MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
79
QURILISH MAXSULOTLARI SINOV LABARATORIYASINI
AKKREDITATSIYAGA TAYYORLASH
Andijon Davlat Texnika Instituti talabasi,
Azizbekova Moxinur Azizbek qizi ,
E-mail: mohinurazizbekova@gmail.com ,
Tel: +99890222306.
Annotatsiya: Mazkur maqolada qurilish mahsulotlari sinov laboratoriyasini
akkreditatsiyaga tayyorlash jarayoni yoritilgan. Unda laboratoriyani xalqaro talablar
asosida tashkil etish, texnik hujjatlar bazasini shakllantirish va sifat menejment
tizimini joriy etish muhimligi haqida so‘z boradi. Akkreditatsiyaga tayyorgarlik
bosqichlari, asosiy huquqiy va texnik me’yorlar, xodimlarning malaka darajasini
oshirish va jihozlarning kalibrovkasi kabi muhim jihatlar tahlil qilinadi. Shuningdek,
maqolada laboratoriyaning mustaqilligini ta’minlash va sinov natijalarining
ishonchliligini oshirish usullari keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Akkreditatsiya, sinov laboratoriyasi, qurilish mahsulotlari, sifat
menejmenti, texnik hujjatlar, ISO/IEC 17025
Аннотация: В статье рассматривается процесс подготовки
испытательной лаборатории строительной продукции к аккредитации. Особое
внимание
уделено
организации
лаборатории
в
соответствии
с
международными
требованиями,
формированию
базы
технической
документации и внедрению системы менеджмента качества. Анализируются
этапы подготовки к аккредитации, нормативно-правовая база, повышение
квалификации персонала и калибровка оборудования. Также в статье
освещаются способы обеспечения независимости лаборатории и повышения
достоверности результатов испытаний.
Ключевые слова: Aккредитация, испытательная лаборатория,
строительная продукция, менеджмент качества, техническая документация,
ISO/IEC 17025
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
80
Annotation: This article explores the process of preparing a construction
materials testing laboratory for accreditation. It emphasizes the importance of
organizing the laboratory according to international standards, developing a technical
documentation base, and implementing a quality management system. The article
analyzes the key stages of accreditation preparation, relevant legal and technical
regulations, personnel qualification improvement, and equipment calibration.
Additionally, it discusses methods to ensure laboratory independence and increase the
reliability of test results.
Keywords: Accreditation, testing laboratory, construction materials, quality
management, technical documentation, ISO/IEC 17025
Kirish
Bugungi kunda qurilish sanoati jadal rivojlanayotgan sohalardan biri
hisoblanadi. Har qanday inshootning sifatli va xavfsiz qurilishi bevosita ishlatilayotgan
qurilish mahsulotlarining sifatiga bog‘liq. Shu sababli, qurilish mahsulotlariga nisbatan
yuqori talablar qo‘yiladi va ular belgilangan standartlarga javob berishi zarur. Ushbu
talablarni nazorat qilish, sinovdan o‘tkazish va baholash jarayonlari esa sinov
laboratoriyalari orqali amalga oshiriladi. Sinov laboratoriyalarining faoliyati ishonchli,
aniqligi yuqori va xalqaro standartlarga muvofiq bo‘lishi uchun ularni
akkreditatsiyadan o‘tkazish muhim hisoblanadi.
Akkreditatsiya — bu sinov laboratoriyasining texnik salohiyati, sifat tizimi va
professional mustaqilligini baholash orqali uning belgilangan talab va me’yorlarga
javob berishini rasmiy ravishda tan olish jarayonidir. Qurilish mahsulotlarini sinovdan
o‘tkazuvchi laboratoriyani akkreditatsiyaga tayyorlashda ko‘plab omillar e’tiborga
olinadi: laboratoriyaning tashkiliy tuzilmasi, xodimlarning malakasi, texnik
jihozlarning holati va kalibrovkasi, sinov usullarining dolzarbligi, sifat menejment
tizimining mavjudligi va to‘g‘ri yuritilishi shular jumlasidandir. Akkreditatsiyaga
tayyorlash jarayonida laboratoriya faoliyati ISO/IEC 17025:2017 xalqaro standartiga
moslashtiriladi. Ushbu standart sinov va kalibrlash laboratoriyalari uchun asosiy
mezon hisoblanib, u laboratoriyaning texnik imkoniyatlari hamda boshqaruv tizimiga
qo‘yiladigan talablarni belgilaydi. Shu bilan birga, sinovlar ishonchliligi va natijalar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
81
aniqligini ta'minlashda sifat menejment tizimini joriy etish dolzarb ahamiyat kasb
etadi.
Shuningdek, laboratoriyani akkreditatsiyaga tayyorlash nafaqat texnik va
tashkiliy masalalarni, balki huquqiy asoslarni ham chuqur o‘rganishni talab etadi.
O‘zbekiston Respublikasida laboratoriyalarni akkreditatsiyalash bo‘yicha asosiy
vakolatli organ — O‘zstandart agentligi hisoblanadi. Mazkur agentlik tomonidan qabul
qilingan me’yoriy hujjatlar, milliy standartlar va xalqaro talablarga muvofiq holda
laboratoriyalar faoliyati baholanadi va akkreditatsiya qarorlari qabul qilinadi. Shu bois,
laboratoriya rahbariyati akkreditatsiya jarayonining huquqiy, me’yoriy-texnik va
tashkiliy bosqichlarini chuqur o‘zlashtirishi zarur. Bundan tashqari, zamonaviy sinov
laboratoriyasi sifatida faoliyat yuritish uchun laboratoriya moddiy-texnik bazasining
yetarli darajada ta’minlangan bo‘lishi talab etiladi. Laboratoriya o‘z faoliyatida
zamonaviy sinov uskunalari, sertifikatlangan o‘lchov vositalari va kalibrovka
vositalaridan foydalanishi kerak. Uskunalarning texnik xizmat ko‘rsatish holati,
doimiy kalibrovkadan o‘tkazilishi va sinov metodikalarining aniqligi laboratoriya
ishonchliligining kafolatidir. Kadrlar salohiyati ham akkreditatsiya jarayonida muhim
ahamiyat kasb etadi. Sinovlarni o‘tkazadigan xodimlar tegishli yo‘nalish bo‘yicha oliy
ma’lumotga, amaliy tajribaga va muntazam malaka oshirish kurslarida ishtirok etish
tajribasiga ega bo‘lishlari lozim. Kadrlar bilim darajasi va tajribasi bevosita
laboratoriya faoliyatining sifati va akkreditatsiyadan muvaffaqiyatli o‘tish
imkoniyatini belgilaydi.
Mazkur maqola orqali biz qurilish mahsulotlari sinov laboratoriyasini
akkreditatsiyaga tayyorlashdagi real amaliy bosqichlar, uchraydigan muammolar,
ularning tahlili va yechim takliflarini ko‘rib chiqamiz. Shu bilan birga, maqolada
laboratoriya faoliyatining xalqaro darajada tan olinishi uchun muhim bo‘lgan hujjatlar
to‘plami, baholash mezonlari va sifat menejment tizimining samarali ishlashi uchun
zarur bo‘lgan vositalar yoritiladi.
Adabiyotlarni o‘rganish
Qurilish mahsulotlari sifatini nazorat qilish, sinov laboratoriyalarini tashkil
etish va ularni akkreditatsiyadan o‘tkazish jarayonlari bo‘yicha ko‘plab ilmiy-uslubiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
82
va me’yoriy hujjatlar mavjud. Bu hujjatlar laboratoriya faoliyatini to‘g‘ri tashkil etish,
sinov natijalarining aniqligini ta'minlash hamda xalqaro tan olinuvchanlikka erishish
imkonini beradi. Mazkur bo‘limda akkreditatsiya masalalari bo‘yicha xalqaro va
mahalliy adabiyotlar tahlil qilinadi. Avvalo, laboratoriyalarni baholash va
akkreditatsiyalash bo‘yicha asosiy xalqaro standart – ISO/IEC 17025:2017 bo‘lib, u
“Sinov va kalibrlash laboratoriyalarining umumiy talablari”ni belgilaydi. Ushbu
hujjatda laboratoriyaning texnik salohiyati, boshqaruv tizimi, xodimlar malakasi, sinov
metodikalari, kalibrovka va validatsiya jarayonlariga oid barcha muhim talablar aniq
ko‘rsatilgan. Standart laboratoriyaning xalqaro miqyosda tan olinishi uchun zarur eng
asosiy huquqiy-me’yoriy asosdir. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida qabul
qilingan “O‘z DSt ISO/IEC 17025:2020” milliy standarti, O‘zstandart agentligi
tomonidan chiqarilgan “Sinov laboratoriyalarini akkreditatsiyalash tartibi”, hamda
Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risida”gi Qonun kabi normativ hujjatlar
laboratoriya faoliyatini muvofiqlashtirishda asosiy rol o‘ynaydi. Mahkamova S. va
Nasirova M. tomonidan yozilgan “Sifat menejmenti asoslari” (2020) nomli o‘zbek
tilidagi o‘quv qo‘llanmada laboratoriya sifat tizimlarini joriy etish, sertifikatlashtirish
va akkreditatsiya masalalari bo‘yicha nazariy asoslar bayon etilgan. Bu manba
laboratoriyalarda sifatni ta’minlash va monitoring qilish jarayonlarini amaliy misollar
orqali yoritib beradi. Shuningdek, X.R. Karimovning “Me'yoriy hujjatlar bilan ishlash
va texnik ekspertiza” (2021) nomli qo‘llanmasida qurilish sohasida me’yoriy-texnik
hujjatlarni to‘g‘ri yuritish, tahlil qilish va ulardan foydalanish bo‘yicha batafsil
tavsiyalar berilgan. Bu narsa ayniqsa texnik hujjatlar bazasini to‘g‘ri shakllantirishda
muhim ahamiyat kasb etadi.
Xalqaro tajribani o‘rganishda esa Beckett D. va Ferguson K. tomonidan
yozilgan “Laboratory Quality Assurance Systems” (2018) asari laboratoriyalarni sifat
nazorati asosida boshqarish, xavflarni baholash va ISO/IEC talablariga mos faoliyatni
yo‘lga qo‘yish haqida chuqur tahliliy ma’lumotlar beradi. Bu manba orqali
akkreditatsiyaga tayyorlanish bosqichlarini tizimli tahlil qilish mumkin.
Yuqoridagi adabiyotlarning tahlili shuni ko‘rsatadiki, sinov laboratoriyalarini
akkreditatsiyalash uchun xalqaro tajribani chuqur o‘rganish, milliy me’yoriy-huquqiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
83
hujjatlarni tahlil qilish va amaliy metodikalarni to‘g‘ri joriy etish zarurdir. Ushbu
adabiyotlar asosida maqolada taklif etilgan nazariy va amaliy yondashuvlar
shakllantirildi.
Asosiy qism
1. Akkreditatsiyaga tayyorgarlikning tashkiliy va huquqiy asoslari.
Qurilish mahsulotlari sinov laboratoriyasini akkreditatsiyalash – bu uning
texnik salohiyati, boshqaruv tizimi va sinov natijalarining ishonchliligini rasmiy
ravishda tan olish jarayonidir. Ushbu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun
laboratoriya faoliyatini belgilovchi tashkiliy tuzilmani shakllantirish va huquqiy
asoslarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish lozim. Eng avvalo, laboratoriyaning huquqiy maqomi
aniqlanishi kerak. Bu laboratoriya mustaqil yuridik shaxs bo‘lishi, yoki yirik tashkilot
tarkibidagi bo‘lim sifatida faoliyat yuritishi mumkin. Har ikkala holatda ham
laboratoriya o‘z faoliyatini O‘zbekiston Respublikasining “Texnik jihatdan tartibga
solish to‘g‘risida”gi Qonuni, “Mahsulot va xizmatlarni sertifikatlashtirish
to‘g‘risida”gi Qonuni hamda boshqa amaldagi normativ-huquqiy hujjatlar asosida
tashkil etishi lozim. Laboratoriya akkreditatsiyasi O‘zstandart agentligi huzuridagi
Akkreditatsiya markazi tomonidan amalga oshiriladi. Akkreditatsiyaga ariza
topshirishda laboratoriya quyidagi asosiy hujjatlarni taqdim etishi talab etiladi:
-
Sifat bo‘yicha qo‘llanma (Sifat siyosati);
-
Laboratoriya faoliyati bo‘yicha reglament va tartiblar;
-
Xodimlarning lavozim yo‘riqnomalari;
-
O‘lchov vositalarining ro‘yxati va kalibrovka sertifikatlari;
-
Sinov metodikalari va ularning tasdiqlangan nusxalari;
-
Ichki audit natijalari va tuzatuvchi harakatlar ro‘yxati.
Shu bilan birga, laboratoriya ISO/IEC 17025:2017 talablari asosida ishlashga
tayyor ekanligini hujjatlar bilan isbotlashi zarur. Bu talablar, ayniqsa quyidagi
sohalarga alohida e’tibor qaratadi:
-
Mijozlar ehtiyojini tushunish va qondirish;
-
Xodimlar malakasi va doimiy rivojlanishi;
-
Sinov usullarining aniqligi va takrorlanuvchanligi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
84
-
Laboratoriya muhitining mustahkamligi va betarafligi;
-
Hujjatlarni yuritish, saqlash va yangilab borish tartibi.
Tashkiliy jihatdan esa laboratoriyada aniq mehnat taqsimoti, rahbar va ijrochi
muhandislar o‘rtasida mas’uliyat va vakolatlar aniqlashtirilgan bo‘lishi lozim. Har bir
xodimning o‘z lavozimiga mos malakaga ega bo‘lishi, doimiy ravishda attestatsiyadan
o‘tishi va malakasini oshirib borishi kafolatlangan bo‘lishi kerak.
2. Texnik tayyorgarlik: uskunalar, kalibrovka va infratuzilma.
Sinov laboratoriyasini akkreditatsiyaga tayyorlashda texnik tayyorgarlik hal
qiluvchi ahamiyat kasb etadi. ISO/IEC 17025:2017 standartining asosiy talablari aynan
laboratoriya uskunalarining ishonchliligi, sinov metodikalarining aniq bajarilishi va
texnik infratuzilmaning mavjudligiga qaratilgan. Bu tayyorgarlik bosqichida
laboratoriya uskunalari holati, ularning kalibrovkadan o‘tganligi va atrof-muhit
sharoitlari chuqur baholanadi. Avvalo, laboratoriya tomonidan ishlatiladigan barcha
sinov va o‘lchov vositalari ro‘yxatga olinadi. Uskunalar texnik pasporti, ishlab
chiqaruvchining ko‘rsatmalari va foydalanish tarixini o‘z ichiga olgan hujjatlar
to‘plami shakllantiriladi. Bular laboratoriya uskunalarining texnik shartlarga
muvofiqligini isbotlaydi. Keyingi bosqichda uskunalar davriy kalibrovkadan
o‘tkaziladi. Kalibrovka laboratoriyaning ichki tartibi bo‘yicha yoki tashqi
akkreditatsiyalangan kalibrovka tashkilotlari orqali amalga oshiriladi. Har bir uskuna
uchun kalibrovka sertifikati bo‘lishi shart, u sertifikatda quyidagilar aniq ko‘rsatiladi:
1)Uskuna nomi va modeli;
2)Kalibrovka sanasi;
3)Kalibrovka usuli;
4)Natijalar va aniqlik chegaralari;
5)Kalibrovka tashkiloti nomi va akkreditatsiya raqami.
Texnik tayyorgarlikning muhim tarkibiy qismi bu – infratuzilmaviy
sharoitlardir. Laboratoriya binosi quyidagi standartlarga javob berishi zarur:
-
Maxsus sinov xonalari ajratilgan bo‘lishi;
-
Harorat, namlik, chang va tebranishdan himoyalangan sharoitlar
mavjudligi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
85
-
Elektr ta'minoti uzluksiz va barqaror bo‘lishi;
-
Xavfsizlik va yong‘inga qarshi himoya tizimlari faol holatda bo‘lishi;
-
Kimyoviy xavfli moddalardan foydalaniladigan joylarda maxsus
shamollatish tizimi o‘rnatilgan bo‘lishi.
Bundan tashqari, laboratoriyada ehtiyot qismlar, standart namunalar va
reaktivlar bilan doimiy ta’minot tizimi yo‘lga qo‘yilishi kerak. Ayniqsa, qurilish
mahsulotlarini sinashda ishlatiladigan mustahkamlik presslari, zichlik o‘lchagichlari,
zarrachalar tahlil qiluvchi qurilmalar kabi jihozlarning soz holatda bo‘lishi sinov
natijalarining ishonchliligi uchun muhimdir. Texnik tayyorgarlikni baholash
jarayonida laboratoriya o‘z infratuzilmasi haqida texnik tavsif hujjati tayyorlaydi. Bu
hujjatda har bir sinov xonasi, undagi uskunalar, ularning joylashuvi, ishchi sharoitlari
va xavfsizlik choralari aniq bayon etiladi.
3. Metodik tayyorgarlik va sifat tizimini joriy etish
Qurilish mahsulotlari sinov laboratoriyasini akkreditatsiyalash jarayonining
ajralmas bosqichlaridan biri bu – metodik tayyorgarlik va laboratoriya sifat tizimini
to‘liq shakllantirishdir. Mazkur tayyorgarlik laboratoriya faoliyatining ilmiy-texnik
jihatdan asoslangan, takrorlanuvchan va ishonchli bo‘lishini kafolatlaydi. Bu
bosqichda laboratoriya o‘zining sinov jarayonlari, natijalarni qayd etish usullari, sifat
nazorati va tahlil metodikalarini xalqaro va milliy standartlarga muvofiqlashtiradi.
Avvalo, har bir sinov turi uchun tasdiqlangan metodik qo‘llanmalar (standart ish
tartiblari – SOP) mavjud bo‘lishi shart. Ular quyidagi hujjatlar asosida ishlab chiqiladi:
-
O‘z DSt (O‘zbekiston Davlat Standartlari);
-
GOST standartlari;
-
ISO xalqaro standartlari (masalan, ISO 1920 – beton sinovlariga oid);
-
Toshkent Arxitektura-qurilish instituti hamda O‘zstandart ilmiy-tadqiqot
markazlari tomonidan tavsiya etilgan amaliy qo‘llanmalar.
Metodik qo‘llanmalar quyidagi qismlardan iborat bo‘ladi: sinovning maqsadi,
bajarilish tartibi, ishlatiladigan jihozlar, namuna tayyorlash usuli, sinov parametrlarini
qayd etish tartibi va me'yoriy baholash mezonlari. Ushbu metodikalar laboratoriyaning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
86
sifat tizimi hujjatlari to‘plamiga kiradi. Sifat tizimini joriy etishda laboratoriya
ISO/IEC 17025:2017 standartining quyidagi asosiy tamoyillarini inobatga oladi:
Boshqaruv tizimi: laboratoriya faoliyatining barcha bosqichlarini qamrab
oluvchi sifat bo‘yicha siyosat va maqsadlar, sifat bo‘yicha mas'ul shaxs tayinlanishi,
ichki auditlar o‘tkazilishi;
Hujjatlashtirish: barcha sinov natijalari, o‘lchovlar, kalibrovkalar, noto‘g‘rilik
aniqlari va tuzatuvchi choralarning yozma ravishda yuritilishi;
Sifat nazorati: sinov natijalari ichki tekshiruvdan o‘tkazilishi, dublyor sinovlar,
statistika asosida aniqlik tahlillari olib borilishi;
Xodimlar malakasi: sinovlarni bajarayotgan xodimlar metodika bo‘yicha
o‘qitilgan va sertifikatlangan bo‘lishi;
Xavflarni boshqarish: xatoliklar ehtimolini kamaytirish uchun ehtiyot choralar,
xavfsizlik choralari va xavf tahlil usullarini joriy qilish.
Bundan tashqari, laboratoriya tomonidan doimiy ichki auditlar o‘tkazilib
turadi. Audit natijalariga ko‘ra aniqlangan kamchiliklar bo‘yicha tuziqlovchi va oldini
oluvchi harakatlar rejasi tuziladi. Bu holat laboratoriyaning o‘z faoliyatini tanqidiy
baholash va uzluksiz yaxshilashga qaratilganligini ko‘rsatadi.
4. Kadrlar salohiyati va malakasini oshirish tizimi
Sinov laboratoriyasining akkreditatsiyaga tayyorligi faqat texnik va metodik
tayyorgarlik bilan cheklanmaydi. Xodimlar salohiyati, ularning tajribasi va malaka
darajasi laboratoriyaning ishonchliligi va xizmat ko‘rsatish sifati uchun muhim
omillardandir. Shu sababli, kadrlar bilan ishlash, ularni muntazam o‘qitish va
malakasini oshirib borish akkreditatsiya jarayonining ajralmas qismidir. ISO/IEC
17025:2017 standartida xodimlar bilan bog‘liq bo‘lgan quyidagi asosiy talablar
belgilab qo‘yilgan:
1)Har bir xodim o‘ziga biriktirilgan vazifalarni bajarish uchun zarur bilim,
ko‘nikma va tajribaga ega bo‘lishi lozim;
2)Xodimlar bajaradigan sinov va kalibrovka ishlarining metodikalari bo‘yicha
tayyorgarlikdan o‘tgan bo‘lishi;
3)Har yili malaka oshirish yoki attestatsiyadan o‘tgan bo‘lishi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
87
4)Yangi uskunalar yoki texnologiyalar joriy etilganda maxsus o‘quv
mashg‘ulotlari o‘tkazilishi.
Laboratoriyada bu talablarni amalga
oshirish
maqsadida kadrlar
tayyorgarligini rejalashtirish tizimi ishlab chiqiladi. Quyidagi jadvalda sinov
laboratoriyasi uchun odatda tuziladigan kadrlar malaka oshirish rejasi namunasi
keltirilgan:
1-jadval. Kadrlar malakasini oshirish rejasining namunaviy shakli
Xodim
lavozimi
Malaka
oshirish turi
O’qitish
muddati
Mas’ul
tashkiot
Hujjat turi
Sinov
muxandisi
ISO
17025
asoslari
bo‘yicha kurs
3 kun
O‘zstandart
akademiyasi
Sertifikat
Laboratoriya
texnigi
Asosiy
qurilish
mahsulotlari
sinovi
5 kun
Qurilish ilmiy
markazi
Malaka
guvohnomasi
Kalibrovka
mutaxassisi
Kalibrovka va
verifikatsiya
asoslari
4 kun
O‘zbekiston
metrologiya
instituti
Sertifikat
Sifat menejeri Sifat
tizimi
auditi
(ISO
19011)
2 kun
Milliy
akkreditatsiya
markazi
Audit
guvohnomasi
Mazkur reja asosida xodimlar yil davomida o‘qitiladi va malakasi yangilanib
boriladi. O‘qitish natijalariga ko‘ra har bir xodim uchun shaxsiy o‘quv dosyesi
yuritiladi, unda quyidagilar bo‘ladi:
-
Rezyume va ish staji;
-
O‘qigan kurslar va olingan sertifikatlar nusxasi;
-
Ichki malaka baholash natijalari;
-
Faoliyati davomida yo‘l qo‘ygan xatoliklar va tuzatishlar tahlili.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
88
Bundan tashqari, laboratoriyada mentorlik tizimi yo‘lga qo‘yiladi, ya’ni
tajribali xodimlar yangi ishga kirganlarga yordam beradi, sinov jarayonlarini o‘rgatadi,
nazorat qiladi. Bu tajriba almashinuvini ta’minlab, o‘quv jarayonining real ish muhitida
amalga oshirilishini kafolatlaydi. Shuningdek, malakani oshirish faqat texnik bilimlar
bilan cheklanmasdan, mehnat muhofazasi, yong‘in xavfsizligi, ekologik xavfsizlik
kabi yo‘nalishlarni ham qamrab oladi. Bu xodimlarning umumiy professional
madaniyatini oshiradi.
Xulosa
Qurilish mahsulotlari sinov laboratoriyalarini akkreditatsiyaga tayyorlash –
bu nafaqat laboratoriyaning yuqori sifatini ta'minlash, balki uning xalqaro bozor va
ilmiy hamjamiyatda tan olinishi uchun muhim bosqichdir. Akkreditatsiya jarayoni,
ilg‘or ilmiy va texnik usullarni, shuningdek, ishlab chiqilgan me'yoriy-texnik
hujjatlarni amaliyotga tatbiq etishni o‘z ichiga oladi. Sinov laboratoriyasi
akkreditatsiyaga tayyorlanayotganda, uning faoliyatida ilmiy asoslangan sinov
metodikalari va xalqaro standartlarga asoslangan ishlash tizimini tashkil etish zarur.
Bunda, laboratoriya tomonidan amalga oshirilgan barcha sinov jarayonlari me'yoriy
hujjatlar bilan tasdiqlanib, aniq va ishonchli natijalar taqdim etilishi kerak.
Akkreditatsiyaga tayyorlanish jarayoni bir qancha bosqichlardan iborat
bo‘lib, bu bosqichlar laboratoriyaning texnik bazasini yangilashdan tortib, kadrlar
malakasini oshirishgacha bo‘lgan jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Texnik bazani
yangilash, sinov uskunalarini zamonaviy talablar asosida yangilash, shuningdek,
laboratoriya xodimlarining malakasini oshirish maqsadida muntazam treninglar va
seminarlar o‘tkazish katta ahamiyatga ega. Shuningdek, akkreditatsiyaga tayyorlanish
jarayonida sinov metodikalari va metodologiyasining to‘g‘riligi, shuningdek, sinovlar
natijalarining to‘g‘ri va aniq bo‘lishi muhim masalalardir. Me'yoriy-texnik hujjatlar va
standartlarga qat'iy rioya qilish, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar sifatini nazorat
qilish jarayonini soddalashtirishga yordam beradi. Akkreditatsiyaga tayyorlanish
jarayoni orqali laboratoriya ishini doimiy ravishda optimallashtirish va sifatni
yaxshilash mumkin. Shuningdek, bunday tayyorgarlik jarayonlari laboratoriyaning
nafaqat milliy, balki xalqaro darajada ham raqobatbardoshligini oshiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
89
Akkreditatsiya guvohnomasi olish, laboratoriyaning xalqaro standartlarga mosligini
tasdiqlaydi va uning faoliyatini kengaytirish imkoniyatlarini yaratadi. Shu bilan birga,
akkreditatsiya jarayoni laboratoriyaning ishlab chiqayotgan sinov natijalarining
xalqaro miqyosda tan olinishi va ularning ishonchliligini oshirishga katta hissa
qo‘shadi. Bu esa, qurilish mahsulotlari bo‘yicha yuqori sifatli sinovlarni taqdim etish
va shu orqali qurilish materiallari sanoatining rivojlanishiga olib keladi.
Akkreditatsiya jarayonining yakunlanishi qurilish mahsulotlari sinov
laboratoriyasining ishonchliligini va sifatini xalqaro darajada tasdiqlaydi. Laboratoriya
akkreditatsiyadan muvaffaqiyatli o‘tkazilgach, uning sinov natijalari xalqaro miqyosda
tan olinadi, bu esa laboratoriyaning raqobatbardoshligini oshiradi va uning
mahsulotlarini bozorga chiqarmasdan avval ishonchli tahlil qilish imkonini yaratadi.
Akkreditatsiya guvohnomasini olish, laboratoriyaning nafaqat ilmiy va texnik
faoliyatini, balki uning huquqiy mavqeini ham mustahkamlaydi. Akkreditatsiya
jarayonining
muvaffaqiyatli
amalga
oshirilishi,
laboratoriyaning
texnik
infratuzilmasini va kadrlar malakasini doimiy ravishda yaxshilashga yordam beradi.
Bu esa, o‘z navbatida, qurilish mahsulotlari bo‘yicha sinovlarni yanada samarali
o‘tkazish va natijalarni ishonchli taqdim etish imkonini yaratadi. Akkreditatsiya
talablariga rioya qilish, laboratoriyaning butun faoliyatini yuqori standartlar asosida
tashkil etishni ta'minlaydi, bu esa mahsulot sifatini nazorat qilishni yanada
mukammallashtiradi. Xalqaro akkreditatsiya, nafaqat laboratoriyaning ishonchliligini
oshirib, uning xalqaro bozorda raqobatbardoshligini ta'minlasa, balki qurilish
mahsulotlari sifatini nazorat qilish tizimini yaxshilashga ham xizmat qiladi.
Akkreditatsiyaga tayyorlanish jarayonida laboratoriya tomonidan o‘tkazilgan sinovlar
va natijalarning sifatli bo‘lishi, qurilish materiallari bo‘yicha ishlab chiqilayotgan
mahsulotlar va texnologiyalarni yanada yuqori sifatga ko‘tarilishiga yordam beradi.
Bu, oxir-oqibatda, qurilish sohasidagi innovatsiyalarni rag‘batlantiradi va mahsulot
sifatini global bozor talablariga moslashtirish imkonini yaratadi. Shu bilan birga,
akkreditatsiya jarayoni orqali sinov laboratoriyasining xalqaro miqyosdagi
raqobatbardoshligini oshirish va mamlakat ichidagi qurilish sohasining barqaror
rivojlanishiga hissa qo‘shish mumkin. Bu jarayon, o‘z-o‘zidan, qurilish mahsulotlari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
90
sifatini oshirish, ular bo‘yicha ishonchli sinovlarni o‘tkazish va yakuniy natijalarning
aniqligini ta'minlash uchun muhim omil hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Akkreditatsiya tizimi: me'yoriy asoslar va amaliyot. Tashkent: O‘zbekiston Milliy
Akreditatsiya Organisi, 2020.
2. Sinov laboratoriyalari va akkreditatsiya talablari. U. A. Yuldashev, N. Sh.
Akhmedov. Tashkent: O‘zbekiston Qonunshunoslik va Akkreditatsiya Institutlari,
2019.
3. ISO/IEC 17025:2017. "Umumiy talablar laboratoriyalar uchun sinov va kalibrlash
imkoniyatlari". Xalqaro Standartlash Tashkiloti, 2017.
4. Qurilish materiallari va ularning sifat nazorati. M. I. Raxmonov, S. Sh. Tursunov.
Tashkent: Qurilish Texnologiyalari nashriyoti, 2021.
5. Akkreditatsiya va sinov laboratoriyalari faoliyati. M. T. Shermatov. Tashkent:
Noshirlar Uyushmasi, 2022.
6. Me'yoriy-texnik hujjatlar va ularning roli. X. A. Baxtiyorov, A. S. Shodiev.
Tashkent: Qonunchilik, 2020.
7. ISO 9001:2015. "Sifat menejmenti tizimlari: Talablar". Xalqaro Standartlash
Tashkiloti, 2015.
8. Sinov laboratoriyalari va sifat tizimlari. M. F. Yuldashev, O. M. Babadjanov.
Tashkent: Sifatni nazorat qilish markazi, 2021.
9. Akkreditatsiya jarayonini boshqarish va ishlab chiqish. A. S. Xo‘jaev, D. K. Jafarov.
Tashkent: O‘zbekiston Respublikasi Akkreditatsiya Organisi, 2019.
10. Me'yoriy va normativ hujjatlar: sinov laboratoriyalarining akkreditatsiyasiga oid
talablar. T. A. Ibragimov. Tashkent: O‘zbekiston Qonunchilik palatasi, 2020.
11. International Accreditation Forum (IAF). "IAF Communique: The Importance of
Accreditation for Global Trade". IAF, 2021. https://www.iaf.nu
12. International Organization for Standardization (ISO). "ISO/IEC 17025:2017 -
General requirements for the competence of testing and calibration laboratories". ISO,
2017. https://www.iso.org
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
91
13. American National Standards Institute (ANSI). "Accreditation and Standards
Development". ANSI, 2020. https://www.ansi.org
14. European Co-operation for Accreditation (EA). "EA-1/06: EA Guidelines on the
Use of Accreditation in the European Market". EA, 2018. https://european-
accreditation.org
15. World Trade Organization (WTO). "The Role of Standards in Trade and the Role
of Accreditation in the Global Market". WTO, 2020. https://www.wto.org
16. US Department of Commerce - National Institute of Standards and Technology
(NIST). "Guide for Accreditation of Testing Laboratories". NIST, 2019.
https://www.nist.gov
17. International Laboratory Accreditation Cooperation (ILAC). "ILAC-P15:
Guidelines for the Accreditation of Laboratories". ILAC, 2020. https://ilac.org
18. International Laboratory Accreditation Cooperation (ILAC). "Accreditation for
Testing Laboratories: Ensuring Competence". ILAC, 2021. https://ilac.org
