MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
210
MILLIY EKSPORT SALAHIYАTINI RIVOJLANTIRIShDA
MARKETING KONSEPSIYALARINING AXAMIYATI.
TOSHKENT DAVLAT TRANSPORT UNIVERSITETI
DOTSENT V. B. SHANAZAROVA
N.B.M.ULUG‘BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY NIVERSITETI
KATTA UKITUVCHI D. Z. NIGMATOVA
Annotatsiya: Ushbu maqolada mamlakatimizda ma’lum soha mahsulotlarini
ishlab chiqaruvchi korxonalar, eksport saloxiyati xaqida bayon etilgan.
Kalit so‘zlar: eksport , diversifikatsiya, ijtimoiy-axloqiy marketing,.
Mamlakat iqtisodiyotining barqaror о‘sishi va uning jahon bozoriga kirib
borishini ta’minlovchi asosiy omillardan biri mamlakat eksport salohiyati hisoblanadi.
Shu sababli ham rivojlangan va rivojlanayotgan har bir mamlakat о‘z daromadini
yuksaltirish va valyuta oqimini kо‘paytirish maqsadida eksport hajmini oshirishga
harakat qiladi. О‘z navbatida bu maqsadga erishishda mamlakat barcha
imkoniyatlardan foydalangan holda tovar va xizmatlar ishlab chiqarish hamda bozorga
taklif qilishni kо‘paytirishga harakat qiladi. О‘zbekistonda ham eksport salohiyatini
oshirish va jahon bozoridan munosib joy olish maqsadida jahon talablariga javob
beradigan eksportbop tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish yо‘lga qо‘yilib kelinmoqda.
Shu munosabat bilan qator yillarda mamlakatimizning turli hududlarida erkin iqtisodiy
zonalar, turli sanoat korxonalari, qishloq xо‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish va qayta
ishlash uchun maxsus loyihalar amalga oshirilmoqda. Mamlakatimizda kо‘plab
xalqaro hamkorlar bilan birgalikda turli xil ishlab chiqarish obyektlari qurilishi amalga
oshirilmoqda va rejalashtirilmoqda. Lekin bugungi jahon bozori shiddat bilan
egallanayotgan bir paytda birgina mahsulot ishlab chiqarishning о‘zi kifoya qilmaydi.
Hozir mahsulot ishlab chiqarishdan kо‘ra, uni sotish yechimini topish kerak bо‘lgan
asosiy vazifalardan hisoblanadi. Bu borada esa jahon bozorini, undagi talab va taklifni
о‘rganish, uni tadqiq qilish kabilarni qamrab oladigan marketing faoliyati bilan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
211
shug‘ullanish talab etiladi. Bu orqali bozorlarni о‘rganish jarayonida paydo bо‘ladigan
qanday tovarlarni, kimlar uchun, qanday hajmda, qay kо‘rinishda va bir qancha
miqdorda kabi savollarga javob bо‘ladigan marketing konsepsiyalaridan foydalanish
о‘zining ijobiy natijasini beradi.
Marketingda ishlab chiqarish, tovar, sotish, an’anaviy marketing, ijtimoiy-
axloqiy marketing, о‘zaro aloqa marketingi kabi konsepsiyalar mavjud. Bu
konsepsiyalarda mamlakat yoki mintaqaga qanday mahsulotlarni eksport qilish
о‘rganilishi ham mumkin. Marketingning ishlab chiqarish konsepsiyasida asosiy
e’tibor mahsulotning sifatidan kо‘ra uning miqdoriga qaratiladi. Mamlakatimizda
ishlab chiqarilayotgan va yetishtirilayotgan narxi pastroq va mahsulot miqdori kо‘p
bо‘lgan sanoat va qishloq xо‘jaligi mahsulotlarini qoloq va rivojlanayotgan
mamlakatlarga eksport qilish о‘zining yaxshi samarasini beradi. Bu borada asosiy
e’tibor mamlakat bozorini egallash va kо‘proq mahsulot eksport qilib, kо‘proq foyda
olishga qaratiladi. Tovar konsepsiyasida esa mahsulotning sifati va narxiga teng
ravishda e’tibor qaratiladi. Yа’ni iloji boricha sifatli va arzon mahsulot talab etiladi.
Bu borada eksportda о‘z mavqeiga ega kompaniyalar va xususiy sektorda faoliyat
yurituvchilarga tayaniladi. Shu sababli ham mahsulot eksport qilish jarayonida davlat
tomonidan soliq va tо‘lovlardan ozod qilish kabi imtiyozlar berilishi maqsadga
muvofiq hisoblanadi. Sotish konsepsiyasida esa asosan, о‘rganilayotgan tashqi
bozorda mavjud bо‘lmagan mahsulotlarni eksport qilish va bu orqali talab paydo qilib,
sotish asosiy omil hisoblanadi. Bu borada yaratilgan mahsulotning qay darajada tezroq
bozorga kirishiga ham e’tibor qaratiladi. Ijtimoiy-axloqiy marketing konsepsiyasida
esa e’tibor ma’lum bir shaxs yoki jamoaga qaratiladi. Bu borada ushbu konsepsiya
orqali mamlakat eksport qiladigan mahsulotini ekologik muammolar, resurslar
taqchilligi, inflyatsiya kabi omillarga e’tibor berib amalga oshirishi kerak. Lekin eng
asosiy maqsadlardan eksport qilinadigan mamlakatdagi jamiyat ehtiyojlarini oqilona
tarzda qondirish hisoblanadi. Masalan, islom dini keng tarqalgan mamlakatlarga
“halol” (brendidagi) mahsulotlarni eksport qilish yoki boshqa mamlakatlarning urf-
odatlarini о‘rgangan holda faoliyat boshlash yaxshi natija beradi. О‘zaro aloqaviylik
konsepsiyasida esa eksport qiladigan korxonalar birbiri bilan samarali faoliyat olib
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
212
borishi muhim hisoblanadi. Masalan, mamlakatimizda ma’lum soha mahsulotlarini
ishlab chiqaruvchi korxonalar о‘z assotsiatsiyalarini tuzib va eksport faoliyatini
birgalikda olib borishlari bir qancha qulayliklarni yaratadi. Endilikda asosiy
maqsadlarimizdan biri mamlakatimiz eksport salohiyatini oshirish orqali yanada
kо‘proq valyuta tushumlarini olib kirish va О‘zbekiston taraqqiyoti yо‘lida
foydalanishdir. Bu borada esa marketing, marketing konsepsiyalaridan foydalanish
о‘zining yaxshi natijasini beradi. Zero, bugungi rivojlanayotgan davrda marketing
faoliyati bilan shug‘ullanmaslik katta xatodir va marketing faoliyatidan
foydalanmasdan turib istalgan marralarga erishib bо‘lmaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYОTLAR:
1. Shanazarova, N. B. (2022). THE IMPORTANCE OF INVESTMENT ACTIVITIES
IN THE RAILWAY TRANSPORT NETWORK IN UZBEKISTAN.
Confrencea
,
6
(6), 216-217.
2. Шумпетер Й.А. Теория экономического развития. М.: Прогресс, 1983.С. 278-
285.
