MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
198
OLIY TA'LIMDA PROFESSOR-O‘QITUVCHILARNING ILMIY
MATERIALLARINI BOSHQARISH TIZIMI: MOBIL ILOVA
YECHIMINING KOMPLEKS TAHLILI VA STRATEGIK AHAMIYATI
Shokirov F.Sh.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti
Absodiqov Sh.Sh. Uktamov K.N.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti Samarqand filiali talabasi
ANNOTATSIYA: Ushbu maqola zamonaviy ta'lim muassasalarida professor-
o'qituvchilarning
ilmiy-metodik
materiallarini
boshqarish
jarayonlarini
raqamlashtirishga bag'ishlangan. Tadqiqotda "AcademicHub UZ" mobil ilovasining
professor-o'qituvchilar faoliyatini tashkil etishdagi o'rni va ahamiyati tahlil qilingan.
Maqolada quyidagi aspektlar yoritilgan:
Professor-o'qituvchilarning
materiallar
boshqaruvi
bilan
bog'liq
muammolari
Mobil ilovaning texnologik arxitekturasi va funksional imkoniyatlari
Kalit so'zlar: oliy ta'lim, raqamli ta'lim resurslari, materiallar boshqaruvi,
professor-o'qituvchilar, mobil ilova, ta'lim texnologiyalari, ta'limni raqamlashtirish,
AcademicHub UZ.
Kirish: Muammoning dolzarbigi va ilovaning ixtisosligi
Zamonaviy ta'lim ekotizimida raqamli transformatsiya nafaqat talabalarning,
balki professor-o'qituvchilarning ish uslubini tubdan o'zgartirmoqda. O'zbekiston oliy
ta'lim tizimida 2020-2024 yillarda elektron ta'lim resurslaridan foydalanish 3 baravarga
oshganiga qaramay, professor-o'qituvchilarning ilmiy-materiallarini boshqarishda
quyidagi tizimiy muammolar kuzatilmoqda:
1.
Materiallarning tarqoqligi va tizimsizligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
199
o
73% o'qituvchilar ma'ruzalar va didaktik materiallarni 3-5 turli manzilda
(shaxsiy kompyuterlar, USB fleshkalar, turli bulutli xizmatlar) saqlaydi (TDIU
monitoringi, 2024).
o
Har bir o'qituvchi o'rtacha 17 soatni materiallarni qidirish va tartibga
solishga sarflaydi.
2.
Versiyalarni boshqarishdagi qiyinchiliklar
o
Bir xil fan bo'yicha materiallarning 5-7 versiyasi parallel ravishda
ishlatilishi natijasida talabalarda tushunmovchiliklar yuzaga keladi.
3.
Hamkorlikning cheklanganligi
o
Kafedra a'zolari o'rtasida material almashish asosan WhatsApp yoki
elektron pochtada amalga oshiriladi, bu esa tizimli nazoratni qiyinlashtiradi.
4.
Xavfsizlik xavotirlari
o
2023-yilda O'zbekistondagi 3 ta yirik universitetda o'quv materiallarining
noqonuniy tarqalishi holatlari qayd etilgan.
Aynan
shu
muammolarga
innovatsion
yechim
sifatida
taklif
etilayotgan
"AcademicHub
UZ"
mobil
ilovasi
quyidagi
ixtisoslashtirilgan
funksiyalarga ega:
Fanlararo integratsiyalashgan materiallar bazasi
Versiya nazorati va tahrir tarixi
Keng qamrovli hamkorlik vositalari
Biometrik himoya tizimi
Metodologiya
Tadqiqot 2023-2024 yillarda uch bosqichda o'tkazildi:
1.
Dastlabki tahlil (2023-yil sentyabr-noyabr):
o
5 ta yirik universitetning 200 nafar professor-o'qituvchisi bilan
so'rovnomalar
o
12 nafar ekspert bilan suhbatlar
o
Xalqaro platformalarning tahlili (Moodle, Canvas)
2.
Eksperimental bosqich (2024-yil yanvar-mart):
o
50 nafar o'qituvchida ilova prototipini sinovdan o'tkazish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
200
o
Materiallarni topish vaqti, hamkorlik samaradorligi kabi ko'rsatkichlarni
o'lchash
3.
Solistirma tahlil (2024-yil aprel):
o
Google Drive, Notion kabi platformalar bilan taqqoslash
o
Interfeys, versiya nazorati va xavfsizlik jihatlarini baholash
Tadqiqotda quyidagi usullar qo'llanildi:
Sotsiologik so'rovlar
Eksperimental sinovlar
Mutaxassislar baholashlari
Xalqaro tajribalar bilan solishtirish
Ilovaning texnologik arxitekturasi va innovatsion jihatlari
1. Markazlashtirilgan ma'lumotlar bazasining tuzilishi
Ilovaning yadro komponentlari:
Modullar tizimi
:
o
Ma'ruzalar markazi
: PPT, PDF, DOCX formatlarini qo'llab-quvvatlash,
avtomatik format o'zgartirish.
o
Sillabus konstruktori
: Mavzu rejalarini yaratish uchun shablonlar,
baholash mezonlarini avtomatik hisoblash.
o
Amaliyotlar banki
: Laboratoriya ishlari, virtual eksperimentlar, interaktiv
testlar.
o
Ilmiy arxiv
: O'qituvchilarning ilmiy ishlari, dissertatsiya materiallari.
Kengaytirilgan metadata tizimi
:
o
Har bir fayl uchun 15 ta parametr (fan nomi, kurs, semestr, kalit so'zlar,
DOI raqami, mualliflik huquqi ma'lumotlari).
2. Aqlli qidiruv va tavsiya tizimi
Semantik tahlil
:
o
NLP texnologiyasi asosida mazmuniy qidiruv.
o
O'xshash fanlar bo'yicha materiallarni avtomatik tavsiya qilish.
Ko'p kriterialli filtr
:
o
Talab darajasi (bakalavr, magistr)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
201
o
Ta'lim uslubi (an'anaviy, blended, onlayn)
o
Til parametrlari (o'zbek, rus, ingliz)
3. Kengaytirilgan hamkorlik vositalari
Real vaqtda jamoa ishi
:
o
Bir vaqtning o'zida 10+ foydalanuvchi bilan birgalikda tahrirlash.
o
Izohlar va muhokamalar uchun alohida kanallar.
Integratsiyalar
:
o
Universitet LMS tizimlari (Moodle, Sakai)
o
Video konferensiya platformalari (Zoom, Microsoft Teams)
o
Ilmiy ma'lumotlar bazalari (Scopus, Web of Science)
4. Xavfsizlik tizimining ierarxiyasi
3 darajali autentifikatsiya
:
1.
Biometrik kirish (yuzni taniash, barmoq izi)
2.
Dinamik parollar (SMS tasdiqlash)
3.
Shaxsiy shifrlash kalitlari
Ma'lumotlarning himoyasi
:
o
AES-256 shifrlash standarti
o
Faol foydalanuvchilar uchun maxsus VPN tunnel
o
Harakatlarning to'liq audit izi
Tadqiqot natijalari va tahlili
1. Samaradorlik ko'rsatkichlari
Vaqt tejash
:
o
Materiallarni topish vaqti o'rtacha 70% qisqardi (35 daqiqadan 10
daqiqagacha).
o
Versiyalarni solishtirish jarayoni 5 baravar tezlashdi.
Resurslardan foydalanish
:
o
Har bir o'qituvchi o'rtacha 120 ta faylni tizimga yukladi.
o
Eng faol foydalanuvchilar haftasiga 15-20 marta ilovadan foydalanishdi.
2. Ta'lim sifatiga ta'siri
Standartlashtirish darajasi
:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
202
o
Bir xil kafedra o'qituvchilari materiallarining uyg'unlik darajasi 45% dan
82% ga oshdi.
Talabalar baholashlari
:
o
Dars materiallarining sifatli va aktual bo'lishi 4.2 ball (5 ballik shkala
bo'yicha).
3. Qiyinchiliklar va cheklovlar
Texnik to'siqlar
:
o
Qariyb 15% o'qituvchilar mobil interfeysga moslashishda qiyinchiliklar
haqida xabar berishdi.
Tarmoq infratuzilmasi
:
o
100 MB dan ortiq fayllarni yuklashda tezlik muammolari kuzatildi.
Takomillashtirishning strategik yo'nalishlari
1. Sun'iy intellekt integratsiyasi
Avtomatik kontent generatsiyasi
:
o
Dars konspektlarini AI yordamida qisqartirish/kengaytirish.
o
Multimodal materiallarni (matn+audio+video) avtomatik sinxronizatsiya
qilish.
2. Kengaytirilgan analitika
Foydalanuvchi harakati tahlili
:
o
Qaysi slaydlar/sahifalar ko'proq ko'rilganligi.
o
Materiallarning samaradorlik indeksi.
3. Blockchain asosidagi mualliflik himoyasi
Smart-kontraktlar
:
o
Materiallarning mualliflik huquqini avtomatik tasdiqlash.
o
Foydalanish statistikasi asosida royalty to'lovlari.
Xulosa va tavsiyalar
"AcademicHub
UZ"
ilovasi
oliy
ta'lim
sohasida:
✔
Ilmiy-materiallar
boshqaruvi
sanoat
standartlarini belgilaydi
✔
Professor-o'qituvchilarning
ish
unumdorligini sezilarli
oshiradi
✔
Ta'lim resurslarining sifat va arxivlanishini kafolatlaydi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
203
Universitetlar uchun amaliy tavsiyalar:
1.
Ilovani kafedralarning raqamlashtirish strategiyasiga kiritish
2.
O'qituvchilar uchun maxsus trening dasturlarini tashkil etish
3.
Materiallar yaratish uchun me'yoriy-huquqiy bazani takomillashtirish
Kelajakda ilovani O'zbekistonning "Raqamli universitet" milliy dasturiga
integratsiya qilish strategik maqsad sifatida ko'rilmoqda.
Adabiyotlar
1.
O'zbekiston Vazirlar Mahkamasi. (2023).
Oliy ta'limni raqamlashtirish
konsepsiyasi 2025
. Toshkent: Adabiyot nashriyoti.
2.
Abdullayev, R. (2023).
Pedagogik faoliyatni raqamli platformalarda tashkil
etish metodologiyasi
. Toshkent: Ta'lim nashriyoti.
3.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar yaratishda boshqaruv
elementlaridan foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
VOLUME –52,
ISSUE –2, 159-165 betlar. May –2024. (google.schoolar).
4.
Shokirov F. Sh. BENEFITS OF FLUTTER FOR SMALL AND MEDIUM
BUSINESS MOBILE APP DEVELOPMENT. ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ, Часть-11_ Том-1_ Декабрь -2023, 180-182 betlar.
(google.schoolar)
