MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
134
XXI ASRDA RUS TILINING EVOLYUTSIYASI: YANGI SO'ZLAR
VA TENDENTSIYALAR
Farg'ona davlat universiteti,rus tili metodikasi o'qituvchisi
Xamidova Maxbuba Kaxarovna
Farg'ona davlat universiteti, chet tillari fakulteti
filologiya va tillarni o'qitish
ingliz tili yo'nalishi 1-bosqich talabasi
Shokirova Namunaxon Raufjon qizi
Annotatsiya. Maqola XXI asrda rus tilida yuzaga kelayotgan muhim
evolyutsion o'zgarishlarni tahlil qiladi. Unda zamonaviy texnologiyalar, internet,
globalizatsiya va ijtimoiy-madaniy transformatsiyalar ta'sirida paydo bo'layotgan
yangi so'zlar, neologizmlar va leksik tendentsiyalar ko'rib chiqiladi. Maqolada,
shuningdek, ushbu o'zgarishlarning tilning fonetik, grammatik va semantik tizimlariga
ta'siri ham baholanadi. Rus tilining zamonaviy rivojlanish tendentsiyalari, xususan,
ingliz tilidan o'zlashgan so'zlarning faollashuvi, jargon va slengning kengayishi,
shuningdek, tilning kommunikativ funksiyasidagi o'zgarishlar alohida e'tiborga
olinadi. Tadqiqot rus tilshunosligi uchun dolzarb bo'lgan ushbu jarayonlarni chuqur
tushunishga qaratilgan.
Kalit so'zlar: XXI asr, rus tili, evolyutsiya, neologizmlar, leksik tendentsiyalar,
tilshunoslik, globalizatsiya, internet, texnologiyalar, o'zlashmalar, jargon, sleng.
XXI asr - bu nafaqat texnologiyalar va globalizatsiya asri, balki tilning tez
sur'atlar bilan o'zgarishi asri hamdir. Rus tili, dunyodagi eng ko'p tarqalgan tillardan
biri sifatida, bu o'zgarishlardan chetda qolmadi. Ushbu maqolada biz XXI asrda rus
tilida kuzatilayotgan asosiy tendentsiyalarni, yangi so'zlarning paydo bo'lish
sabablarini va bu jarayonning tilning kelajagiga ta'sirini ko'rib chiqamiz.1.
Texnologiyalar va internetning ta'siri:XXI asrning boshlarida internetning keng
tarqalishi va mobil texnologiyalarning rivojlanishi rus tiliga misli ko'rilmagan ta'sir
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
135
ko'rsatdi. Internet nafaqat yangi muloqot vositasini yaratdi, balki tilning o'ziga ham
yangi talablar qo'ydi.Yangi so'zlar: Internet va texnologiyalar bilan bog'liq ko'plab
yangi so'zlar paydo bo'ldi. Masalan, "лайк" (like), "пост" (post), "сторис" (stories),
"стрим" (stream), "блогер" (blogger), "мем" (meme), "хештег" (hashtag) kabi so'zlar
endilikda rus tilining kundalik lug'atiga kirdi.Qisqartmalar va аббревиатуралар:
Internet muloqoti tezkorlikni talab qiladi, shuning uchun "ИМХО" (mening
fikrimcha), "ЗЫ" (postscriptum), "ЛОЛ" (qattiq kulish) kabi qisqartmalar keng
tarqaldi.Yozma nutqning o'zgarishi: Internet muloqoti yozma nutqning soddalashuviga
va so'zlashuv nutqiga yaqinlashuviga olib keldi. Bu, ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlarda va
xabarlarda yaqqol ko'rinadi.2. Globalizatsiya va o'zlashmalar:Globalizatsiya jarayoni
turli mamlakatlar va madaniyatlar o'rtasidagi aloqalarni kuchaytirdi. Bu esa, o'z
navbatida, rus tiliga boshqa tillardan so'zlar o'zlashishiga olib keldi.Ingliz tilidan
o'zlashmalar: Rus tiliga eng ko'p o'zlashmalar ingliz tilidan kirib keldi. Bu, ayniqsa,
biznes, marketing, sport va ommaviy madaniyat sohalarida yaqqol seziladi. Masalan,
"менеджер" (manager), "маркетинг" (marketing), "бренд" (brand), "стартап"
(startup), "фитнес" (fitness) kabi so'zlar rus tilida keng qo'llaniladi.Boshqa tillardan
o'zlashmalar: Rus tiliga nafaqat ingliz tilidan, balki boshqa tillardan ham so'zlar
o'zlashdi. Masalan, "кешбэк" (cashback) so'zi ingliz tilidan, "хиджаб" (hijab) so'zi
arab tilidan, "суши" (sushi) so'zi yapon tilidan o'zlashgan.3. Tilning soddalashuvi va
informallashuvi:XXI asrda rus tilida soddalashuv va informallashuv tendentsiyasi
kuchaymoqda. Bu, ayniqsa, yoshlar tilida va internet muloqotida yaqqol
seziladi.So'zlashuv nutqining ta'siri: So'zlashuv nutqining ta'siri ostida yozma nutq
ham soddalashmoqda. Murakkab grammatik konstruksiyalar o'rniga sodda gaplar
ko'proq ishlatilmoqda.Emotsionallikning oshishi: Internet muloqoti va ijtimoiy
tarmoqlar nutqning emotsionalligini oshirdi. So'zlar va iboralar yanada emotsional
bo'yoq kasb etmoqda.Normativlikning susayishi: Ba'zi hollarda til me'yorlariga rioya
qilish darajasi susaymoqda. Bu, ayniqsa, internet muloqotida va yoshlar tilida
ko'rinadi.4. Mintaqaviy o'zgarishlar:Rus tili nafaqat Rossiyada, balki boshqa
mamlakatlarda ham tarqalgan. Har bir mintaqada rus tili o'ziga xos xususiyatlarga ega
bo'lib, bu xususiyatlar XXI asrda yanada yaqqol ko'rinmoqda.Ukraina rus tili:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
136
Ukrainadagi siyosiy o'zgarishlar rus tilining Ukrainadagi mavqeiga ta'sir
ko'rsatdi.Belarus rus tili: Belarusda rus tili davlat tili sifatida qo'llaniladi, lekin u yerda
ham o'ziga xos xususiyatlar mavjud.O'zbekistonda rus tili: O'zbekistonda rus tili
millatlararo muloqot tili sifatida ishlatiladi. XXI asrda rus tili bir qator muhim
o'zgarishlarni boshidan kechirmoqda. Bunga, ayniqsa, quyidagi omillar ta'sir
ko'rsatmoqda: Internet va raqamli texnologiyalar: Internetning keng tarqalishi va
ijtimoiy tarmoqlarning rivojlanishi rus tiliga katta ta'sir ko'rsatdi. Bu, ayniqsa, yangi
so'zlar va iboralar paydo bo'lishiga, shuningdek, yozma nutqda qisqartmalar va
norasmiy uslubning keng qo'llanilishiga olib keldi. Internet-memlar va onlayn-
kommunikatsiya uslublari tilning leksikasi va grammatikasiga ham ta'sir o'tkazmoqda.
Globalizatsiya va madaniy almashinuv: Boshqa tillardan, ayniqsa ingliz tilidan
o'zlashmalar davom etmoqda. Bu, bir tomondan, tilning lug'at boyligini oshirsa, boshqa
tomondan, tilning o'ziga xosligi haqida ba'zi xavotirlarni ham uyg'otmoqda. Ijtimoiy
va siyosiy o'zgarishlar: Jamiyatdagi va siyosiy hayotdagi o'zgarishlar ham tilga o'z
ta'sirini ko'rsatadi. Yangi tushunchalar va hodisalar paydo bo'lishi bilan yangi so'zlar
va iboralar iste'molga kiradi.
Norasmiy va og'zaki nutqning roli: Norasmiy muloqotning o'sishi, ayniqsa
yoshlar orasida, tilning grammatikasi va sintaksisida ba'zi soddalashuvlarga olib
kelishi mumkin. Shunday ekan, XXI asr rus tili uchun o'zgarishlar davri bo'lmoqda.
Texnologiyalar, globalizatsiya va ijtimoiy o'zgarishlar tilning leksikasiga,
grammatikasiga va uslubiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Bu jarayon tilning boyishiga
va rivojlanishiga olib keladi, lekin ayni paytda til me'yorlariga rioya qilish va tilning
tozaligini saqlash masalasini ham dolzarb qiladi. Kelajakda rus tili qanday yo'nalishda
rivojlanishini va bu tendentsiyalar qanday oqibatlarga olib kelishini vaqt ko'rsatadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Rus tilining o'zbek tilidagi darsliklari va o'quv qo'llanmalari.
2. O'zbek tilshunosligiga oid kitoblar.
3. Lug'atlar (ruscha-o'zbekcha va o'zbekcha-ruscha.)
4. Wikepedia
5. www.google.uz
