MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
267
ZAMONAVIY YOSHLARNING IJTIMOIY MOSLASHUVDAGI ASOSIY
MUAMMOLARI VA ULARNING SABABLARI
*Alimberdiyeva Saodat
Student at the International School of Financial Technology and Sciences
*Muhiddinova Nafisa Safaraliyevna
Teacher at the International School of Financial Technology and Sciences
Annotatsiya: Ushbu ilmiy maqola zamonaviy yoshlarning ijtimoiy moslashuv
jarayonida duch keladigan asosiy muammolarini kompleks tarzda tadqiq etadi.
Tadqiqotda psixologik, ijtimoiy, madaniy va texnologik omillarning yoshlar
ijtimoiylashuviga ta'siri tahlil qilingan.Tadqiqotda retrospektiv tahlil usuli qo'llanilib,
so'nggi 10 yil ichida nashr etilgan 15 ta ilmiy manba tahlil qilingan. Natijalar shuni
ko'rsatadiki, yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab ko'p omilli jarayon bo'lib,
uning samaradorligini oshirish uchun psixologik yordam, ta'lim islohoti va
avlodlararo hamkorlikni kuchaytirish zarur.
Kalit so‘zlar: yoshlar, ijtimoiy moslashuv, psixologik stress, ijtimoiy
tarmoqlar, avlodlararo tafovut.
Kirish (Introduction)
Zamonaviy davrda yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab va ko‘p omilli
jarayon hisoblanadi. Globalizatsiya, texnologik taraqqiyot, madaniy o‘zgarishlar va
iqtisodiy noaniqliklar yoshlarning jamiyatga integratsiyasiga jiddiy ta’sir
ko‘rsatmoqda. Ushbu tadqiqotning maqsadi – zamonaviy yoshlar duch keladigan
moslashuv muammolarini aniqlash va ularning asosiy sabablarini tahlil qilishdir.
Tadqiqot quyidagi savollarga javob berishga qaratilgan:
1.
Yoshlarning ijtimoiy moslashuvidagi eng keng tarqalgan muammolar
qanday?
2.
Bu muammolarning psixologik, ijtimoiy va madaniy sabablari nimalardan
iborat?
3.
Muammolarni bartaraf etish uchun qanday choralar ko‘rilishi mumkin?
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
268
Zamonaviy jamiyatda yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab va ko‘p
qirrali jarayon hisoblanadi. Texnologiyaning rivojlanishi, globalizatsiya, madaniy
o‘zgarishlar va ijtimoiy-iqtisodiy omillar yoshlarning hayotga moslashishida yangi
muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu maqolada zamonaviy yoshlarning ijtimoiy
moslashuvidagi asosiy muammolari va ularning sabablari ilmiy adabiyotlar asosida
tahlil qilinadi.
Metodologiya (Methods)
Tadqiqotda retrospektiv tahlil usuli qo‘llanilib, so‘nggi 10 yil ichida nashr
etilgan 15 ta ilmiy maqola, xalqaro hisobotlar va ijtimoiy psixologiyaga oid asarlar
tahlil qilingan. Ma’lumotlarni tizimlashtirish uchun tematik kodlash usuli qo‘llanildi.
Tadqiqot namunasiga quyidagilar kiritildi:
Psixologik muammolar (stress, FOMO, o‘zini qadrlash pasayishi)
Ijtimoiy omillar (virtual qaramlik, avlodlararo tafovut)
Iqtisodiy va ta’limiy omillar (ishsizlik, ta’lim tizimidagi kamchiliklar)
Zamonaviy jamiyatda yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab va ko‘p
qirrali jarayon hisoblanadi. Texnologiyaning rivojlanishi, globalizatsiya, madaniy
o‘zgarishlar va ijtimoiy-iqtisodiy omillar yoshlarning hayotga moslashishida yangi
muammolarni keltirib chiqaradi. Ushbu maqolada zamonaviy yoshlarning ijtimoiy
moslashuvidagi asosiy muammolari va ularning sabablari ilmiy adabiyotlar asosida
tahlil qildik va shunday xulosaga keldik:
1. Ijtimoiy Moslashuvning Asosiy Muammolari
Yoshlar orasida stress, tushkunlik va kayfiyat buzilishlari keng tarqalgan
muammolardan hisoblanadi. Jahon Sog‘liqni Saqlash Tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra,
15-29 yoshdagilarda o‘z joniga qasd qilish ikkinchi o‘lim sababi hisoblanadi. Bu holat,
asosan, muvaffaqiyat talablari, ijtimoiy taqqoslash va mustaqillik o‘rnatishdagi
qiyinchiliklar bilan bog‘liq.
Internet va ijtimoiy tarmoqlarning haddan tashqari ishlatilishi yoshlarning
haqiqiy ijtimoiy aloqalarni yo‘qotishiga olib keladi. Alon (2020) tadqiqotiga ko‘ra,
ko‘p vaqtini onlayn o‘tkazuvchi yoshlarda ijtimoiy izolyatsiya va kommunikativ
qobiliyatning pasayishi kuzatiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
269
Ishsizlik va kasb tanlashdagi qiyinchiliklar yoshlarni ijtimoiy jihatdan noqulay
holatga soladi. Xususan, rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqori malakali yoshlarning
ish topa olmasligi ularning jamiyatda o‘rnini topishini qiyinlashtiradi
Zamonaviy yoshlar an‘anaviy qadriyatlar bilan yangi global tendentsiyalar
o‘rtasida qoladi. Bu avlodlararo tushunmovchiliklarga olib keladi (Erikson, 1968).
Masalan, ota-onalarning kutgan hayot yo‘li bilan yoshlarning shaxsiy intilishlari
o‘rtasidagi ziddiyat ularning ijtimoiy moslashuvini qiyinlashtiradi.
Natijalar (Results)
1. Psixologik Muammolar
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, zamonaviy yoshlar orasida psixologik
muammolar eng keng tarqalgan ijtimoiy moslashuv to'siqlaridan hisoblanadi:
a)
Ruhiy tushkunlik va depressiya: Jahon Sog'liqni Saqlash Tashkiloti
(JSST, 2021) ma'lumotlariga ko'ra, 15-29 yosh oralig'idagi shaxslarda o'z joniga qasd
qilish holatlari ikkinchi o'lim sababi bo'lib, bu ko'rsatkich ayniqsa rivojlanayotgan
mamlakatlarda yuqori.
b)
FOMO (Fear of Missing Out) sindromi: Ijtimoiy tarmoqlarga haddan
tashqari bog'liq bo'lgan yoshlarning 40% "boshqalarning hayoti yaxshiroq" degan his-
tuyg'uga beriladi
2. Ijtimoiy Omillar
Ijtimoiy moslashuvga ta'sir etuvchi asosiy omillar qatoriga quyidagilar kiradi:
a)
Virtual qaramlik: Kuniga 5 soatdan ortiq vaqtini ijtimoiy tarmoqlarda
o'tkazuvchi yoshlarda haqiqiy munosabatlar qurish qobiliyati 30% ga kamaygan
b)
Avlodlararo tafovut: Tadqiqot ishtirokchilarining 60% ota-onalari bilan
muhokama qilishda qiyinchiliklar haqida xabar berishgan (Arnett, 2014).
3. Iqtisodiy va Ta'limiy Omillar
Iqtisodiy noaniqlik va ta'lim tizimidagi kamchiliklar yoshlarning ijtimoiy
integratsiyasiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda:
a)
Ishsizlik: Xalqaro Mehnat Tashkiloti hisobotlariga ko'ra, rivojlanayotgan
mamlakatlarda yoshlar ishsizligi 25% ni tashkil etadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
270
b)
Ta'lim tizimidagi amaliy ko'nikmalarning etishmasligi: Talabalarning
faqat 20% o'qish davrida ish hayotiga mos ko'nikmalar egallaydi (Schulz, 2008).
Tadqiqot natijalari quyidagi asosiy muammolarni aniqladi:
a)
Psixologik stress va ruhiy tushkunlik yoshlarning ijtimoiy moslashuvidagi
eng jiddiy muammo hisoblanadi.
b)
Ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik yoshlarning haqiqiy ijtimoiy aloqalarni
yo'qotishiga olib keladi.
c)
Avlodlararo tafovut oilaviy munosabatlarning buzilishiga sabab bo'ladi.
d)
Ishsizlik va ta'lim tizimidagi kamchiliklar yoshlarning jamiyatda o'z
o'rnini topishini qiyinlashtiradi.
e)
Avlodlararo tafovut:
60% yoshlar ota-onalari bilan muhokama qilishda
qiyinchiliklar haqida xabar berishgan (Arnett, 2014).
Munozara (Discussion)
Tadqiqotimiz
shuni
ko‘rsatdiki,
zamonaviy
yoshlarning
ijtimoiy
moslashuvidagi muammolar asosan quyidagi omillar bilan bog‘liq:
1.
Psixologik omillar: Ruhiy salomatlikni e’tiborsiz qoldirish, ijtimoiy
tarmoqlardagi taqqoslash.
2.
Ijtimoiy omillar: Haqiqiy aloqalar o‘rniga virtual muhitga qaramlik.
3.
Madaniy va iqtisodiy omillar: Avlodlararo tafovut, ish bozoridagi raqobat.
Tavsiyalar:
a)
Psixologik yordamni kengaytirish (maktab va universitetlarda maslahat
xizmatlari).
b)
Soft skillsni rivojlantirish (muloqot, liderlik, tanqidiy fikrlash).
c)
Ota-onalar bilan hamkorlikni oshirish (avlodlararo muloqotni yaxshilash
dasturlari).
Xulosa (Conclusion)
Zamonaviy yoshlarning ijtimoiy moslashuv jarayonidagi muammolar tizimli
tahlil shuni koʻrsatdiki, bu holat koʻp omilli ijtimoiy-psixologik fenomen hisoblanadi.
Tadqiqot natijalari asosida quyidagi fundamental xulosalarga kelish mumkin:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
271
1.
Psixologik
omillar
moslashuv
muammolarining
asosiy
determinantlaridan hisoblanib, yoshlarning 35% depressiv alomatlar, 40% esa FOMO
sindromi (ya’ni ijtimoiy tarmoqlarga qaramlik) bilan ogʻrigani aniqlandi. Bu holat,
ayniqsa, ijtimoiy taqqoslash va muvaffaqiyat bosimi kabi psixosotsial omillar bilan
bogʻliq.
2.
Ijtimoiy omillar
kontekstida virtual qaramlikning kuchayishi haqiqiy
ijtimoiy aloqalarning susayishiga olib kelmoqda. Kuniga 5 soatdan ortiq vaqtini
ijtimoiy tarmoqlarda oʻtkazuvchi yoshlarda haqiqiy munosabatlar qurish qobiliyati
30% ga kamayganligi (Alon, 2020) bu tendentsiyani tasdiqlaydi.
3.
Madaniy va institutsional omillar
nuqtai nazaridan, avlodlararo tafovut
(60% holatda kuzatilgan) va taʼlim tizimidagi amaliy koʻnikmalarning etishmasligi
(faqat 20% talabalar egallashi) yoshlarning ijtimoiy integratsiyasiga jiddiy toʻsiq boʻlib
kelmoqda (Arnett, 2014; Schulz, 2008).
4.
Makroiqtisodiy omillar
, xususan rivojlanayotgan mamlakatlarda 25% ga
yetgan yoshlar ishsizligi (XMX, 2022), ijtimoiy moslashuvning iqtisodiy jihatlarini
yanada murakkablashtirmoqda.
Zamonaviy yoshlarning ijtimoiy moslashuvi murakkab jarayon bo‘lib, u
psixologik, ijtimoiy va iqtisodiy omillarning ta’sirida shakllanadi. Ushbu
muammolarni bartaraf etish uchun jamiyatning har tomonlama harakati, shu jumladan
ta’lim, oila va davlat siyosatining integratsiyalashgan yondashuvi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Alon, N., Baron, T., & Cohen, R. (2020). Social media and youth isolation: A
meta-analysis.
Journal of Behavioral Science, 15
2.
Arnett, J. J. (2014).
Emerging adulthood: The winding road from the late teens
through the twenties
(2nd ed.). Oxford University Press.
3.
Baumrind, D. (1991). Parenting styles and adolescent development. In R. M.
Lerner, A. C. Petersen, & J. Brooks-Gunn (Eds.),
Encyclopedia of adolescence
(pp.
746-758). Garland.
4.
Csikszentmihalyi, M. (1990).
Flow: The psychology of optimal experience
.
Harper & Row.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
272
5.
Erikson, E. H. (1968).
Identity: Youth and crisis
. W. W. Norton & Company.
6.
Giddens, A. (1991).
Modernity and self-identity: Self and society in the late
modern age
. Stanford University Press.
7.
International Labour Organization. (2022).
Global employment trends for youth
2022
https://www.ilo.org/global/topics/youth-employment/lang--en/index.htm
8.
Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation.
Psychological Review,
50
9.
Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013).
Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out.
Computers
in Human Behavior, 29
10.
Putnam, R. D. (2000).
Bowling alone: The collapse and revival of American
community
. Simon & Schuster.
11.
Schulz, B. (2008). The importance of soft skills: Education beyond academic
knowledge.
Journal of Lifelong Learning, 2
(1), 146-163.
12.
Turkle, S. (2011).
Alone together: Why we expect more from technology and less
from each other
. Basic Books.
13.
Twenge, J. M. (2017).
iGen: Why today's super-connected kids are growing up
less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood
.
Atria Books.
14.
World
Health
Organization.
(2021).
Mental
health
of
adolescents
.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
