MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
195
MOLIYAVIY XIZMATLARNI TRANSFORMATSIYA QILISHDA
RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING O'RNI
Bobomurotov G'iyossidin Xudoyberdiyevich
Toshkent viloyati soliq boshqarmasi
Aannotatsiya:
ushbu maqola moliyaviy xizmatlarni raqamlashtirishning
ahamiyatini ta'kidlab, bu jarayonning ijobiy va salbiy jihatlarini koʻrib chiqadi.
Raqamli transformasiya moliyaviy sektorni dinamik va innovasion sohaga
aylantirmoqda, biroq bu jarayonni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun bir qator
muammolarni hal qilish zarur.
Kalit soʻzlar:
raqamli transformasiya, moliyaviy xizmatlar, raqamli
texnologiyalar, blokcheyn, sun'iy intellekt, moliyaviy inklyuzivlik, kiberxavfsizlik.
Аннотация:
В этой статье рассматриваются плюсы и минусы этого
процесса, подчеркивая важность оцифровки финансовых услуг. Цифровая
трансформация делает финансовый сектор динамичным и инновационным, но
для успешного осуществления этого процесса необходимо решить ряд
проблем.
Ключевые слова:
цифровая трансформация, финансовые услуги,
цифровые технологии, блокчейн, искусственный интеллект, финансовая
инклюзивность, кибербезопасность.
Aannotation:
this article examines the positive and negative aspects of this
process, highlighting the importance of digitizing financial services. Digital
transformation is turning the financial sector into a dynamic and innovative sector,
but to successfully carry out this process, it is necessary to solve a number of
problems.
Keywords:
digital transformation, financial services, digital technology,
blockchain, artificial intelligence, financial inclusion, cybersecurity.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
196
XXI asr – bu raqamlashtirish asri. Bugungi kunda barcha sohalarda raqamli
texnologiyalarning oʻrni beqiyos. Moliyaviy sektor ham bundan mustasno emas.
Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan moliyaviy xizmatlar koʻrsatish
sohasida tub oʻzgarishlar yuz bermoqda. Bu oʻzgarishlar mijozlarga yangi
imkoniyatlarni yaratmoqda, bank tizimining samaradorligini oshirmoqda va
jamiyatning moliyaviy inklyuzivlik darajasini oshirmoqda.
O’zbekistonda iqtisodiyot tarmoqlari, ijtimoiy soha va davlat boshqaruvi
tizimining jadal raqamli rivojlanishini ta’minlash, shu jumladan elektron davlat
xizmatlarini ko’rsatish mexanizmlarini yanada takomillashtirish maqsadida
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi Farmoni bilan
“Raqamli O’zbekiston – 2030” strategiyasi tasdiqlangan. Strategiya BMTning
Barqaror rivojlanish maqsadlari va elektron hukumatni rivojlantirish reytingida
belgilangan ustuvor vazifalardan kelib chiqib, raqamli texnologiyalarni yanada keng
joriy etish uchun asos bo’lib xizmat qiladi va unda raqamli iqtisodiyot va elektron
hukumatni rivojlantirishning strategik maqsadlari, ustuvor yo’nalishlari hamda o’rta
va uzoq muddatli istiqbolli vazifalari belgilangan.
Moliyaviy xizmatlar transformasiyasi: Oʻzbekiston misolida
Moliyaviy xizmatlar transformasiyasi
– bu moliyaviy institutlarning
faoliyatiga raqamli texnologiyalarni keng joriy etish jarayonidir. Bu jarayon
mijozlarga yangi imkoniyatlarni yaratadi, bank tizimining samaradorligini oshiradi va
jamiyatning moliyaviy inklyuzivlik darajasini oshiradi.
Oʻzbekistondagi moliyaviy xizmatlar transformasiyasining asosiy
yoʻnalishlari:
Mobil bankling: Aholi va yuridik shaxslar uchun mobil ilovalar orqali
toʻlovlarni amalga oshirish, pul oʻtkazish, kredit olish va boshqa koʻplab moliyaviy
operasiyalarni bajarish imkoniyati yaratildi.
Onlayn-banking: Mijozlar endilikda oʻz shaxsiy kabineti orqali hisob
raqamlarini boshqarish, toʻlovlarni amalga oshirish, kredit arizalarini yuborish va
boshqa koʻplab xizmatlardan foydalanishlari mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
197
Toʻlov tizimlarining rivojlanishi: Oʻzbekistonda toʻlov tizimlarining
rivojlanishi natijasida aholi va biznes sub'ektlari uchun toʻlovlarni amalga oshirish
jarayoni yanada qulay va tezkor boʻldi.
Fintex startaplarning paydo boʻlishi: Oʻzbekistonda fintex startaplarning
soni ortib bormoqda, ular yangi moliyaviy mahsulot va xizmatlarni yaratishga hissa
qoʻshmoqda.
Moliyaviy inklyuzivlikning oshishi: Raqamli moliyaviy xizmatlar
aholining kam ta'minlangan qismi uchun ham moliyaviy xizmatlarga dostup imkonini
beradi.
Raqamli texnologiyalarning moliyaviy xizmatlarga ta'siri
Raqamli texnologiyalar moliyaviy xizmatlar sohasiga quyidagicha ta'sir
koʻrsatmoqda:
Mijozlar tajribasini yaxshilash:
Onlayn-banking, mobil banklar, internet-
to‘lov tizimlari mijozlarga har qanday joy va vaqtda moliyaviy xizmatlardan
foydalanish imkonini beradi.
Yangi moliyaviy mahsulotlar va xizmatlarning paydo boʻlishi:
Blokcheyn
texnologiyasi asosida kriptovalyutalar, smart-kontraktlar kabi yangi moliyaviy
instrumentlar paydo boʻlmoqda.
Xarajatlarni kamaytirish:
Raqamli texnologiyalar yordamida banklar
filiallar sonini kamaytirish, avtomatizasiyalash va boshqa koʻplab jarayonlarni
optimallashtirish orqali xarajatlarni kamaytirishi mumkin.
Moliyaviy inklyuzivlikni oshirish:
Raqamli moliyaviy xizmatlar aholining
kam ta'minlangan qismi uchun ham moliyaviy xizmatlarga dostup imkonini beradi.
Xavflarni boshqarishni yaxshilash:
Sun'iy intellekt va boshqa analitik
instrumentlar yordamida bank xavflarni aniqlash va ularning oldini olish imkoniga
ega boʻladi.
Raqamli texnologiyalarning asosiy turlari va ularning qoʻllanilishi
Blokcheyn texnologiyasi:
Blokcheyn texnologiyasi tranzaksiyalarning
xavfsizligi va shaffofligini ta'minlaydi. U kriptovalyutalardan tashqari, boshqa
sohalarda ham, masalan, sugʻurta va kreditlashda qoʻllaniladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
198
Sun'iy intellekt:
Sun'iy intellekt mijozlarning xatti-harakatlarini tahlil qilish,
xavflarni aniqlash va shaxsiylashtirilgan xizmatlarni taqdim etishda qoʻllaniladi.
Bulut texnologiyalari:
Bulut texnologiyalari ma'lumotlarni saqlash va qayta
ishlash uchun ishonchli va maqsadga muvofiq platformani ta'minlaydi.
Internet narsalar:
Internet narsalar texnologiyasi moliyaviy xizmatlarni
boshqa sohalar bilan integrasiyalash imkonini beradi. Masalan, aqlli uylardagi
energiya iste'molini tahlil qilish asosida kredit berish.
Kiberxavfsizlik:
Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan kiberxurujlar
xavfi ham ortadi. Shu sababli, kiberxavfsizlik tizimlarini yaratish va takomillashtirish
muhim ahamiyatga ega.
Raqamli transformasiyaning oldida turgan muammolar
Raqamli transformasiya jarayonida bir qator muammolar mavjud:
Kiberxavfsizlik:
Kiberxurujlardan himoya qilish uchun kuchli xavfsizlik
tizimlarini yaratish zarur.
Ma'lumotlarni himoya qilish:
Mijozlarning shaxsiy ma'lumotlarini himoya
qilish qonunchilik talablariga javob berishi kerak.
Texnologik infratuzilmani rivojlantirish:
Barcha mintaqalarda tezkor
internet va zamonaviy texnologiyalarga boʻlgan talabni qondirish zarur.
Kadrlarni tayyorlash:
Raqamli texnologiyalar sohasida yuqori malakali
mutaxassislarga boʻlgan ehtiyoj ortib bormoqda.
Raqamli moliyaviy xizmatlarning rivojlanishidagi asosiy yoʻnalishlar:
Mobil bankling xizmatlarining kengayishi:
Aholi va yuridik shaxslar uchun
mobil ilovalar orqali toʻlovlarni amalga oshirish, pul oʻtkazish, kredit olish va boshqa
koʻplab moliyaviy operasiyalarni bajarish imkoniyati yaratildi.
Onlayn-banking tizimlarining takomillashtirilishi:
Mijozlar endilikda oʻz
shaxsiy kabineti orqali hisob raqamlarini boshqarish, toʻlovlarni amalga oshirish,
kredit arizalarini yuborish va boshqa koʻplab xizmatlardan foydalanishlari mumkin.
Toʻlov tizimlarining rivojlanishi:
Oʻzbekistonda toʻlov tizimlarining
rivojlanishi natijasida aholi va biznes sub'ektlari uchun toʻlovlarni amalga oshirish
jarayoni yanada qulay va tezkor boʻldi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
199
Fintex startaplarning paydo boʻlishi:
Oʻzbekistonda fintex startaplarning
soni ortib bormoqda, ular yangi moliyaviy mahsulot va xizmatlarni yaratishga hissa
qoʻshmoqda.
Moliyaviy inklyuzivlikning oshishi:
Raqamli moliyaviy xizmatlar aholining
kam ta'minlangan qismi uchun ham moliyaviy xizmatlarga dostup imkonini beradi.
Raqamli moliyaviy xizmatlarning afzalliklari:
Qulaylik: Mijozlar har qanday joy va vaqtda moliyaviy xizmatlardan
foydalanishlari mumkin.
Tezkorlik: Tranzaksiyalarni amalga oshirish vaqti sezilarli darajada qisqardi.
Shaffoflik: Barcha moliyaviy operasiyalar toʻgʻrisidagi ma'lumotlar mijozga
ochiq-oshkora taqdim etiladi.
Xavfsizlik: Zamonaviy xavfsizlik tizimlari ma'lumotlarni himoya qilishga
yordam beradi.
Xarajatlarni kamaytirish: Banklar uchun filiallar sonini kamaytirish va
avtomatizasiyalash orqali xarajatlarni kamaytirish imkonini beradi.
Qolaverki, raqamli moliyaviy xizmatlarning rivojlanishi quyidagi ijobiy
oqibatlarga olib keladi:
Iqtisodiyotning oʻsishiga hissa qoʻshish;
Bank tizimining samaradorligini oshirish;
Aholining turmush darajasini oshirish;
Korrupsiyaga qarshi kurashga yordam berish.
Raqamli texnologiyalar moliyaviy xizmatlar sohasini tubdan oʻzgartirmoqda.
Bu oʻzgarishlar mijozlarga koʻproq imkoniyatlar yaratadi, bank tizimining
samaradorligini oshiradi va jamiyatning moliyaviy inklyuzivlik darajasini oshiradi.
Biroq, raqamli transformasiya jarayonida bir qator muammolar mavjud boʻlib, ularni
hal qilish uchun tizimli yondashuv talab etiladi.
ADABIYOTLAR
1.
“Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi toʻgʻrisida”gi O„zbekiston Respublikasi
Prezidentining 11.09.2023-yildagi PF-158-son Farmoni.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–6_ Январь –2025
200
2.
“Raqamli O„zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali
amalga
oshirish
chora-tadbirlari
to„g„risida”gi
O„zbekiston Respublikasi
Prezidentining 05.10.2020-yildagi PF-6079-son Farmoni.
3.
“Raqamli xizmatlar qamrovi va sifatini oshirish hamda soha, tarmoq va
hududlarni raqamli transformatsiya qilish chora-tadbirlari to„g„risida”gi O„zbekiston
Respublikasi Prezidentining 24.05.2023 yildagi PQ-162-son qarori.
4.
Abdurashidova Marina Sagatovna and Muhammad Eid Balbaa. 2022. Digital
Transformation of the Industrial Sector: The Case of Uzbekistan Economy. In The
6th International Conference on Future Networks &
Distributed Systems (ICFNDS ’22), December 15, 2022, Tashkent, TAS, Uzbekistan.
ACM, New York, NY, USA, 7 pages. https://doi.org/10.1145/3584202.3584222
5.
Balbaa M., International Transport Corridors, Innovatsiya Nashriyoti,
Tashkent, 2022.
6.
Bespalyy, Sergey. (2022). “Transport Infrastructure of the Countries of Central
Asia: State and Development Trends.” Transportation Research Procedia 68: 766–70.
https://doi.org/10.1016/j.trpro.2023.02.106.
7.
Dadabaev, Timur, and Nigora Djalilova. (2021). “Connectivity, Energy, and
Transportation in Uzbekistan’s Strategy Vis-à-Vis Russia, China, South Korea, and
Japan.” Asia Europe Journal 19(1): 105–27.
