MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
125
DUNYO XALQLARI MADANIYATIDAGI UMUMIYLIK VA
FARQLAR
Ochilova Farangiz Behzod qizi
Saidova Lola Komiljon qizi
SHDPI xorijiy til adabiyoti yoʻnalishi 1-kurs talabalari
Annotatsiya: Dunyo xalqlari madaniyati o‘ziga xos xilma-xillikka ega bo‘lsa-
da, unda umumiylik va farqlar mavjud. Ushbu tadqiqotda turli millatlarning urf-
odatlari, an’analari, diniy marosimlari va turmush tarzi o‘rganilib, ularning o‘zaro
bog‘liqligi tahlil qilinadi. Barcha xalqlarga xos mehmondo‘stlik, oilaviy qadriyatlar,
san’at va musiqa kabi umumiy jihatlar mavjud bo‘lsa, til, milliy libos, oshxona
madaniyati va diniy e’tiqodlar kabi farqlar har bir xalqning o‘ziga xosligini belgilaydi.
Kalit soʻzlar: Madaniyat, umumiylik, farqlar, urf-odatlar, anʼanalar,
bayramlar, sanʼat, diniy eʼtiqodlar, mehmondoʻstlik, turmush tarzi,milliy kiyimlar,
mintaqaviy taomlar.
Annotation:The culture of the world's peoples is uniquely diverse, yet it
contains both commonalities and differences. This study examines the customs,
traditions, religious ceremonies, and lifestyles of various nations, analyzing their
interconnections. Common aspects such as hospitality, family values, art, and music
are shared by all cultures, while differences in language, traditional clothing, cuisine,
and religious beliefs define the uniqueness of each nation.
Key words:Culture, commonality, differences, customs, traditions, holidays,
art, religious beliefs, hospitality, lifestyle, national clothes, regional dishes.
Аннотация:Культура
народов
мира
обладает
уникальным
разнообразием, однако в ней присутствуют как общие черты, так и различия.
В данном исследовании рассматриваются обычаи, традиции, религиозные
обряды и образ жизни различных народов, анализируются их взаимосвязи.
Общие черты, такие как гостеприимство, семейные ценности, искусство и
музыка, присущи всем культурам, тогда как различия в языке, национальной
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
126
одежде, кулинарных традициях и религиозных верованиях определяют
уникальность каждого народа.
Ключевые слова: Культура, общность, различия, обычаи, традиции,
праздники, искусство, религиозные убеждения, гостеприимство, образ жизни,
национальная одежда, региональные блюда.
Dunyo xalqlari madaniyati turli xil bo‘lishiga qaramay, ularning o‘zaro
o‘xshashliklari va farqlari mavjud. Madaniyat insoniyat hayotining ajralmas qismi
bo‘lib, u xalqning tarixi, urf-odatlari, an’analari va turmush tarzini aks ettiradi.
Madaniyat tasodifan paydo bo'lgan emas, balki u turli bilimlar
majmuidan,ishonch-e'tiqodlardan, san'atning barcha ko'rinishlaridan, jamiyatdagi
axloqiy tamoyillar, qonun qoidalardan, urf - odatlardan tashkil topadi. Shuningdek,
inson jamiyat a'zosi sifatida o'zlashtirib olgan adolat, burch, mas'uliyat, tenglik,
ozodlik, Vatan tuyg'ulari ham madaniyatning paydo bo'lib shakllanishiga ta'sir qilgan.
Bir so'z bilan aytganda, madaniyat - insoniyatning butun faoliyatidagi to'g'ri yo'l va
natijadir.
Madaniyat va sivilizatsiya - o'tmish mahsuli, ayni paytda kelajak uchun,jamiyat
taraqqiyoti uchun xizmat qiladi.Madaniyat insoniyatning moddiy, aqliy, siyosiy, badiiy
faoliyati sifatidayuzaga keldi. Inson yovvoyi hayotdan sivilizatsiyalashgan hayotga
o'tganda,madaniyat taraqqiy eta bordi. Ibtidoiy madaniyat davrini ba'zi olimlarjamiyat
davri deb ham ataydilar.Insoniyat madaniyatni shakllantirib, rivojlantira borar ekan,
yakkashaxsning va butun jamiyatning axloqiy tamoyillarini, baxt - saodatga erishish
yo'l - yo'riqlarini topishga intiladi.Madaniyat turli mamlakatlarda turlicha shaklda
namoyon bo'ladi.Keyingi yillarda madaniyat tushunchasi bilan birga, «Sivilizatsiya»
atamasi ham tez-tez eshitiladigan bo`lib qoldi. Muayyan xalq, xudud yoki davlatning
taraqqiyot bosqichlari, ularga xos madaniy rivojlanish to`g`risida gap ketganida, olim
va mutaxassislar ana shu atamadan foydalanmokda. Bu esa o`z-o`zidan «Хush,
madaniyat nima? Sivilizatsiya-chi?» kabi savollarga javob berishni taqozo etadi.
Madaniyat ko`pqirrali ijtimoiy-tarixiy hodisa bo`lib, insoniyat manaviyati yo`qsalib
borgani sayin mazkur tushunchaning mazmuni tobora boyib boradi. Madaniyat inson
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
127
tomonidan yaratilgan suniy olamdir yoki ikkinchi tabiatdir, degan qarashlar ham yo`q
emas. Bunda odam zotining yaratuvchilik qobiliyati, iktidori va shu asosdagi faoliyati
hamda ularning natijalari nazarda tutiladi.
Madaniyat inson bilimlari, kunikma va tajribalarini, manaviy saloxiyatini
hamda amaliy faoliyat jarayonida inson ideallarining ro`yobga chiqishi va shaxs
sifatida kamol topish jarayonini o`zida aks ettiradi.
Madaniyat va sivilizatsiya tushunchalari o`zaro bog`liq bo`lsa-da, turlicha
mazmun va xususiyatga egadir. Bazi olimlar madaniyat, o`zining kelib chiqishiga
ko`ra, sivilizatsiyaga nisbatan qadimiydir, u mohiyatan sivilizatsiyaning ruxi, jonidir,
deb xisoblaydi. Masalan, A. Тoynbi «Тarixning idrok qilinishi» asarida shunday
fikrlarni bayon etadi. Franso`z olimi R. Aron ham shunga yaqin xulosaga keladi.Milliy
madaniyatning kamol topishi, rivoji va saqlanishi uchun eng asosiy tabiiy omil bu
Vatandir. Uning sajdagox kabi muqaddasligining sabablaridan biri ham ana shunda.
Vatansiz milliy madaniyatning takomili, uning avlodlardan-avlodlarga tula holda
meros qolishi to`g`risida gapirish kiyin. Faqat o`z vatanidagina millat madaniyatini
cheksiz rivojlantirish, manaviy kamolotning yo`qsak chukqilariga tomon yetish
imkoniga tula-tukis ega bo`lishi mumkin.
O`z urf-odat va ananalarga ega bo`lmagan millat yo`q. Manaviy hayotning
mana shu jixatlari orqali millatning o`zligi namoyon bo`ladi. Urf-odat va ananalarda
millatning tarixi, utmishi, madaniy merosi o`z aksini topadi. Ana shu xususiyatlarini
yo`qotgan millat etnoijtimoiy birlik sifatida yuqoladi.Shu bilan birga, muayyan xudud,
davlat va mintakalarda ham bir kancha xalqlarning azal-azaldan yonma-yon yashab
kelayotganligining guvohimiz. Albatta, ular orasida tabiiy ravishda ijtimoiy, iqtisodiy
va madaniy aloqalar jarayoni boradi. Bu jarayonlar, o`z navbatida, umuminsoniy va
baynalmilal madaniy tamoyillar asosida amalga oshadi. Madaniyatlarni bir-biriga
yaqinlashtiradi, ular o`rtasidagi umumiy jixatlarning kamol topishiga olib keladi. Ana
shu umumiylik bilan aloxidalik, yani butunjahon madaniyati va biror-bir xalqqa xos
bo`lgan madaniyat o`rtasidagi muntazam aloqa ham insoniyat tarixi va taraqqiyoti
uchun muxim xisoblanadi.Bu soxada umumbashariyatga xos bo`lgan jixatlarni biz
madaniyatdagi umuminsoniylik, millatning o`zigagina xos bo`lgan xususiyatlarni esa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
128
madaniyatning milliyligi deb ataymiz. Aslida esa milliylik va umuminsoniylik bir
butun madaniyatning ikki tomoni, bir-birini taqozo etuvchi jixatlardir. Madaniyat ana
shu ikki jixatning uzviy aloqasi va bir butunligi orqali namoyon bo`ladi. Milliylik
madaniyatning joni, uning millat bilan bog`liq yashash usuli, millatning unda namoyon
bo`ladigan ruxidir. Umuminsoniylik esa madaniyatning butun jahonga xosligi, ana
shundan kelib chiqadigan umumbashariy xususiyatlari, jamiyat rivojining barcha davr
va xududlarga xos umumiy tamoyillaridir.
Madaniyatshunoslik falsafaning mustaqillik yillarida mamlakatimizda keng
taraqqiy etayotgan falsafiy fan soxalaridan biridir. Sobik Ittifok davrida bu fan
umuminsoniy manoda o`qitilmas edi. Aslida esa, jahon falsafasida madaniyat
to`g`risidagi aloxida bir fanning vujudga kelgani madaniyatning inson va jamiyat
hayotida naqadar muxim ahamiyatga ega ekanligidan dalolat beradi. Falsafa
madaniyatdagi rang-baranglikni etirof etadi, madaniyatning universal harakterga ega
bo`lgan tarixiy namunalarini bir-biridan farqlaydi.
Xulosa:Umuminsoniy qadriyatlar insonni e’zozlash, hayotni sevish, burch,
sadokat, ajdodlarga hurmat, vatanparvarlik, adolat, ma’rifatparvarlik, tinchlik, totuvlik,
do`stlik, hamkorlik singari fazilatlarni ifoda etadi. Тajriba shuni ko`rsatadiki, biron bir
milliy madaniyatni ulug`lab, uni boshqa madaniyatdan ustun qo`yish va boshqa
xalqlarga majburan targ`ib etish salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ko`pmillatli
mamlakatda milliy madaniyatlarni mensimaslik yoki ularni kamsitish ijtimoiy
barqarorlik va milliy totuvlikka putur yetkazadi, turli ziddiyat va ixtiloflarning paydo
bo`lishi uchun zamin yaratadi. Bu borada milliy G`oya va istiglol mafko`rasi asoslarini
ishlab chiqishda etnik xususiyatlarni xisobga olish ularni respublika taraqqiyotining
istiqbollari bilan uyg`unlashtirish imkonini yaratadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. A. A.Abdugʻaniyev– "Jahon madaniyati tarixi".2018-yil.120-145-betlar
2.Q.Q.Qosimov– "Madaniyatshunoslik" .2010-yil.85-110-betlar
3.H.Rahmatullayev – "Madaniyatshunoslik asoslari".2006."Turon-Iqbol"
4.A.Toynbi – "Tarixning idrok qilinishi".1934—1961."Oxford University Press"
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
129
6.Aralovna, Ochilova Guzal, et al. "Ecological globalization and its social place in the
globalization system of processes." Journal of Survey in Fisheries Sciences 10.1S
(2023): 5000-5006.
7.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL GLOBALIZATION,
THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION BECOMES A PRIORITY
//American Journal Of Social Sciences And Humanity Research. – 2024. – Т. 4. – №.
07. – С. 30-35.
8.Omonov, Bakhodir Nurillaevich, Go‘zal Aralovna Ochilova, and Sitora Ayonovna
Azamova.
"SPECIFIC
CHARACTERISTICS
OF
THE
ECOLOGICAL
ENVIRONMENT IN UZBEKISTAN." World of Scientific news in Science 1.3
(2023): 15-28.
9.Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of Environmental
Education and Upbringing in Young People in the Conditions of Environmental
Globalization." Global Scientific Review 13 (2023): 7-10.
10.Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o’g’li. "EKOLOGIK
MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL TUSHUNCHASI
‘." TADQIQOTLAR. UZ 40.4 (2024): 135-139..
11.Ayonovna
A.
S.
IN
THE
CONTEXT
OF
ENVIRONMENTAL
GLOBALIZATION, THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION
BECOMES A PRIORITY //American Journal Of Social Sciences And Humanity
Research. – 2024. – Т. 4. – №. 07. – С. 30-35..
12.Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF
ORIENTAL SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE
AMONG SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL
GLOBALIZATION //International Scientific and Current Research Conferences. –
2024. – С. 94-97.
13.Azamova S. EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
