MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
78
M-LEARNING TENDENSIYASI ASOSIDA TA’LIMDA ELEKTRON
RESURSLARNI YARATISH VA TATBIQ QILISHNING QIYOSIY TAHLILI
(INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI MISOLIDA)
Zaripova Dilnoza Anvarovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
TATU dosenti, p.f.f.d.
Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti 1-kurs magistranti
603-24 guruh TATo'
(Ta'limda axborot texnologiyalari) talabasi
Komilova Zulxumorxon G'iyosiddin qizi.
1. M-learning konsepsiyasining rivojlanishi va ta’limdagi ahamiyati
So‘nggi o‘n yilliklarda mobil qurilmalar, internetga keng kirish imkoniyati va
bulutli texnologiyalarning jadal rivojlanishi natijasida ta’lim sohasida yangi yondashuv
— mobil ta’lim yoki M-learning aniq shakllandi. Bu konsepsiya o‘quvchilarga o‘z
bilimlarini istalgan joyda va vaqtda, shaxsiy ehtiyojlari va imkoniyatlariga moslab
o‘rganish imkonini beradi. Ayniqsa, zamonaviy fanlar – informatika va axborot
texnologiyalari sohalarida interaktiv va ko‘p qirrali ta’lim usullarining keng
qo‘llanilishi M-learningning ta’lim jarayonidagi samaradorligini keskin oshirmoqda.
M-learning
ta’limni shaxsiylashtirish, mustaqil o‘rganish va ijodkorlikni
rag‘batlantirish orqali o‘quvchilarning motivatsiyasini oshiradi hamda bilimlarni
chuqur va uzoq muddatli o‘zlashtirishga yordam beradi. Shu bilan birga, M-learning
ta’lim tizimini zamonaviy texnologiyalar bilan boyitish, uning sifatini yaxshilash va
o‘quvchilarning raqamli savodxonligini oshirishda muhim vosita hisoblanadi.
2. An’anaviy va mobil ta’lim yondashuvlarining ta’lim jarayoniga ta’siri
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
79
An’anaviy ta’lim tizimida o‘qituvchi va o‘quvchi orasidagi yuzma-yuz
aloqaning o‘rni katta, u nazariy bilimlar berish, amaliy mashg‘ulotlarni tashkil qilish
va to‘g‘ridan-to‘g‘ri fikr almashish imkoniyatlarini yaratadi. Biroq, bu yondashuvda
o‘quvchilarning individual o‘rganish ehtiyojlarini to‘liq qondirish va ta’lim jarayonini
har bir talabaning shaxsiy sur’atiga moslashtirish imkoniyatlari cheklangan. M-
learning esa vaqt va makon chegaralaridan mustaqil ravishda, interaktiv va qiziqarli
ta’lim muhitini yaratish orqali ta’lim jarayonini individualizatsiyalash imkonini beradi.
M-learning an’anaviy ta’lim bilan samarali integratsiya qilinsa, o‘quv jarayoni yanada
samarali va zamonaviy usullarga boyib, ta’lim sifatining oshishiga xizmat qiladi. Shu
bilan birga, M-learningning moslashuvchanligi tufayli ta’lim tizimlarida doimiy
yangilanish va rivojlanish jarayoni ta’minlanadi.
3. Elektron ta’lim resurslarini yaratishdagi texnologik yondashuvlar
Informatika va axborot texnologiyalari fanlarida mobil ta’lim uchun
mo‘ljallangan elektron resurslar yaratishda zamonaviy dasturlash tillari, multimedia
texnologiyalari va interaktiv platformalardan keng foydalaniladi. Mobil ilovalar,
virtual laboratoriyalar, video darsliklar, simulyatorlar va test tizimlari o‘quvchilarga
murakkab tushunchalarni yanada tushunarli va vizual shaklda egallashga yordam
beradi. Shuningdek, bulutli xizmatlar va sun’iy intellekt asosidagi vositalar ta’limni
shaxsiylashtirish va individual yondashuvni amalga oshirishga imkon yaratadi. Bunday
resurslar o‘quvchilarning mustaqil bilim olish jarayonini qo‘llab-quvvatlaydi,
takrorlash va mustahkamlash imkonini beradi hamda o‘quv motivatsiyasini oshiradi.
Elektron resurslar dizaynida pedagogik talablar, foydalanuvchi ergonomikasi va
interaktivlik tamoyillari alohida e’tibor talab qiladi.
4. M-learning ta’lim jarayonidagi pedagogik imkoniyatlar va cheklovlar
M-learning o‘quvchilarga individual ta’lim rejimini yaratishga, o‘zlashtirishni
takrorlash va mustaqil ishlashga rag‘batlantirish imkoniyatlarini taqdim etadi. Mobil
qurilmalar yordamida bilim olish jarayoni vaqt va makondan qat’iy nazar erkin tashkil
qilinadi, bu esa o‘quvchilarning o‘qishga bo‘lgan qiziqishini sezilarli darajada oshiradi.
Mobil ta’lim shuningdek, tezkor fikr-mulohaza olish, o‘z-o‘zini baholash va ta’lim
jarayonini shaxsiylashtirish imkoniyatlari bilan ham ta’minlaydi. Biroq, ushbu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
80
yondashuvning samarali bo‘lishi uchun texnik va pedagogik muammolarni hal qilish
zarur. Internetga ulanishdagi noaniqliklar, mobil qurilmalarning texnik imkoniyatlari
cheklovi, o‘quvchilar va o‘qituvchilarning yangi texnologiyalarga moslashishdagi
qiyinchiliklari, shuningdek, o‘quvchilarning motivatsiyasini saqlash va ularni
rag‘batlantirish masalalari mavjud. Shu bois, malakali pedagoglarni tayyorlash, doimiy
metodik yordam ko‘rsatish va texnik infratuzilmani yaxshilash kabi chora-tadbirlar M-
learningning muvaffaqiyatli tatbiqi uchun zarur hisoblanadi.
5. Informatika va Axborot Texnologiyalari fanlarida M-learning
resurslarini qo‘llashning samaradorligi
Informatika va AT fanlarida M-learning resurslari yordamida kodlash,
dasturlash, tarmoqlarni boshqarish, ma’lumotlar bazasi bilan ishlash kabi murakkab
amaliy ko‘nikmalarni interaktiv va samarali tarzda o‘rgatish mumkin. Mobil ilovalar
va virtual laboratoriyalar murakkab tushunchalarni yanada qulay va tushunarli shaklda
o‘rgatish imkonini beradi, bu esa o‘quvchilarning bilimlarni yanada samarali
egallashini ta’minlaydi. Bundan tashqari, onlayn testlar va interaktiv mashqlar
yordamida o‘quvchilarning bilim darajasi doimiy nazorat qilinadi va
mustahkamlanadi. Ushbu resurslar ta’lim sifatini oshirish bilan birga, o‘quvchilarning
mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirishga ham xizmat qiladi, bu esa ularni
raqobatbardosh kadrlar sifatida shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.
6. M-learningning ta’lim sifatini oshirishda innovatsion roli
Mobil ta’lim texnologiyalari ta’lim jarayonini yanada shaxsiylashtirish,
interaktivlikni oshirish va o‘quvchilarning o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkonini beradi. Bu texnologiyalar yordamida ta’lim jarayoni qiziqarli,
motivatsion va samarali bo‘lib, o‘quvchilarning ijodkorligi va mustaqil fikrlash
qobiliyatini oshiradi. M-learning orqali o‘quvchilar bilimlarni mustaqil o‘rganishi,
tezkor fikr-mulohaza olishi va o‘z o‘rganish jarayonlarini boshqarishi mumkin bo‘ladi.
Bundan tashqari, M-learning innovatsion pedagogik yondashuvlarni joriy qilishni
rag‘batlantiradi, bu esa ta’lim sifatini tizimli ravishda oshirishga xizmat qiladi.
7. Kelajakdagi yo‘nalishlar: M-learning integratsiyasi va raqamli ta’lim
ekotizimlari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
81
Kelajakda ta’lim muassasalari uchun M-learningni an’anaviy ta’lim bilan
samarali integratsiya qilish, raqamli ta’lim platformalari yaratish va pedagoglarning
malakasini doimiy ravishda oshirish zarur. Raqamli ta’lim ekotizimlari ta’lim sifatini
oshirish, o‘quvchilarga keng imkoniyatlar yaratish va raqobatbardosh kadrlarni
tayyorlash uchun muhim vosita hisoblanadi. Shu bilan birga, ta’lim jarayonida
texnologiyalarni to‘g‘ri va samarali qo‘llash, o‘quvchilarning ehtiyojlari va pedagogik
metodlarga mos elektron resurslarni ishlab chiqish ustuvor vazifalardan biri bo‘lib
qoladi. Yangi innovatsiyalarni joriy etish va texnologik rivojlanishlarni kuzatish ta’lim
tizimini doimiy yangilanishini ta’minlaydi
Xulosa:
M-learning konsepsiyasi va mobil texnologiyalar ta’lim jarayonining sifatini
yangi bosqichga olib chiqmoqda. Ayniqsa, informatika va axborot texnologiyalari
fanlarida elektron resurslarni yaratish va tatbiq qilish ta’limning interaktivligi,
shaxsiylashtirilishi va samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ta’lim
muassasalari va pedagoglar M-learning imkoniyatlaridan unumli foydalanish, texnik
va pedagogik muammolarni bartaraf etish, hamda innovatsiyalarni doimiy ravishda
joriy etish orqali zamonaviy ta’lim tizimini shakllantirishlari lozim. Bu esa yosh
avlodni raqobatbardosh va ilg‘or mutaxassislar qilib tarbiyalashga xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Ally, M. (2009).
Mobile learning: Transforming the delivery of education and
training
. Athabasca University Press.
2.
Crompton, H., & Burke, D. (2018). The use of mobile learning in higher
education: A systematic review.
Computers & Education
, 123, 53-64.
https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.05.011
3.
Kukulska-Hulme, A., & Shield, L. (2008). An overview of mobile assisted
language learning: From content delivery to supported collaboration and interaction.
ReCALL
https://doi.org/10.1017/S0958344008000335
4.
Traxler, J. (2009). Learning in a mobile age.
International Journal of Mobile
and Blended Learning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–5_ Май –2025
82
5.
Sharples, M., Taylor, J., & Vavoula, G. (2010). A theory of learning for the
mobile age. In
The Sage Handbook of E-learning Research
(pp. 221-247). Sage.
6.
Crompton, H. (2013). A historical overview of mobile learning: Toward learner-
centered education. In Z. L. Berge & L. Y. Muilenburg (Eds.),
Handbook of mobile
learning
(pp. 3-14). Routledge.
7.
Chen, C.-M., & Li, Y.-L. (2010). Personalized context-aware ubiquitous
learning system for supporting effective English vocabulary learning.
Educational
Technology & Society
, 13(3), 15-28.
8.
Liu, T.-Y. (2010). A context-aware ubiquitous learning environment for
language listening and speaking.
Journal of Computer Assisted Learning
, 26(6), 515-
https://doi.org/10.1111/j.1365-2729.2010.00367.x
9.
Wang, S., & Hannafin, M. J. (2005). Design-based research and technology-
enhanced learning environments.
Educational Technology Research and Development
,
53(4), 5-23.
10.
Ally, M. (Ed.). (2009).
Mobile learning: Transforming the delivery of education
and training
. Athabasca University Press.
