MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
199
KOLOSTOMASI BOR BEMORLARDA HAMSHIRALIK
PARVARISHI
Ismoilova Sevara Ne’matillayevna,
Asaka Abu Ali Ibn Sino nomidagi
jamoat salomatligi texnikumi
Hamshiralik ishi kafedrsi mudiri.
Annotatsiya.
Ushbu maqolada kolostoma qo‘yilgan bemorlarga
ko‘rsatiladigan parvarishning asosiy yo‘nalishlari, muammolari va ularga yechim
topish yo‘llari yoritilgan. Kolostoma bemor hayotini saqlab qolish va ularning
turmush sifatini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan jarrohlik amaliyoti
hisoblanadi. Maqolada kolostomasi bor bemorlarni parvarishlashda hamshiralik
xizmatining ahamiyati, parvarish davomida e’tibor berilishi lozim bo‘lgan jihatlar,
psixologik qo‘llab-quvvatlash hamda gigiena qoidalariga rioya qilishning zarurligi
haqida so‘z yuritilgan.
Kalit so‘zlar: Kolostoma, hamshiralik parvarishi, gigiena, bemorlarni
qo‘llab-quvvatlash, psixologik yordam, sog‘liqni saqlash.
Kolostoma – bu ichakning qorin devoriga chiqarilishi natijasida sun’iy
ravishda yaratilgan ochilish bo‘lib, najas chiqarishni ta’minlaydi.
Bu operatsiya odatda ichakning qisman yoki to‘liq chiqarilishi zarur bo‘lgan
kasalliklar (masalan, yo‘g‘on ichak saratoni, Kron kasalligi, divertikulit) tufayli
amalga oshiriladi. Ushbu holat bemorning turmush tarzini o‘zgartirib, unga
moslashuv jarayonini talab qiladi. Hamshiralik parvarishi ushbu jarayonda muhim
o‘rin tutadi.
Kolostomiya turlariga quyidagilar kiradi:
1.
Loop kolostomiyasi: Ushbu turdagi kolostoma odatda favqulotda
vaziyatlarda qoʻllanadi va vaqtinchalik va katta stoma hisoblanadi. Ichakning
halqasi qorin boʻshligʻiga chiqariladi va tashqi qurilma bilan ushlab turiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
200
Keyin ichak qorin boʻshligʻiga tikiladi va bitta stomada ikkita teshik hosil boʻladi:
biri axlat uchun, ikkinchisi shilimshiq uchun.
2.
Oxirgi kolostomiya: Ichakning bir uchidan stoma hosil boʻladi.
Ichakning boshqa qismi olib tashlanadi yoki tikiladi (Hartman protsedurasi).
3.
Ikki barrelli kolostoma: Ichak kesiladi va ikkala uchi qorin boʻshligʻiga
chiqariladi. Faqat proksimal stoma ishlaydi. Koʻpincha, ikki barrelli
kolostoma yoʻgʻon ichakka ikkita teshikka ega (distal va proksimal) vaqtinchalik
kolostomadir. Yoʻq qilish proksimal stoma orqali sodir boʻladi
Shuningdek, Pastga tushadigan va sigmasimon kolostoma turlari ham mavjud.
Nomidan ko‘rinib turibdiki, qorin bo‘shlig‘ining pastki chap qismidagi
tushuvchi yo‘g‘on ichakka tushuvchi kolostoma qo‘yiladi. Umuman olganda, chiqish
nazorat qilinishi mumkin va barqarorroq.
Sigmasimon kolostomiya sigmasimon ichakni qoplaydi va tushayotgan
kolostomadan bir necha dyuym pastroqdir. Sigmasimon kolostoma yo‘g‘on ichakning
ko‘p qismi o‘z ishini bajarishga imkon beradi, shuning uchun axlatni chiqarish odatda
qattiqroq va muntazam ravishda sodir bo‘ladi.
Bundan tashqari, Abdominal perineal rezektsiya (APR) anal yoki toʻgʻri ichak
saratonini davolash uchun operatsiya hisoblanadi. Bu yoʻgʻon ichakning pastki
qismini, toʻgʻri ichakni va anusni olib tashlashni oʻz ichiga oladi.
Kolostomiya: Anus va toʻgʻri ichakni olib tashlash tufayli najas tanani tark
etishi uchun yangi joy kerak bʻladi. Shunday qilib, APR paytida yoʻgʻon ichakning
pastki uchi qorin boʻshligʻidan tashqariga chiqariladi, odatda qorin tugmasidan
taxminan ikki dyum uzoqlikda. Bu kolostoma deb ataladi. Qorin boʻshligʻining tashqi
tomonidagi yoʻgʻon ichakning shilliq qavati stoma deb ataladi. Stoma pushti yoki
qizil boʻlib, porloq va nam koʻrinadi. APRdan soʻng, najas tanani stoma orqali,
toʻgʻridan-toʻgʻri stoma ustiga kiyiladigan kolostoma qopiga tashlaydi. Ushbu sumka
gaz va axlatni to‘playdi. Bemorning oʻzi aniqlamasa, hech kim kolostoma haqida bila
olmaydi.
1
1
Smith R., Brown T. "Stoma Care: A Guide for Nurses." Oxford University Press, 2019.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
201
Qorin boʻshligʻi perineal rezektsiyasi belgilari oʻz ichiga olishi mumkin:
1.
Najasda qora yoki qizil qon
2.
Najasdagi shilimshiq
3.
Tor tabure
4.
Qorin og‘riq
5.
Og‘riqli ichak harakatlari
6.
Temir tanqisligi anemiyasi
Qorin bo‘shlig‘i perineal rezektsiyasi tashxisi
1.
To‘liq qon ro‘yxati (CBC).
2.
Karsinoembrionik antigen (CEA).
3.
Kimyo paneli. Ko‘krak qafasining KT (kompyuter tomografiyasi).
4.
Tos a’zolarining MRI (magnit-rezonans tomografiya).
Qorin bo'shlig‘i perineal rezektsiyasi davolashni jarrohlik usullari:
1.
Ochiq jarrohlik: Qorin bo'shlig‘ida bitta kichik kesma qilinganida, bu
ochiq operatsiya deb ataladi.
2.
Minimal invaziv jarrohlik: Qorin bo‘shlig‘ida bir nechta kichik kesmalar
qilinganda va saratonni olib tashlash uchun kichik jarrohlik asboblari va videokamera
o‘rnatilganda, bu minimal invaziv jarrohlik deb ataladi.
3.
Kimyoterapiya: Bu radiatsiya terapiyasi bilan bir qatorda tomirlar orqali
dorilarni yuborish.
4.
Radiatsiya terapiyasi: saraton hujayralarini o‘ldirish uchun yuqori
quvvatli nurlardan foydalanadi.
Kolostomasi bor bemorlarni parvarishlashning asosiy yo‘nalishlari
Gigiena va kolostoma parvarishi. Kolostomaga maxsus stomalar sumkasi
(paket) o‘rnatiladi. Bemor va uning yaqinlariga stomaga g‘amxo‘rlik qilish bo‘yicha
ko‘rsatmalar berilishi zarur.
Psixologik yordam. Kolostoma qo‘yilgan bemorlar ko‘pincha o‘zini noqulay
his qiladi va psixologik qo‘llab-quvvatlashga muhtoj bo‘ladi.
Hamshira bemorni ruhiy jihatdan qo‘llab-quvvatlab, moslashuv jarayonida
yordam berishi lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
202
Davolash jarayonida bemorning ijtimoiy hayotini tiklashga e’tibor qaratish
ham muhimdir.
Parhez va oziqlanish. Kolostomasi bor bemorlar uchun to‘g‘ri ovqatlanish
tartibini ta’minlash kerak. Bu jarayon ichaklarning faoliyatini yaxshilashga yordam
beradi.
Spirtli ichimliklar, yog‘li va ziravorli ovqatlardan voz kechish tavsiya etiladi.
O‘quv faoliyati.
Hamshira bemorga kolostomani parvarishlash, uni to‘g‘ri tozalash va
stomalar sumkasini almashtirish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni o‘rgatadi.
Bu bemorning mustaqilligini oshiradi va parvarish jarayonini yengillashtiradi.
Xulosa qilib aytkanda, Kolostoma qo‘yilgan bemorlarga sifatli hamshiralik
parvarishini ta'minlash ularning jismoniy, ruhiy va ijtimoiy sog‘lig‘ini tiklashda katta
ahamiyatga ega. Hamshira nafaqat tibbiy yordam ko‘rsatadi, balki bemorning hayot
sifati va o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirishga ko‘maklashadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston sog‘liqni saqlash vazirligining klinik protokollari va tavsiyalari.
2.
Akhmedova Z. "Hamshiralik ishi va parvarish." Toshkent, 2021.
3.
Smith R., Brown T. "Stoma Care: A Guide for Nurses." Oxford University
Press, 2019.
4.
Milliy va xalqaro sog‘liqni saqlash tashkilotlari ma’lumotlari (WHO, CDC).
5.
Mustaqil tibbiyot jurnalida chop etilgan maqolalar va tadqiqotlar.
