MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
193
O’ZBEKISTON BANKLARIDAGI VALYUTA KURSLARINI
KOʻRSATUVCHI MOBIL ILOVALAR: QULAYLIK, FUNKSIONALLIK VA
TAKOMILLASHTIRISH ISTIQBOLLARI
Shokirov F.Sh.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti Samarqand filiali
Islomov K.V.
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti Samarqand filiali talabasi
ANNOTATSIYA: Ushbu tadqiqot ishi Oʻzbekiston moliyaviy bozorida faoliyat
yuritayotgan yetakchi banklar va toʻlov tizimlarining mobil ilovalarida taqdim
etilayotgan valyuta kurslari xizmatlarini tizimli tahlil qiladi. Soʻnggi yillarda
aholining valyuta bozoriga boʻlgan qiziqishining kuchayishi va raqamli bank
xizmatlarining jadal rivojlanishi mobil ilovalarning ahamiyatini oshirdi. Tadqiqotda
Milliy bank, Apelsin, Click, Payme va Ipak Yoʻli bankining mobil ilovalari tanqidiy
nuqtai nazardan tekshirildi.
Kirish
Zamonaviy raqamli iqtisodiyot sharoitida mobil bank ilovalari aholining
moliyaviy operatsiyalarini amalga oshirishda asosiy vosita sifatida shakllanmoqda.
Oʻzbekistonda 2020-2024 yillarda mobil bank xizmatlaridan foydalanuvchilar soni 7
baravar oshgan (Markaziy bank maʼlumotlariga koʻra) boʻlsa, valyuta operatsiyalari
hajmi esa yiliga oʻrtacha 35% ga oʻsib bormoqda. Bu koʻrsatkichlar aholining valyuta
kurslari boʻyicha aniq va oʻz vaqtida maʼlumot olishga boʻlgan ehtiyojini keskin
koʻtarayotganligini isbotlaydi.
Bank ilovalaridagi valyuta kurslari xizmatlari nafaqat oddiy foydalanuvchilar,
balki tadbirkorlar, investorlar va iqtisodiyot mutaxassislari uchun ham strategik
ahamiyatga ega. Shu bilan birga, turli bank ilovalarida bu xizmatlar turlicha darajada
rivojlanganligi, baʼzilarida real vaqt rejimida yangilanadigan keng funksionallik
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
194
mavjud boʻlsa, boshqalarida esa faqat asosiy kurs koʻrsatkichlari bilan cheklanganligi
muammo sifatida qaralmoqda.
Ushbu tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilarda ifodalanadi:
Birinchi marta Oʻzbekiston bozoridagi 5 ta yetakchi mobil ilovaning
valyuta kurslari boʻyicha funksionalligi tizimli ravishda solishtirildi
Real vaqt rejimidagi yangilanish tezligi eksperimental usulda oʻlchandi
Foydalanuvchilarning UX/UI dizayniga boʻlgan talablari tahlil qilindi
Tadqiqot metodologiyasi
Tadqiqotda quyidagi usullar qoʻllanildi:
1. Komparativ tahlil usuli
2024 yil yanvar-mart oylarida quyidagi mobil
ilovalar versiyalari tekshirildi:
Milliy bank (versiya 4.2.1)
Apelsin (versiya 3.7.5)
Click (versiya 2.9.3)
Payme (versiya 5.1.0)
Ipak Yoʻli banki (versiya 3.4.2)
2. Monitoring usuli
Har bir ilovaning valyuta kurslari yangilanish tezligi 2 hafta davomida 1 soatlik
interval bilan kuzatildi. Markaziy bankning rasmiy kurslari bilan solishtirish asosida
aniqligi baholandi.
3. Soʻrov usuli
300 ta faol foydalanuvchi bilan ilovalarning qulayligi boʻyicha anketalar
oʻtkazildi. Demografik tarkib: 18-25 yosh (35%), 26-40 yosh (45%), 41 yosh va undan
katta (20%).
4. Ekspert baholash usuli
5 n moliyaviy texnologiyalar mutaxassisi ilovalarning texnik jihatlarini
baholadi.
Tadqiqot natijalari va tahlili
1. Funksional imkoniyatlar solishtirmasi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
195
Parametr
Milliy Apelsin Click Payme Ipak Yoʻli
Real vaqt rejimi
❌
✅
❌
❌
✅
Tarixiy grafiklar
❌
✅
❌
❌
✅
Konvertor
❌
✅
❌
❌
✅
Naqd/karta kurs farqi
❌
✅
❌
❌
✅
Push-xabarnomalar
✅
✅
❌
✅
✅
2. Yangilanish tezligi
Eksperimental oʻlchovlar shuni koʻrsatdiki:
Apelsin va Ipak Yoʻli ilovalari har 5-10 daqiqada yangilanadi
Milliy bank kuniga 1 marta (soat 10:00 da)
Click va Payme kuniga 2 marta (10:00 va 16:00)
3. Foydalanuvchi tajribasi
Soʻrov natijalariga koʻra:
Interfeys qulayligi: Apelsin (4.8/5), Ipak Yoʻli (4.6/5), Milliy (4.2/5),
Payme (3.9/5), Click (3.7/5)
73% respondentlar real vaqt rejimidagi yangilanishni afzal koʻrishadi
68% foydalanuvchilar barcha banklarning kurslarini solishtirish
funksiyasini istashadi
Takliflar va takomillashtirish yoʻnalishlari
Tadqiqot natijalari asosida quyidagi takliflar ishlab chiqildi:
1.
Standartlashtirish
Markaziy bank tomonidan mobil ilovalar uchun valyuta kurslarini koʻrsatishning
minimal talablari ishlab chiqilishi kerak (yangilanish chastotasi, majburiy parametrlar
toʻplami).
2.
Integratsiyalashgan yechim
Barcha bank kurslarini solishtirish imkonini
beruvchi umummilliy platforma yaratish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
196
3.
Qoʻshimcha funksiyalar
Valyuta prognozlari
Kurslarning oʻzgarish tendentsiyalari boʻyicha ogohlantirishlar
Muhim iqtisodiy voqealar taʼsirini tahlil qilish vositasi
4.
Kengaytirilgan analitika
Foydalanuvchilarning shaxsiy valyuta portfeli
Tarixiy maʼlumotlar asosida optimallashtirish takliflari
Xulosa
Oʻzbekiston banklarining mobil ilovalaridagi valyuta kurslari xizmatlari tizimli
tahlili shuni koʻrsatdiki, bu sohada sezilarli farqlar mavjud. Apelsin va Ipak Yoʻli banki
ilovalari funksionallik va foydalanuvchi tajribasi jihatidan yetakchilikni saqlab
turishsa, boshqa ilovalar asosiy vazifalarni bajarish bilan cheklanmoqda.
Raqamli iqtisodiyot rivoji va aholining moliyaviy savodxonligining oshishi
bilan valyuta kurslari boʻyicha xizmatlarga boʻlgan talablar tobora ortib bormoqda.
Banklar oʻz ilovalarini takomillashtirishda nafaqat texnik jihatlarni, balki
foydalanuvchilarning psixologik va kognitiv ehtiyojlarini ham hisobga olishi zarur.
Kelajakda ushbu sohada chuqurroq tadqiqotlar oʻtkazish, xususan sunʼiy
intellekt asosidagi shaxsiylashtirilgan tavsiya tizimlarini ishlab chiqish va blockchain
texnologiyalaridan foydalangan holda kurslarning shaffofligini taʼminlash
yoʻnalishida ishlar olib borish maqsadga muvofiq boʻladi.
ADABIYOTLAR
1.
Abdurahmonov, A. (2023).
Mobil bank xizmatlarining foydalanuvchi
tajribasiga taʼsiri
. Moliyaviy texnologiyalar jurnali, 15(2), 45-62.
2.
Karimova, S. (2024).
Valyuta bozorida raqamli yechimlarning roli
. Bank ishi va
innovatsiyalar, 8(1), 112-125.
3.
Smith, J. (2022).
Global Trends in Mobile Banking UX Design
. Journal of
Financial Technology, 10(3), 78-94.
4.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar yaratishda boshqaruv
elementlaridan foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
VOLUME –52,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–5_ Май –2025
197
ISSUE –2, 159-165 betlar. May –2024. (google.schoolar).
5.
Shokirov F. Sh. BENEFITS OF FLUTTER FOR SMALL AND MEDIUM
BUSINESS MOBILE APP DEVELOPMENT. ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ, Часть-11_ Том-1_ Декабрь -2023, 180-182 betlar.
(google.schoolar)
