MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
195
MASTOEKTOMIYA BOʻLGAN BEMORLARNI PARVARISH
QILISH
Ismoilova Sevara Ne’matillayevna,
Asaka Abu Ali Ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi
Hamshiralik ishi kafedrsi mudiri.
Annotatsiya. Ushbu maqolada mastoektomiya (sut bezi o‘simtasini jarrohlik
yo‘li bilan olib tashlash) jarayoni o‘tkazilgan bemorlarni parvarish qilishning asosiy
tamoyillari yoritilgan. Bemorning jarrohlikdan keyingi umumiy holatini baholash,
psixologik ko‘mak, reabilitatsiya usullari va sifatli parvarishni ta’minlash bo‘yicha
tavsiyalar berilgan. Shuningdek, jarrohlikdan keyingi asoratlarning oldini olish, yara
parvarishi va turmush sifatini yaxshilashga qaratilgan choralar batafsil bayon
etilgan. Maqola tibbiyot xodimlari va parvarishlash sohasidagi mutaxassislar uchun
mo‘ljallangan.
Kalit so‘zlar: Mastoektomiya, bemor parvarishi, jarrohlikdan keyingi davr,
psixologik yordam, reabilitatsiya, sut bezi o‘simtasi, jarrohlik asoratlari.
Mastoektomiya – sut bezi saratonini davolashda qo‘llaniladigan asosiy
jarrohlik usullaridan biri bo‘lib, bu jarayon bemorning jismoniy va ruhiy holatiga
jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu maqolada mastoektomiya o‘tkazilgan bemorlarni
kompleks parvarishlashning dolzarb masalalari ko‘rib chiqiladi.
Koʻkrak saratoni -bu sut bezlari toʻqimalarida vujudga keladigan oʻsimta.
Kasallik belgilari: sut bezlari hajmi, shakli yoki tashqi koʻrinishidagi oʻzgarishlar,
terining oʻzgarishi. Koʻkrak atrofidagi toʻqimalardan farq qiladigan zich hosila paydo
boʻlishi, koʻkrak yoki uning bir qismining qizarishi, yoxud koʻkrakdan keladigan
suyuqlikning oʻzgarishi. Kasallik ildiz otib, chuqurlashganda esa, suyak ogʻrigʻi
shishgan limfa tugunlari, nafas qisilishi yoki sargʻish teri (koʻkrak yoki butun
tananing sargʻayishi) belgilari kuzatilishi mumkin. Koʻkrak bezi saratoni rivojlanishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
196
uchun xavf omillari orasida semizlik, jismoniy faollikning yetishmasligi, alkogolizm,
menopauza davridagi gormonlarni almashtirish terapiyasi, ionlashtiruvchi nurlanish,
birinchi hayz koʻrishning erta boshlanishi, yo kechikishi, yo umuman boʻlmasligi,
naslida shu kasallik bilan ogʻrigan bemorning boʻlishi, taxminan 5-10% hollarda
odamning ota-onasidan meros boʻlib oʻtgan genetik moyillik natijasidir, jumladan,
BRCA1 va BRCA2 genlarida mutatsiyalar mavjudligi bu kasallikning xavf omili
hisoblanadi.
Shuningdek, koʻkrak bezi saratonining yana 18 dan ortiq boshqa kichik turlari
mavjud. Masalan, in situ duktal karsinoma, preinvaziv lezyonlarda rivojlanadi.
Koʻkrak bezi saratoni tashxisi tegishli toʻqimalardan biopsiya olish bilan tasdiqlanadi.
Tashxis qoʻyilgach, saraton koʻkrakdan tashqariga tarqaldimi yoki yoʻqligini aniqlash
uchun qoʻshimcha testlar oʻtkaziladi va qaysi davolash usullari samaraliroq boʻlishi
aniqlanadi.
Bemorga mastektomiya (qisman yoki ikki tomonlama), lumpektomiya yoki
hatto rekonstruksiya qilinganida, shifo jarayoni o‘ziga xos qiyinchiliklarga duch
kelishi mumkin.
Jarrohlikdan so‘ng bemorlar reabilitatsiya xonasiga ko‘chiriladi, u erda
hayotiy jarayonlar tibbiy guruh tomonidan nazorat qilinadi. Har kimning tajribasi har
xil, ammo kasalxonada qolish o‘rtacha 1-3 kun. Agar mastektomiya va
rekonstruksiyani bir vaqtning o‘zida tanlasa, bemorlar uzoqroq qolishlarini kutishlari
mumkin.
Ko‘krak bezi saratoni - ayollar kasalligi bo‘lib, aksariyat hollarda bu kasallik
kech aniqlanadi, chunki uning belgilariga yetarlicha ahamiyat berilmaydi, aynan
shunisi bilan ham u xavfli hisoblanadi. Kasalni davolagandan ko‘ra uning oldini olgan
yaxshi.
Quydagi belgilar ushbu kasallikda kuzatiladi:
1. Ajralmalar. Agar ko‘krak uchida og‘riq his qilsangiz, undan ajralmalar
chiqayotganini ko‘rsangiz (ko‘krak sutidan tashqari), bu ko‘krak bezi saratonining
belgilari bo‘lishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
197
2. Teri tarkibining o‘zgarishi. Mutaxassislarning so‘zlariga ko‘ra, saratonning
bu turiga yo‘liqqan ayollarning ko‘krak sohasidagi terisi apelsin po‘stlog‘iga o‘xshab
ketadi.
3. Doimiy og‘riq. Og‘riqni qoldiruvchi va antibiotik dori vositalari ta’sir
qilmagan ko‘krak sohasidagi og‘riqqa e’tiborli bo‘ling.
4. Yo‘tal va nafas olishning qiyinlashuvi. Ko‘krak bezi saratonining
belgilaridan biri shamollash yoki gripp bilan bog‘liq bo‘lmagan tushunarsiz va
sababsiz yo‘tal xurujlari.
5. Ko‘krakning qichishi
Ko‘krakning qichishiga bir necha omil sabab bo‘lishi mumkin:
- sut bezlarining o‘sishi (jismoniy yetilish davrida);
- limfalar sirkulyatsiyasi yomonlashuvi va suyuqlikning qotib qolishi;
- tana o‘simta uchun yangi qon tomirlari hosil qilishga urinishi.
6. Yelkaning pastki sohasidagi og‘riqlar
Agar yelkangizning atrofidagi soha sababsiz ko‘p bezovta qilsa va og‘riq
chekinmasa, bunga jiddiy e’tibor qarating. Axir o‘simta to‘qimalarining cho‘zilishi
og‘riqni paydo qilishi mumkin. Bu belgi yana shunisi bilan yomonki, kasallikning avj
olishi natijasida metastazlar suyaklarga ziyon yetkazishi mumkin.
Davolashning zamonaviy usullari jarrohlik, radiatsiya va kimyoterapiya
usullarining eng maqbul kombinatsiyasidan, ya’ni kompleks yondashuvdan
foydalanadi. Terapiyada mutaxassislar har bir bemorga individual yondashishlari
kerak. Mutaxassislar guruhi ayolga davolashning onkologik va estetik nuqtayi
nazardan muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun o‘ziga xos davolash usullarini taklif qilishi
kerak. Bugungi kunda ko‘krak bezi saratonini davolashning eng samarali usullari
quyidagilardir:
1.
lampektomiya;
2.
mastektomiya ;
3.
radiatsion terapiya (agar bemor klimaks davridan otgan bolsa) - saraton
radioaktiv nurlanish bilan nurlanadi;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-18
Часть–8_ Январь –2025
198
4.
kimyoterapiya (agar bemor klimaks davridan otmagan bo‘lsa) - saraton
hujayralarining o‘limini ta’minlaydigan sitostatiklar qo‘llaniladi;
5.
gormon terapiyasi;
6.
immunoterapiya.
Operatsiyadan keyin organizmning xususiyatlariga, davolash sifatiga,
kasallikning bosqichiga qarab, bemorlarning bir qismi bir necha yil, ba’zilari esa
keksalikka qadar yashaydi. Statistikaga ko‘ra, operatsiyadan keyingi yangi
metastazlar birinchi 3-5 yil ichida paydo bo‘ladi, keyinchalik yangi shakllanish xavfi
keskin kamayadi.
Ko‘krak bezi saratonini xalq tabobati bilan davolash samarasizdir. Dorivor
giyohlar va xalq retseptlari saraton bilan samarali kurasha olmaydi. O‘zboshimchalik
bilan davolanish odatda shifokorga tashrifni kechiktiradi va bemorning umrini
qisqartiradi.
1
Xulosa qilib aytkanda, Mastoektomiya o‘tkazgan bemorlarni parvarishlash –
murakkab va ko‘p yo‘nalishli jarayon bo‘lib, bemorning jismoniy va ruhiy tiklanishi
uchun tibbiy va psixologik yordamni uyg‘unlashtirishni talab qiladi. Tibbiy
xodimlarning o‘z vaqtida va sifatli ko‘rsatgan parvarishi bemorlarning hayot sifatini
yaxshilashda muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
World Health Organization (WHO).
2.
Breast cancer: prevention and control. WHO official website, 2023.
3.
Davidson, J., & Hunter, M. Post-mastectomy care: Evidence-based guidelines
for healthcare providers. Journal of Surgical Nursing, 2021, 38(4), 145–152.
1
Davidson, J., & Hunter, M. Post-mastectomy care: Evidence-based guidelines for healthcare providers. Journal of Surgical Nursing,
2021, 38(4), 145–152.
