MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
329
“YOSHLARDA SHUKRONALIK VA SABR FAZILATLARINI
SHAKLLANTIRISH MEZONLARI”
Rasulov Xurshid Ravshan o’g’li
TATU Samarqand Filiali Kampyuter injinering Fakulteti talabasi
xurshidr04@gmail.com
+998943567481
Samarqand, Uzbeksitan
Annotatsiya:
Mazkur maqolada yoshlar ongida shukur va sabr fazilatlarini
shakllantirishning ahamiyati, diniy, axloqiy va ijtimoiy jihatlari tahlil qilinadi. Shukur
va sabr fazilatlari nafaqat diniy e’tiqod nuqtai nazaridan, balki shaxsiy kamolot va
barqaror hayot tarzi uchun ham muhim omil ekani ko‘rsatib o‘tiladi. Qur’oni karim va
hadislar asosida ushbu fazilatlarning mohiyati yoritiladi, shuningdek, zamonaviy
yoshlar tarbiyasida bu qadriyatlarni shakllantirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Maqolada
oilaning, ta’lim muassasalarining va ijtimoiy muhitning roli alohida ta’kidlanadi.
Kalit so‘zlar:
shukr, sabr, yoshlar tarbiyasi, axloqiy fazilat, din, Qur’on, hadis,
ijtimoiy muhit
Kirish
Bugungi globallashuv va tezkor axborot almashinuvi davrida yosh avlod
tarbiyasi masalasi dolzarb muammolardan biriga aylangan. Ayniqsa, axloqiy-ruhiy
yetuklik, ijobiy xarakter fazilatlarini shakllantirish orqali yoshlarni hayotda to‘g‘ri
yo‘lga yo‘naltirish zarurati ortib bormoqda. Shunday yuksak fazilatlar sirasiga sabr va
shukr kiradi. Ushbu ikki fazilat insonda irodaviy barqarorlikni, ichki xotirjamlikni, real
hayotga nisbatan ijobiy munosabatni shakllantiradi. Islom dinida sabr va shukr inson
komilligiga eltuvchi asosiy sifatlar sifatida talqin etiladi. Shukur – berilgan ne’matlarga
nisbatan minnatdorlik hissi, sabr esa – qiyinchiliklarga chidam bilan bardosh berish
qobiliyatidir.
Asosiy qism
Sabr va shukr fazilatlarining diniy va axloqiy asoslari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
330
Islomiy ta’limotda sabr va shukr fazilatlari Allohning bandalaridan eng ko‘p
talab qilinadigan ichki sifatlar sirasiga kiradi. Qur’oni karimda “Al-Baqara” surasining
153-oyatida: “Ey mo‘minlar, sabr va namoz bilan (Allohdan) yordam so‘ranglar.
Albatta, Alloh sabr qiluvchilar bilan birgadir” deb marhamat qilinadi. Bu oyat sabrning
imon bilan chambarchas bog‘liqligini bildiradi. Shuningdek, “Ibrohim” surasining 7-
oyatida shunday deyiladi: “Agar shukr qilsangiz, sizga (yanada) ziyoda beraman...”,
bu esa shukrni faqat ibodat emas, balki baraka va ziyoda ne’matlar manbai sifatida ham
tushuntiradi.
Axloqiy nuqtai nazardan sabr – insonning qiyinchiliklar, g‘am-tashvishlar yoki
sinovlar oldida mustahkam turishi, hayotdagi to‘siqlarga bardosh berishidir. Shukr esa
– insonning mavjud holatidan norozilik qilmasdan, minnatdorlik ruhida yashashi,
hadya etilgan imkoniyatlarni qadrlashi demakdir. Bu fazilatlar nafaqat diniy, balki
ma’naviy-axloqiy yetuklikka eltuvchi muhim qadriyatlar sifatida baholanadi.
Yoshlar ongida sabr va shukr fazilatlarini shakllantirish ehtiyoji
Zamonaviy jamiyatda yoshlarning dunyoqarashi shakllanish jarayoni ko‘plab
ichki va tashqi omillarga bog‘liq. Internet, ijtimoiy tarmoqlar, ommaviy madaniyat,
iqtisodiy bosimlar yoshlar ruhiyatida beqarorlik, norozilik, sabrsizlik, hattoki
tajovuzkorlik hissini kuchaytirishi mumkin. Shunday sharoitda ularda sabr va shukr
fazilatlarini shakllantirish – ruhiy barqarorlikni ta’minlash, hayotga ijobiy munosabatni
rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Islomiy ta’limotda sabr – mu’minning hayoti davomida bardavom bo‘lishi
kerak bo‘lgan sifat sifatida tasvirlanadi. Hadislarda Payg‘ambarimiz Muhammad
(s.a.v) shunday deydilar: "Sabr — nurdir." (Muslim rivoyati 223). Bu rivoyat sabrning
inson hayotini yoritguchi ichki nur ekanini anglatadi. Shuningdek, shukr fazilati ham
nafaqat og‘zaki minnatdorchilik, balki amalda Alloh ne’matlarini to‘g‘ri yo‘lda
ishlatish orqali namoyon bo‘ladi.
Bugungi kunda yoshlar orasida motivatsiya, ijobiy fikrlash, o‘ziga bo‘lgan
ishonch kabi psixologik tushunchalar keng tarqalmoqda. Bularning barchasi sabr va
shukr fazilatlarining zamonaviy ifodalaridir. Sabr – uzoq muddatli maqsadlarga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
331
yetishish uchun qat’iyat bo‘lsa, shukr – mavjud holatni qadrlab yashash, ruhiy
muvozanatni saqlashdir.
Sabr va shukr fazilatlarini shakllantirishda oila, ta’lim va ijtimoiy
muhitning roli
Yoshlar tarbiyasida asosiy yetakchi muhit – bu oila hisoblanadi. Ota-onaning
o‘z farzandlariga sabr bilan muomala qilishi, ularni shukr qilishga o‘rgatishi – bu
fazilatlarning amaliy shakllanishiga xizmat qiladi. Masalan, ota-onaning har bir
og‘irlikka bardoshli yondashuvi, ijtimoiy adolat haqida sabrli izoh berishi – bolalarning
ongida sabrning qadrini erta anglashiga sabab bo‘ladi. Shuningdek, ota-onalar
farzandlari bilan ne’matlardan oqilona foydalanish, isrofgarchilikdan saqlanish
borasida ham shukr fazilatini o‘rgatishlari lozim.
Ta’lim tizimi esa bu qadriyatlarni nazariy jihatdan mustahkamlab beradi. Dars
jarayonlarida, tarbiya soatlarida yoki sinfdan tashqari faoliyatlarda sabr va shukr
mavzulariga oid diniy, ma’naviy va tarixiy manbalar asosida suhbatlar o‘tkazish,
yoshlarning ongida bu qadriyatlarni yoritishda muhim vositadir.
Bundan tashqari, ijtimoiy muhit – ayniqsa, do‘stlar, ommaviy axborot
vositalari, ijtimoiy tarmoqlar orqali yosh ongiga bevosita yoki bilvosita ta’sir o‘tkazadi.
Ijobiy kontentlar, xalqaro miqyosdagi ilhomlantiruvchi hikoyalar, sabr va shukr
fazilatlarini targ‘ib qiluvchi ma’naviy-ma’rifiy ko‘rsatuvlar bu jarayonda samarali
vosita bo‘lishi mumkin.
Xulosa
Yoshlar tarbiyasida sabr va shukr fazilatlarini shakllantirish – nafaqat diniy-
axloqiy tarbiyaning, balki ruhiy barqarorlik va ijtimoiy uyg‘unlikning ham muhim
poydevoridir. Qur’oni karim oyatlari va Payg‘ambarimiz (s.a.v) hadislari sabr va shukr
fazilatlarini inson hayotining ajralmas bir qismi sifatida talqin etadi. Bugungi kunda
yoshlarning shaxsiy rivojlanishida bu fazilatlar ularga to‘g‘ri qaror qabul qilish,
muammolarni yengib o‘tish, o‘ziga va atrofdagilarga nisbatan ijobiy munosabatda
bo‘lishda katta yordam beradi.
Sabrli va shukronalik ruhida tarbiyalangan yosh har qanday sharoitda
bardavom, mehnatsevar va shukrli bo‘lib ulg‘ayadi. Bunday yoshlar jamiyatning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–4_ Май –2025
332
ma’naviy poydevorini mustahkamlashda faol ishtirok etadilar. Bu jarayonda oila,
ta’lim muassasalari va ijtimoiy muhitning o‘rni beqiyosdir. Ular bu qadriyatlarni
nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham yoshlarga yetkazishi zarur.
Demak, sabr va shukr fazilatlarini yoshlar ongida shakllantirish milliy va diniy
qadriyatlarimizga tayangan holda amalga oshirilsa, sog‘lom, ma’naviy yetuk, barqaror
jamiyatga zamin yaratiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Qur’oni karim. O‘zbek tilidagi tarjimasi va sharhi. — Toshkent: «Hilol-nashr»,
2021.
2. Imom Buxoriy. Al-Jome’ as-Sahih (sahih hadislar to‘plami). — Toshkent:
«Movarounnahr», 2019.
3. Abdug‘affor Qori. Islom axloqi. — Toshkent: «Sharq», 2018.
4. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. — Toshkent: Ma’naviyat,
2008.
5. Toirov Sh., Norbo‘tayev B. Dinshunoslik. — Toshkent: TDYU nashriyoti, 2020.
6. Haydarov B. Islomda sabr va shukr tushunchasi. — «Din va hayot» jurnali, 2022,
№2.
7. Xamidov N. Yoshlar tarbiyasida sabr va shukrning roli. — «Ma’naviyat», 2021, №1.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 3-fevraldagi PQ–4768-son qarori
“Yoshlar ma’naviyatini yuksaltirish va ularning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish
to‘g‘risida”.
