MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
284
PEDAGOGIK TA'LIM JARAYONIDA O'QITUVCHINING
ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN SAMARALI
FOYDALANISHI
Xudoyberdiyeva Laylo Sanjar qizi
Shahrisabz davlat pedagogika instituti
Pedagogika fakulteti Boshlang'ich ta'lim 4-kurs talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada pedagogik ta'lim jarayonida zamonaviy
axborot texnologiyalaridan (ZAT) samarali foydalanish masalalari yoritiladi.
O'qituvchining zamonaviy texnologiyalarni bilishi va ulardan maqsadli foydalanishi
ta'lim sifati va samaradorligini oshirishdagi o‘rni ilmiy asosda tahlil qilinadi.
Kalit so'zlar:Pedagogik ta'lim, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
(AKT), innovatsion ta'lim metodlari, o‘qituvchining roli, ta'lim texnologiyalari,
zamonaviy ta'lim, pedagogik innovatsiyalar
Annotation: This article highlights the effective use of modern information
technologies (MIT) in the process of pedagogical education. It provides a scientific
analysis of the importance of teachers’ knowledge and purposeful use of modern
technologies in improving the quality and efficiency of education.
Keywords: Pedagogical education, information and communication
technologies (ICT), digital competence, distance learning, innovative teaching
methods, teacher's role, educational technologies, modern education, pedagogical
innovations.
Аннотация: В данной статье освещаются вопросы эффективного
использования современных информационных технологий (СИТ) в процессе
педагогического образования. На научной основе проанализирована роль знаний
преподавателя и целенаправленного использования современных технологий в
повышении качества и эффективности образования.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
285
Ключевые слова: Педагогическое образование, информационно-
коммуникационные
технологии
(ИКТ),
цифровая
компетентность,
дистанционное
обучение,
инновационные
методы
обучения,
роль
преподавателя, образовательные технологии, современное образование,
педагогические инновации.
Bugungi globallashuv davrida ta'lim sohasining har bir jabhasida zamonaviy
axborot texnologiyalari keng qo'llanilmoqda. Axborot asri deb nom olgan XXI asr
pedagogi doimiy ravishda o‘z bilim va ko‘nikmalarini yangilab borishi zaruratga
aylangan. Abu Nasr Forobiy shunday deydi: "Ilmning eng oliy darajasi — uni
boshqalar bilan bo‘lishish va o‘rgatishdir." Shu nuqtayi nazardan qaraganda,
zamonaviy texnologiyalar yordamida bilimni o‘rgatish o‘ziga xos yangicha
yondashuvlarni talab etadi.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining ta'limdagi o'rni juda katta. Zamonaviy
axborot texnologiyalari yordamida o‘qituvchi ta'lim materiallarini vizual va interaktiv
shaklda yetkazishi, masofaviy ta'lim imkoniyatlarini kengaytirishi, shaxsiylashtirilgan
o‘qitish usullarini ishlab chiqishi va talabalarning mustaqil o‘rganish motivatsiyasini
oshirishi mumkin. O'qituvchining ZAT bilan ishlash malakasi hozirgi zamonaviy ta'lim
jarayonida muhim. Samarali o‘qituvchi kompyuter va internet resurslaridan faol
foydalanadi; onlayn platformalarda ta'lim kurslarini tashkil qiladi; sun'iy intellekt,
multimediali materiallar va interaktiv doskalar kabi yangi texnologik vositalarni o‘z
darslarida joriy etadi.Konfutsiy aytganidek: "Mengadek o‘rgatadigan ustozlar kam
emas, ammo zamonga mos o‘rgatadiganlar juda kamdir."
Ta'lim jarayonida zamonaviy texnologiyalaridan foydalanishning bir qancha
afzalliklari bor. Shu jumladan, individual yondashuv imkoniyati, real vaqt rejimida fikr
almashish va tahlil qilish, yangi metodikalar va interaktiv o‘yinlar orqali o‘quvchilar
faoliyatini rag‘batlantirish, vaqt va makonga bog‘liq bo‘lmagan ta’lim imkoniyatlarini
yaratish kabi ijobiy tomonlarga ega.Pedagogik texnologiyalar zamonaviy o'quv
jarayonining muhim tarkibiy qismi bo'lib, ta'lim maqsadlariga erishishda muhim rol
o'ynaydi. Ular o'qituvchilar va o'quvchilarga kerakli natijaga erishishda yordam
beradigan turli xil o'qitish usullari, yondashuvlari va vositalarini ifodalaydi. Pedagogik
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
286
texnologiyalarning samaradorligini baholash ularning samaradorligini va kelajakda
ulardan foydalanishni aniqlashda katta ahamiyatga ega. Ma’lumki, zamonaviy
pedagogik texnologiyalar amaliyotga joriy etish mumkin bo‘lgan ma’lum pedagogik
tizimning loyihasidir. Pedagogik tizim o‘zaro bog‘liq bo‘lgan vositalar, usullar va
jarayonlar yig‘indisi bo‘lib, shaxsdagi muayyan sifatlarni shakllantirishga pedagogik
ta’sir etishni maqsadga muvofiq tarzda amalga oshiradi. Binobarin, har bir jamiyatda
shaxsni shakllantirish maqsadi belgilab olinadi va unga mos ravishda pedagogik tizim
mavjud bo‘lishi kerak.
Zamonaviy texnologiyalardan foydalanishda bir qancha muammolarga ham
duch kelmoqda. Ularni aniqlab yechim topish dolzarb masala bo'lishi kerak. Misol qilib
aytganda, ba'zi ta'lim muassasalarida texnik imkoniyatlarning cheklanganligi,
o‘qituvchilarning axborot texnologiyalaridan foydalanish ko‘nikmalarining yetarli
emasligi, dars mazmunining texnologik vositalar bilan haddan ziyod yuklanishi kabi
muammolar mavjud. Bularni bartaraf etish uchun doimiy malaka oshirish, zamonaviy
metodikalardan xabardor bo‘lish va pedagogik mahoratni texnologiyalar bilan
uyg‘unlashtirish zarur.
Pedagogik texnologiyalarning vazifalari - pedagog-o‘qituvchilarni zamonaviy
pedagogik texnologiyalarning mohiyatidan xabardor qilish hamda ularni maxsus fanlar
asoslarini o‘qitishga yo‘naltirilgan mashg‘ulotlar jarayonini noan’anaviy shakllarda
tashkil etishga, ta’lim jarayonini mukammal modul asosida loyihalashga erishish,
ta’lim jarayonini loyihalash texnologiyasidan oqilona foydalana olish ko‘nikma va
malakalariga ega bo‘lishga, ta’lim oluvchilar tomonidan nazariy bilimlarning puxta,
chuqur o‘zlashtirilishi va ularda amaliy ko‘nikma va malakalar hosil bo‘lishining
kafolati bo‘la olishga o‘rgatishdan iborat. Pedagogik texnologiya o‘z mohiyatiga ko‘ra
subyektiv xususiyatiga ega, ya‘ni, har bir pedagog ta‘lim va tarbiya jarayonini o‘z
imkoniyati, kasbiy mahoratidan kelib chiqqan holda ijodiy tashkil etishi lozim. Qanday
shakl, metod va vositalar yordamida tashkil etilishidan qat’iy nazar pedagogik
texnologiyalar quyidagi natijalarga erishishi kerak:
- o‘quv jarayonida pedagogik faoliyat samaradorligini oshirishi;
- ta’lim jaroyinida o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni qaror
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
287
toptirishi;
- o‘quvchilar tomonidan o‘quv predmetlari bo‘yicha puxta bilimlarning egallanishini
ta‘minlashi;
- o‘quvchilarda mustaqil, tanqidiy va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishi;
- erkin va mustaqil fikrlovchi, ijtimoiy-siyosiy hayotda ongli ravishda faol
ishtirok etishga qodir yosh avlodni shakllantirishiga qaratilgan bo‘lishi zarur.
Pedagogik texnologiyalar ta'lim dasturlari, onlayn ta'lim platformalari,
interaktiv multimedia resurslari va hamkorlikdagi raqamli muhitlarni o'z ichiga olgan
keng ko'lamli vositalarni qamrab oladi. Ushbu texnologiyalar o'qituvchilarga bugungi
o'quvchilarning ehtiyojlari va afzalliklariga moslashtirilgan dinamik va interaktiv
o'quv muhitini yaratish uchun turli imkoniyatlarni taqdim etadi. Pedagogik
texnologiyalardan samarali foydalangan holda, o'qituvchilar shaxsiylashtirilgan o'quv
tajribalarini osonlashtirishi, faol ishtirok etishni rag'batlantirishi va talabalar o'rtasida
tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish ko'nikmalarini rivojlantirishi mumkin.
Pedagogik
texnologiyalarning
integratsiyasi
o'qituvchilarga
an'anaviy
sinf
chegaralaridan chiqib ketadigan innovatsion o'qitish strategiyalarini qabul qilishga
imkon beradi. Yuzma-yuz o'qitishni onlayn komponentlar bilan birlashtirgan aralash
ta'lim yondashuvlari o'quv dasturlarini etkazib berishda moslashuvchanlik va
xususiylashtirishga imkon beradi. O'tkazilgan sinf modellari o'quvchilarga dars
oldidan mustaqil ravishda o'quv mazmuni bilan shug'ullanish imkoniyatini beradi va
shu bilan faol o'quv faoliyati, munozaralar va hamkorlikdagi loyihalar uchun dars
ichidagi vaqtni maksimal darajada oshiradi.
So‘nggi yillarda sun'iy intellekt ta'lim tizimida keng qo‘llanilmoqda. AI
yordamida talabalarning bilim darajasini aniqlash va shaxsiy o‘qitish dasturlarini
yaratish mumkin. O'qituvchilar uchun avtomatik testlar tuzish va baholash tizimlari
ishlab chiqilishi, o'qituvchilarga o‘quvchilarning kuchli va zaif tomonlarini
ko‘rsatadigan tahliliy hisobotlar taqdim etilishi mumkin.Taniqli olim Ray Kurzweil
shunday deydi: "Kelajakda sun'iy intellekt bilim olish jarayonini inqilobiy darajada
o'zgartiradi, ammo insoniy rahbarlik va tarbiya muhimligicha qoladi". Demak, AI
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
288
yordamida o‘qitish jarayoni avtomatlashtirilishi mumkin bo‘lsa-da, o'qituvchining
o‘rnini hech qachon to‘liq almashtirib bo‘lmaydi.
Xulosa qilib aytganda, pedagogik ta'lim jarayonida zamonaviy axborot
texnologiyalaridan samarali foydalanish o‘qituvchidan doimiy o‘z ustida ishlashni,
yangiliklarga ochiqlikni va kreativ yondashuvni talab qiladi. O'qituvchi shunchaki
texnik vositalarni bilish bilan cheklanmasdan, ularni did bilan, maqsadga muvofiq
holda ta'lim jarayoniga tatbiq etishi lozim. Abdulla Avloniy bejizga ta'kidlamagan:
"Tarbiya biz uchun yo hayot yo mamot, yo najot yo mamot, yo saodat yo falokat
masalasidir." Shunday ekan, zamonaviy texnologiyalar vositasida sog‘lom, bilimdon
va mustaqil fikrlovchi avlodni tarbiyalash bizning eng asosiy vazifamizdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1.A.Musurmanova, N.J.Isaqulova, M.T.Jumaniyozova , A.Sh.Jumaev ,,Umumiy
pedagogika"(2-qism)
oʻquv
qoʻllanma
,Toshkent
,,OʻZKITOBSAVDONASHRIYOTI" 2020
2.B.X.Xodjayev ,,Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti"darslik .-T .:,,Sano-
standart "nashriyoti,2017
3.R.Mavlonova , O.Toʻrayeva , K.Xoliqberdiyev ,, Pedagogika"darslik.-
T.:,,Oʻqituvchi"2001
4.Abdurahmonov, N. (2020). Zamonaviy ta'lim texnologiyalari va ularning pedagogik
jarayonni samarali tashkil etishda qo‘llanilishi. O‘zbekiston Pedagogika Jurnali.
5.Tursunov, S. (2019). O‘qituvchining axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish kompetensiyasini rivojlantirish. Ta'lim va rivojlanish.
6.Rahimov, J. (2018). Zamonaviy o‘qitish metodlari va axborot texnologiyalaridan
foydalanish imkoniyatlari. Pedagogika va innovatsiyalar.
7.O‘roqov, A. (2022). Sun'iy intellekt va ta'lim: Yangi davr pedagogining muammolari.
Ta'lim tizimi va texnologiyalari.
8.Abdullayeva, Z.M. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. – Toshkent:
Fan va texnologiya, 2019.
9.Musurmonova, N.A. Ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan
foydalanish. – Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2020.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
289
10.Juraev, A. Pedagogika nazariyasi va tarixi. – Toshkent: “Yangi asr avlodi”, 2018.
11.Ismoilova, M.T. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: “Innovatsiya”,
2021.
12.Inomova, D.K. Oliy ta’lim tizimida AKTdan samarali foydalanish metodikasi. –
Toshkent: “Fan”, 2022.
13.Forobiy, A. N. (1975). Ijtimoiy fikrlar va ta’lim tamoyillari. Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi Fanlar Akademiyasi.
