ta’lim — bu raqamli dunyo, harakatdagi
bilim, ko‘rgazmali fikrlashdir. Axborot texnologiyalaridan o‘rinli foydalanish — bu
bolaning bilim olishini tezlashtirish, unga mavzuni sevdirish va uni darsda faol
ishtirokchiga aylantirishdir. Bu orqali o‘quvchining mustaqil fikrlashi, izlanishi va
tajriba o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqi shakllanadi. Shunday ekan, texnologiyalarni
o‘qitish vositasi sifatida emas, balki o‘quvchining rivojiga xizmat qiluvchi muhim
element deb qabul qilish lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xoliqova, M. (2020). Axborot texnologiyalari va boshlang‘ich ta’lim. Toshkent:
O‘qituvchi.
2. Nurmuxamedov, A. (2021). “Boshlang‘ich sinflarda darslarni raqamli vositalar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–3_ Май –2025
226
orqali olib borishning afzalliklari”, Ta’lim innovatsiyalari, 2(9), 15–19.
3. Karimova, D. (2022). Interaktiv metodlar yordamida tabiiy fanlarni o‘qitish.
Samarqand:
Ilm
Ziyo.
4.
Shaxsiy
kuzatish
va
amaliyotdagi
tajribalarga
asoslangan.
5. Raqamli o‘quv platformalari tahlili (LearningApps, Wordwall, YouTube
Education).
6. Saidova, N. (2023). “O‘quvchilarda texnologik savodxonlikni shakllantirish”,
Zamonaviy ta’lim jurnali, 4(12), 27–30.
