MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
147
YOSHLAR ORASIDA KORRUPSIYA BILAN KURASHISH, UNING
SALBIY OQIBATLARINI TUSHUNTIRISH VA KORRUPSIYASIZ
KELAJAK YARATISH G'OYASINI TARG'IB QILISH
Sogukpinar Dilorom Alimovna
O‘zbekiston Jahon tillari universiteti <<Ijtimoiy fanlar>> kafedrasi katta
o‘qituvchisi
Annotasiya. Korrupsiya jamiyatning barqaror rivojlanishiga tahdid soluvchi,
davlat
institutlariga
bo‘lgan
ishonchni
susaytiruvchi,
iqtisodiy
o‘sishni
sekinlashtiradigan va adolat tamoyillarini buzib ko‘rsatuvchi asosiy tahdidlardan
biridir. Ushbu maqolada yoshlarning korrupsiyaga qarshi kurashda asosiy
ishtirokchi sifatidagi roli ko‘rib chiqiladi. Korrupsiyaning yoshlar va butun jamiyat
uchun salbiy oqibatlari tahlil qilinib, yoshlarning korrupsiyani idrok etishiga ta’sir
etuvchi omillar ham o‘rganilmoqda. Tahlillar asosida yoshlarni korrupsiyaga qarshi
kurashish bo‘yicha faoliyatga jalb etish bo‘yicha strategiyalar, jumladan, ma’rifiy
tashabbuslar, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, fuqarolik faolligini qo‘llab-
quvvatlash va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish taklif etilmoqda. Maqolada
yoshlarning faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirish, korrupsiyadan xoli kelajak
qurishda ishtirok etishi uchun qulay muhit yaratish zarurligi ta’kidlangan.
Kalit so'zlar: korrupsiya, yoshlar, korrupsiyaga qarshi kurash, fuqarolik
faolligi, ta'lim, barqaror rivojlanish.
Kirish:
Har qanday xalqning kelajagi uning yoshlari qo‘lida. Iqtisodiyotni
barpo etish, madaniyatni rivojlantirish, jamiyatning axloqiy asoslarini shakllantirish
aynan yosh avloddir. Biroq, agar bu asoslar korruptsiya bilan qoplangan bo'lsa,
rivojlanish istiqbollari xavf ostida qoladi. Korruptsiya, xuddi zang kabi, hukumatga
bo'lgan ishonchni buzadi, iqtisodiy o'sishni sekinlashtiradi, adolat tamoyillarini va
ijtimoiy tuzilmani buzadi.Shu bois, bugungi kunda bu illatga qarshi kurashga
yoshlarni faol jalb etish har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
148
Bizning vazifamiz nafaqat korrupsiyaning salbiy oqibatlari haqida ma’lumot berish,
balki yoshlarni unga qarshi kurashish uchun bilim, ko‘nikma va motivatsiya bilan
qurollantirishdir. Biz korruptsiyadan xoli kelajak utopiya emas, balki birgalikda
harakat qilsak, befarq qolmasak, to'liq erishib bo'ladigan maqsad ekanligini
ko'rsatishimiz kerak. Bu maqola korrupsiyaga qarshi kurashda yoshlarning rolini
o‘rganish, tahlil qilishga bag‘ishlangan samarali strategiyalar yoshlarni tarbiyalash va
bu jarayonga jalb qilish va shuningdek, barcha uchun adolatli va farovon kelajak
yaratish yo'llarini topishga qaratilgan.
Korruptsiya jamiyat hayotining barcha sohalariga halokatli ta'sir ko'rsatadigan
global muammodir. Bu demokratik institutlarga putur yetkazadi, iqtisodiy
taraqqiyotga to‘sqinlik qiladi va jinoyatchilikning ko‘payishiga yordam beradi va
ijtimoiy tengsizlikni chuqurlashtiradi.Yoshlar,millat kelajagi sifatida korrupsiyaning
salbiy oqibatlariga ayniqsa zaifdir, chunki u yoshlarni teng imkoniyatlardan mahrum
qiladi, ularning ta’lim, sog‘liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlarini
cheklaydi va ish bilan ta'minlanadi va ularning davlat muassasalariga ishonchini
susaytiradi.
Yangi O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosatining eng
ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Bu so‘nggi yillarda korrupsiyaning oldini olishga
qaratilgan ma’muriy islohotlar sohasida qabul qilingan konseptual ahamiyatli
normativ-huquqiy hujjatlar misolida ham yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Xususan,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tashabbusi bilan qabul qilingan va
O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan yangi islohotlarning bosh hujjati bo‘lgan 2017–
2021-yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi
bo‘yicha Harakatlar strategiyasi korrupsiyaga qarshi kurashish samaradorligini
oshirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Adabiyotni organish:
Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, yoshlarning korrupsiya
haqidagi tasavvuriga turli omillar, jumladan, ijtimoiy-madaniy me'yorlar, ta'lim
darajasi va korruptsionerlar bilan munosabatda bo'lish tajribasi ta'sir ko'rsatadi.
Shuningdek, ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarning ta'siri.Ba'zi
tadqiqotlar shuni ta'kidlaydiki, korruptsiya darajasi yuqori bo'lgan muhitda o'sgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
149
yoshlar bu hodisaga ko'proq bag'rikenglik bilan qarashlari va uni hayotning muqarrar
qismi sifatida ko'rishlari mumkin.Boshqa tadqiqotlar esa, aksincha, yuqori darajadagi
bilim va tanqidiy fikrlashga ega bo‘lgan yoshlarning korrupsiyani qoralashi va unga
qarshi faol kurashishga tayyor ekanligini ko‘rsatmoqda.
Bunda fuqarolik jamiyati va nodavlat notijorat tashkilotlarining roli ham
muhim jihatdir.Tashkilotlar yoshlarni korrupsiyaga qarshi kurash tadbirlariga jalb
etish. Bu tashkilotlar yoshlarga o‘z fikr-mulohazalarini bildirish, jamoatchilik
muhokamalarida qatnashish, korrupsiyaga qarshi kurash bo‘yicha loyihalarni amalga
oshirish, davlat organlari faoliyatini monitoring qilish uchun maydon yaratishi
mumkin.
Korrupsiya yoshlarga va butun jamiyatga salbiy ta’sir ko’rsatmoqda, bu
quyidagi jihatlarda namoyon bo’ladi:
Iqtisodiy
oqibatlar:
korrupsiya iqtisodiy oʻsishning pasayishiga,
investitsiyalarning chiqib ketishiga, davlat mablagʻlaridan samarasiz foydalanishga
va ijtimoiy tengsizlikning oshishiga olib kelmoqda. Bu esa yoshlarni ishga joylashish,
tadbirkorlik va turmush darajasini oshirish imkoniyatlaridan mahrum qilmoqda.
Siyosiy oqibatlar:
korrupsiya davlat institutlariga bo’lgan ishonchni
susaytiradi, demokratik jarayonlarni susaytiradi va avtoritarizm rivojiga
ko’maklashadi. Bu yoshlarni siyosiy hayotda ishtirok etish va qarorlar qabul qilishga
taʼsir qilish imkoniyatidan mahrum qiladi.
Ijtimoiy oqibatlar:
korrupsiya jinoyatchilikning ko’payishiga, ta’lim va
sog’liqni saqlash sifatining yomonlashishiga, ijtimoiy adolat darajasining pasayishiga
va ijtimoiy keskinlikning kuchayishiga olib keladi. Bu O’zbekiston Respublikasi
sog’liq, farovonlik va yoshlar xavfsizligida yomon tasir korsatadi.
Ma’naviy oqibatlar:
korrupsiya axloqiy qadriyatlarni yuvib tashlaydi, cinizm
va befarqlikni rivojlantirishga yordam beradi, shuningdek, yoshlarda jamiyatdagi
xulq-atvor normalari to’grisida noto’gri tasavvurga ega bo’lishiga sabab boladi.
Yoshlarni korrupsiyaga qarshi kurashga samarali jalb etish uchun quyidagi
elementlarni o‘z ichiga olgan kompleks strategiyani ishlab chiqish va amalga oshirish
zarur:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
150
Tarbiyaviy tashabbuslar: korrupsiyaga qarshi ta’limni maktab va oliy o‘quv
yurtlari o‘quv dasturlariga kiritish, shuningdek, yoshlar uchun mavzuli seminarlar,
treninglar va tanlovlar tashkil etish zarur. Ushbu tashabbuslardan ko‘zlangan maqsad
yoshlar o‘rtasida korrupsiya muammosi, uning salbiy oqibatlari va unga qarshi
kurashish usullari to‘g‘risida xabardorlikni oshirishdan iborat bolishi kerak.
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish: Yoshlarda tanqidiy fikrlash, ma’lumotlarni
tahlil qilish va asosli qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirish zarur. Bu
yoshlarga korrupsiya manipulyatsiyalarga yanada samarali qarshilik ko'rsatish va
davlat organlarining harakatlarini baholash imkonini beradi.
Fuqarolik faolligini qo‘llab-quvvatlash: Davlat xaridlarini monitoring qilish,
korruptsiya holatlarini tekshirish va fuqarolar huquqlarini himoya qilish kabi
korrupsiyaga qarshi kurashishga qaratilgan fuqarolik tashabbuslarida yoshlarning
ishtirokini qo‘llab-quvvatlash zarur.
Qulay muhit yaratish: Yoshlarning faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirish
va korrupsiyaga qarshi kurashishda ishtirok etishi uchun qulay shart-sharoitlarni
yaratish zarur. Bu so‘z erkinligini ta’minlash, axborot olish, faollar huquqlarini
himoya qilish va mustaqil ommaviy axborot vositalarini qo‘llab-quvvatlashni o‘z
ichiga oladi.
Xulosa:
Yoshlar
korrupsiyaga
qarshi
kurashda
asosiy
ishtirokchi
hisoblanadi.Yoshlarni korrupsiyaga qarshi kurashga jalb etish adolatli va farovon
kelajakni barpo etishda muhim ahamiyat kasb etadi. Yoshlarni samarali jalb etish
uchun ta’lim tashabbuslari, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, fuqarolik faolligini
qo‘llab-quvvatlash va zamonaviy texnologiyalardan foydalanishni o‘z ichiga olgan
kompleks strategiyani ishlab chiqish va amalga oshirish zarur.
Shuni e’tirof etish
kerakki, korrupsiyaga qarshi kurash davlat, fuqarolik jamiyati va yoshlarning
birgalikdagi sa’y-harakatlarini talab qiladigan uzoq muddatli va murakkab jarayondir.
Faqat kuchlarni birlashtirib, biz korruptsiyadan xoli kelajak yaratishimiz mumkin.
1.Нилуфар Нодирхонова.Борьба с коррупцией является важным фактором
обновления государства и общества .strategy.uz,28 Окт. 2021г.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
151
2.
Heyneman, S. P. (2004). Education, social cohesion, and corruption: A cross-
national analysis. International Journal of Educational Development.
3.Norris, P. (2002). Democratic phoenix: Reinventing political activism. Cambridge
University Press.
4. Rothstein, B., & Uslaner, E. M. (2005). All for all: Equality, corruption, and social
trust. World Politics.
5. Schedler, A., & Mudde, C. (2003). Anti-establishment politics. Party Politics.
6. Transparency International. (2023). Corruption Perception Index.
7. UNDP. (2018). Youth and Sustainable Development Goals: Challenges and
Opportunities.
8. Uslaner, E. M. (2008). Corruption, inequality, and the rule of law: The bullying
state. Cambridge University Press.
