MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
133
PROFILAKTIKA INSPEKTORINING QOTILLIK
JINOYATLARINING BARVAQT PROFILAKTIKASINI TASHKIL ETISH
FAOLIYATI
O`zbekiston Respublikasi IIV
Akademiyasi 309-guruh kursanti
Najmiddinova Marjona
Annotatsiya:O‘zbekiston Respublikasida bugungi kunda profilaktika
inspektorlari tomonidan jinoyatlarni oldini olish hamda uning kelib chiqish sabablari
hamda unga imkon bergan shart sharoitlarni bartaraf etish bo’yicha bir qancha ishlar
amalga oshirilib kelinmoqda..Xususan,har payshanba kuni “Huquqbuzarliklar
profilaktikasi kuni” deb belgilanishi, mahalla yettiligining tashkil etilishi va ular bilan
hamkorlik asosida mahallalardagi huquqbuzarliklarni oldini olish hamda
jinoyatchilikka qarshi kurashishning samarali mexanizmi ishlab chiqilishi va
amaliyotga tatbiq qilinishi natijasida respublikamizdagi kriminogen vaziyatga ijobiy
ta`sir o`tkazib kelinmoqda.
Tayanch so`zlar: Profilaktika inspektori,qotillik, xalqaro hamkorlik,
hamkorlik,kriminogen vaziyat, profilaktik chora-tadbirlar, psixologik yordam vazifa,
funksiya.
Bugungi kunda jamoat tartibini saqlash va xavfsizlikni hamda inson huquq va
erkinliklarini ta’minlash,jamiyat,davlat va shaxsning qonuniy manfaatlarini har qanday
ko’rinishdagi
tahdidlardan
himoya
qilish,mamlakatda
tinchlik
va
osoyishtalikni,millatlararo totuvlikni hamda barqaror taraqqiyotning omillaridan
biridir.«O’zbekistonimizda
tinchlik-osoyishtalik va xavfsizlikni,fuqarolar va
millatlararo ahillik va hamjihatlikni ko’z qorachig’idek saqlash va mustahkamlash
bundan buyon ham eng muhim, hal qiluvchi vazifamiz bo’lib qolishi darkor »
1
.
1
Каримов И.А. Инсон манфаати, ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш, ҳаётимизнинг янада
эркин ва обод бўлишига эришиш – бизнинг бош мақсадимиздир // Халқ сўзи. – 2012. – 7 дек.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
134
Mamlakatimizda inson huquq va erkinliklarini ta’minlash ,shaxsning qonuniy
manfaatlarini tahdidlardan himoya qilish maqsadida yangidan yangi islohotlar amalga
oshirilmoqda.Zero, inson hayoti, uning huquq va manfaatlari hamma narsadan
ustundir.Bu borada davlatimiz tomonidan ko’plab qonun hujjatlari ham ishlab chiqilib,
vakolatli organlarga juda ko’plab vazifalar yuklatildi. Jumladan, Ichki ishlar sohasida
ham bir qancha yangi islohotlar amalga oshirildi. Bu islohotlar o’z samarasini berib
jinoyatlar soni kamayishiga olib keldi. Ayniqsa, jinoyatlarni aniqlashga emas balki
uning oldini olishga katta e’tibor qaratildi.
Bilamizki,shaxsning hayoti va sog’lig’iga qarshi qaratilgan har qanday
g’ayriijtimoiy xatti harakat javobgarlikka sabab bo’ladi. Jamiyatimizdagi eng kata
muammolardan biri ham bu shaxsning hayotiga qarshi qaratilgan qotillikdir.
Qotillik jinoyatlari bu inson hayotiga tahdid soluvchi, jamiyatni eng og‘ir
zararlantiruvchi jinoyatlardan biri hisoblanadi. Ular nafaqat o‘sha voqeaga bevosita
aloqador bo‘lgan shaxslarning hayotini, balki jamiyatning umumiy xavfsizligini,
barqarorligini va axloqiy fazilatlarini jiddiy ravishda buzadi. Shu sababli, qotilliklarni
oldini olish va ularning profilaktikasi dolzarb masala hisoblanadi.
Jinoyatlarning oldini olishda, xususan qotillik jinoyatlarining
profilaktikasida profilaktika inspektorlarining o‘rni katta. Ushbu maqolada,
profilaktika inspektorining qotillik jinoyatlari barvaqt profilaktikasini tashkil etishdagi
rolini tahlil qilamiz.
1. Profilaktika inspektorining vazifalari va funksiyalari
Profilaktika inspektori — jinoyatlarning oldini olish, profilaktik tadbirlarni
amalga oshirish va ijtimoiy xavf-xatarlarni kamaytirish bo‘yicha mas’uliyatli organ. U
asosan, hududdagi jinoyatchilikni o‘rganib, mahalliy darajada profilaktik tadbirlar
o‘tkazadi va shu orqali fuqarolarning huquqiy madaniyatini oshiradi. Qotillik
jinoyatlarining oldini olishda profilaktika inspektorining vazifalari quyidagilardan
iborat bo‘ladi:
Jinoyatlarni kuzatish va tahlil qilish
: Mahalliy darajada sodir
bo‘layotgan jinoyatlarning statistik tahlilini amalga oshirish va qotillik jinoyatlarini
sodir etishga sabab bo’luvchi omillarni aniqlash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
135
Profilaktik tadbirlar tashkil etish
: Qotillik jinoyatlarining oldini olish
uchun maxsus profilaktik dasturlar ishlab chiqish va jamoatchilik hamda mahalla
yettiligi bilan hamkorlikda amalga oshirish.
Fuqarolarni huquqiy targ‘ibot qilish
: Jinoyatchilikka qarshi kurashish,
huquq va qonunlarga hurmat bilan munosabatda bo‘lishni targ‘ib qilish.
Xavfli shaxslar bilan ishlash
: Jinoyatga moyil bo‘lgan shaxslar bilan
ishlash, ularga psixologik, huquqiy va ijtimoiy yordam ko‘rsatish.
2. Qotillik jinoyatlarining oldini olishda profilaktik tadbirlar
Qotillik jinoyatlarining profilaktikasi faqatgina jazolash mexanizmlariga
asoslanmasligi kerak. Bu sohada kompleks yondashuv va erta bosqichda chora-
tadbirlarni amalga oshirish muhim ahamiyatga ega. Profilaktika inspektorlari o‘z
vazifalarini amalga oshirayotganda quyidagi usullardan foydalanishlari kerak:
Ma’lumot to‘plash va tahlil qilish
: Qotillik jinoyatlariga olib keladigan
sabablar haqida ma’lumot to‘plash va bu ma’lumotlarni tahlil qilish zarur. Misol
uchun, oilaviy zo‘ravonlik, ichkilikbozlik, ruhiy salomatlikdagi muammolar, ish
joyidagi nizolar va boshqa ijtimoiy omillarni aniqlash.
Oila va jamoa bilan ishlash
: Oila va jamoada zo‘ravonlikka qarshi
kurashish uchun profilaktik tadbirlar o‘tkazish zarur. O‘z navbatida, bu muammo
ko‘plab qotilliklarning oldini olishga yordam beradi. Shuningdek, oilaviy
munosabatlar o‘rtasidagi psixologik ziddiyatlar, salbiy ta’sirlar profilaktika inspektori
tomonidan o‘rganilishi lozim.
Mahalla yettiligi va ta’lim muassasalarining hamkorligi
: Yurtimizda
ta’lim muassasalarida o‘quvchilarga huquqiy bilimlarni oshirishga qaratilgan targ‘ibot
ishlari olib borilishi lozim. Mahalla yettiligi, oilalar va davlat organlari bilan
hamkorlikda qotillikning oldini olishning samarali mexanizmlarini yaratish muhim.
Psixologik yordam
: Psixologik xizmatlar va maslahatlar taqdim etish
orqali shaxsiy psixologik holatni nazorat qilish, muammolarni hal qilish,
tajovuzkorlikka moyil bo‘lgan shaxslarni tahlil qilish va zaruriy yordam ko‘rsatish
lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
136
Xalqaro hamkorlik
: Boshqa davlatlarning jinoyatlarni oldini olish
bo‘yicha tajribalari bilan tanishish va ularni o‘z tizimida tatbiq etish. Xalqaro
hamkorlik, ayniqsa, migratsiya va transmilliy jinoyatlar bilan bog‘liq masalalarda
samarali yordam berishi mumkin.
Qotillik jinoyatlarining sodir etilishidagi asosiy sabablardan biri bu
atrofdagilarning loqaydligidir. Atrofdagilarning loqaydligi jinoyatlarning sodir etilishi
uchun qulay imkoniyat,ya’ni jinoyat sodir etuvchilar uchun omil ekanligini chetda
qoldirmaslik zarur.Ayniqsa, bu borada huquq tartibot organlarining ham o’z
vazifalaridan kelib chiqqan holda faoliyat ko’rsatmasliklari ham ushbu jinoyatlarning
sodir etilishidagi o’ziga xos omil bo’lib hisoblanadi.
Qotillik jinoyatlarining oldini olish jamiyat xavfsizligi va barqarorligi
uchun juda muhimdir. Profilaktika inspektorlari bu jarayonda markaziy rol o‘ynaydi.
Ularning faoliyatini samarali tashkil etish, jinoyatlarni tahlil qilish, huquqiy targ‘ibot
ishlari o‘tkazish va jamoatchilikni bu borada ogoh qilish orqali qotilliklarning oldini
olishda sezilarli natijalarga erishish mumkin. Shuning uchun, profilaktika
inspektorining ta’limi, motivatsiyasi va sharoitlarini yaxshilash zarur bo‘ladi,
shuningdek, jamiyat bilan hamkorlikni kuchaytirish ham muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
:
1.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 2023;
2.
O’zbekiston Respublikasi 2014-yil 14-maydagi “Huquqbuzarliklar profilaktikasi
to’g’risida”gi 2014-yil 14-maydagi O’RQ-371-son qonuni;
3.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 29-noyabrdagi “O’zbekiston
Respublikasi Jamoat xavfsizligi konsepsiyasini tasdiqlash va uni amalga oshirish chora-
tadbirlari to’g’risida”gi PF-27-son farmoni
4.
O’zbekiston Respublikasi “Ichki ishlar to’g’risida”gi 2016-yil 16-sentabrdagi
O’RQ-407-son qonuni.
O’zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi https://lex.uz/acts/111453
O’zbekiston
Respublikasi
Ma’muriy
javobgarlik
to’grisidagi
kodeksi
https://lex.uz/acts/97664
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
137
O’zbekiston
Respublikasining
Kodekslar
to’plami
https://kitobxon.com/uz/kitob/ozbekiston-respublikasining-kodekslari-toplami-1-2-
jildlar
.
Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 12.10.2019 й., 09/19/865/3908-сон;
Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 11.02.2022 й., 07/22/126/0125-сон;
