MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
33
“MEN” KONSEPSIYASINING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK TAHLILI
D.Qarshiboeva- JDPU, Umumiy psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi
S.Amrullayeva- JDPU, Amaliy psixologiya yo‘nalishi 2-bosqich talabasi
Annotatsiya: “Men” konsepsiyasi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar,
U.Jeyms tomonidan ajratilgan 2 aspektlar, ”Men” borasidagi konsepsiyalar,
K.Yungning Personasi,E.Berns iyerarxiyasi, ”Men” ustanovkasi, Z.Freyd
psixoanalizida “Men”ning tasniflanishi.
Kalit so‘zlar: Refleksiya, personal identivlik, sublimatsiya, Id («U»), Ego
(«Men»), Superego («Oliy Men»), «Individual «Men», haqiqiy “Men”, emperik
“Men”.
“Men” konsepsiyasini o‘rganish sohasida tadqiqot olib boradigan
mutaxassislarning aksariyati o‘z tadqiqotlarining asosiy yadrosi sifatida G.Olport,
S.Meddi, Uilyam Jeyms kabi psixologlarning nazariyalariga tayanadi. Ulardan biri
U.Jeymsning shaxs nazariyasida shaxs «Men»i haqidagi fikrlarini to‘liq ifodalay
olgan, desak bo‘ladi. U. Jeyms shaxs «Men»iga xos ikki aspektni ajratib ko‘rsatdi:
empirik «Men» va haqiqiy «Men». Empirik «Men» inson nimaniki «o‘zimniki» deb
atay olgan barcha narsalar yig‘indisidir. Uning ichiga:
• Material «Men» — o‘z ichiga shaxsning tana tuzilishi va shaxsan uning
o‘zigagina tegishli bo‘lgan barcha narsalarini oluvchi «Men» bo‘lsa;
• Ijtimoiy «Men» — shaxsdagi uning atrofidagilar tan olgan «Men», har bir
shaxsni o‘zi haqida uning atrofidagilarning fikri qiziqtiradi, albatta. Demak,
shaxsning atrofida qancha alohida ijtimoiy guruhlar mavjud bo‘lsa, uning uchun
shuncha ijtimoiy «Men»i mavjud bo‘ladi;
• Psixik «Men» — individning ijtimoiy muhitda uning kimligini namoyon
qilishiga yordam beruvchi qobiliyat va iqtidorlarining yig‘indisi hisoblanadi;
• Haqiqiy yoki axloqiy «Men» — shaxsning o‘zini anglashi, o‘z-o‘ziga baho
berishi doirasidan iboratdir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
34
Zamonaviy psixologiyada bunday «Men»ni shaxsning markaziy bo‘g‘ini
sifatida qaraladi va «Men» konsepsiya (bu ilmiy atama fanga amerikalik psixolog
K.Rodjers tomonidan kiritilgan) tushunchasi orqali ifodalanadi. U.Jeymsning
tasvirlashicha, shaxsning ijtimoiy «Men»i ijtimoiy psixologik nazariyalar orasida
uzoq vaqtdan beri va ko‘p o‘rganilgan mavzudir. Sotsiolog olimlardan biri Charlz
Kuli «Shaxs oynasi» tushunchasini ishlatgan bo‘lib, bu orqali shaxs atrofidagi
odamlarning unga nisbatan berayotgan bahosi va fikriga aynan oynaga qaraganday
qaraydi, degan flkrni asoslagan. J.G. Midning fikricha, shaxsning o‘zini anglashi
uning ijtimoiy munosabatlarining hosilasi bo‘lib, bu jarayonda u o‘ziga tashqi
tomondan, go‘yoki obyektga qaragandek qarashni o‘rganadi. Shuni alohida qayd etish
kerakki, bunda atrofdagi butun bir ijtimoiy guruh yoki jamoa a’zolarining fikri —
jamoaviy ustanovka sifatida rol o‘ynaydi. Aynan shu holat tufayli biz o‘zimizni
boshqalar qanday ko‘rsa o‘shanday ko‘rishga o‘rganamiz, o‘zimizga boshqalar ko‘zi
bilan qarashga o‘rganamiz. Lekin o‘sha jamoadan aynan kimningdir fikri nima
uchundir bizga ko‘proq ta’sir ko‘rsatadi, degan savol barchani qiziqtiradi. Bu savolga
javob aynan jamoa a’zolarining barchasi ham biz haqimizda bir xilda fikr yuritmasligi
va bizga bir xilda baho beravermasliklari bilan bog‘liqdir. Bundan tashqari
atrofdagilarning flkrini inobatga olishimizda qanday omillar rol o‘ynaydi, degan
savol ham muhimdir. Dastlabki omil sifatida fikrlarni qabul qiluvchining yoshi
muhim rol o‘ynaydi. Masalan, bolalar uchun ota-onasi, o‘qituvchisining fikri
muhimdir. Katta yoshdagilar uchun esa oila a’zolaridan biri, do‘sti, hamkasbi kabilar
ta’sir ko‘rsatuvchi shaxs bolishi mumkin. Bu borada jins xususiyati ham o‘ziga xos
ahamiyatga ega.
Karl Yungning ta’kidlashicha, shaxs psixikasi tuzilishida himoya qismi
mavjud va u Persona deb ataladi. Ana shu Persona shaxsning haqiqiy «Men»i va
Yolg‘on «Men»i o‘rtasida muammolarni keltirib chiqaradi. K. Yungning fikricha,
Persona, o‘ziga xos niqobga ega boiib, shaxs jamoatchilik bilan munosabatlarda
o‘zinining haqiqiy «Men»inini yashirish maqsadida shu niqobni taqib oladi. Buning
natijasida shaxs o‘zining asl basharasini har doim ham va barcha ijtimoiy guruhlar
oldida ham namoyon etavermaydi, natijada uning aslida qandayligini atrofidagilar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
35
bila olmaydi. K. Yungning taxmin qilishicha, Persona — bu jamiyat va shaxs
o‘rtasidagi hamkorlikdir. Uning maqsadi — shaxsning haqiqiy «Men»ini yashirgan
holda boshqalarda yaxshi taassurot uyg‘otishdan iboratdir. Ko‘pincha shaxs o‘zining
asl holati bilan Personani chalkashtirib yuboradi. Bunday holda «Men» ham Persona
bilan aralashib ketadi, shaxs esa ijtimoiy muhit oldida rol o‘ynovchi yolg‘onchi
mavjudodga aylanib qoladi. Boshqacha qilib aytganda, shaxs o‘zini o‘z niqobidagi
holati bilan chalkashtirib yuboradi. K.G.Yung bunday holat individning o‘z-o‘zini
anglashiga xavf solishini ko‘rsatib beradi. Shaxs «Men»ining tuzilishiga doir turli xil
yondashuvlar mavjud boiib, ular orasida eng ko‘p tarqalgani, o‘z ichiga «Men»ning
uch tarkibini qamrab oladi: kognitiv (o‘zi haqida bilimlar), emotsional (o‘z-o‘ziga
baho) va xulqiy (o‘ziga munosabat).
R. Bernsning «Men» konsepsiyasi R. Berns «Men» konsepsiyasining
differensiyalashgan tizimini taklif qiladi. Unga ko‘ra «Men» konsepsiyasining asosini
o‘ziga yo‘nalganlik ustanovkalari tizimi tashkil etadi. «Men» konsepsiyasi
strukturasining asosiy komponentini quyidagi ustanovkalar tashkil qiladi: kognitiv;
emotsional; xulq-atvor. R. Berns «Men» konsepsiyasining ierarxik (ketma-ketlik
bilan bir-biriga teng bo‘ysundirish usuli) tizimi ko‘rinishida «Men» konsepsiyasi
cho‘qqisiga erishib, o‘z-o‘zini anglashdagi imkoniyatlar chegarasini ochib berdi. R.
Berns «Men» konsepsiyasi elementlarini quyidagicha tasniflagan: a) «Men» —
anglovchi; b) «Men» — obyekt. U «Men» konsepsiyasini insonning o‘ziga nisbatan
ustanovkalarining yigindisi deb tushuntiradi. U buni ikki komponentga boladi, bu
komponentlar o‘zaro bog‘liq boiib, quyidagicha izohlanadi: o‘ziga baho berish yoki
o‘zini qabul qilish — «Men — anglovchi» — «Men» obrazi bilan bogliq boiib, bu
esa o‘z navbatida «Men obyekt» bilan bogliq boladi. R. Berns o‘ziga yo‘nalganlik
ustanovkasini 3 ga boladi: — real (haqiqiy) «Men» ustanovkasi — bu individning o‘z
aktual qobiliyatlarining rolini qanday bo‘lsa shundayligicha qabul qilishi; —
oynadagi «Men» ustanovkasi; — kelajakdagi «Men» ustanovkasi. R.Bernsning
ierarxik tizimidagi eng quyi pog‘onada «Men» konsepsiyasining keyingi aspektlari
joylashgan. Bular: ijtimoiy men; ma’naviy men; jismoniy men. R. Berns nazariyasida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
36
jismoniy men aspekti boshqa elementlarga nisbatan zaifroq ochib berilgan. R. Berns
bo‘yicha «Men» va uning ijtimoiy psixologik mohiyati quyidagicha talqin qilinadi:
Ideal yoki bo‘lishi mumkin bo‘lgan «Men». Shaxsning «Men» konsepsiyasi
uning ayni paytdagi xarakterlovchi «Men» tizimlarini emas, balki shaxs bo‘lishi
mumkin bo‘lgan yoki bo‘lishni istagan «Men»larni o‘z ichiga ham oladi. Amerikalik
psixolog tadqiqotchi J. Markus va uning hammualliflarining fikricha, bo‘lishi
mumkin bo‘lgan «Men» o‘z tarkibiga shaxs bo‘lishni istagan tasavvurlar — badavlat,
yoqimtoy, sevimli «Men»larni oladi
1
. Bo‘lishi mumkin boigan «Men»ning ichiga
shaxs bolishdan qo‘rqadigan «Men»lar ham kiradi — ishsiz «Men», «ikkinchi» Men,
yoqimsiz «Men». Bo‘lishi mumkin boigan «Men» shaxsni har doim ma’lum
maqsadlarga erishishga undaydi: bu maqsadlarga erishilgandan so‘ng, shaxs o‘zi
intilgan hayotni ko‘rishga muyassar bolishi mumkin. Ijtimoiy «Men»ning
rivojlanishiga ta’sir etuvchi omillar. «Men» konsepsiyasi ijtimoiy psixologiyadagi
tadqiqotlarning asosiy predmetiga aylandi, chunki u jamiyatdagi ijtimoiy fikrlarni
tashkil etadi va shaxsning xulq-atvorini boshqaradi
Djennifer Kroker va Konn Volfning fikricha, yuqorida ko‘rsatilgan sifatlar
haqiqatdan ham o‘zini hurmat qilish, o‘zi bilan g‘ururlanish uchun muhim
ahamiyatga ega . «Bir odam o‘zini hurmat etish uchun faoliyatidagi muvaffaqiyat va
tashqi ko‘rinish kerak bo‘lsa, ikkinchisi uchun Xudoning suyukli bandasi ekanligini
va u axloq me’yorlarini buzmaganini bilish muhimroqdir». Demak, agar birinchisiga
o‘zini aqlli va chiroyli bo‘lishni o‘rgatishsa, ikkinchisini esa, o‘zini odobli odam deb
his etishga o‘rgatgan taqdirda, u o‘zini hurmat qiladi. Lekin Djonatan Brayn va Keyt
Dattonlar o‘zini hurmat etish masalasiga o‘zgacha yondashadilar, ular fikricha, sabab
va oqibatning o‘mini almashtirish lozim. Agar odamlar umuman o‘zlarini qadrlashsa,
ular o‘zlarining tashqi ko‘rinishini, o‘zlarining qobiliyatlarini ham qadrlaydilar.
Shaxsning o‘zini anglashida ijtimoiy muhitning ta’siri qurilishi jihatidan psixologlar
shartli ravishda to‘rt o‘zaro bog‘liq tomonlarni ko‘rsatib o‘tadilar:
1. O‘z-o‘zini bilishi.
2. O‘z-o‘ziga munosabat.
1
(Marcus et al., 1989; Marcus & Nurius, 1986)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
37
3. O‘z-o‘zini his qilish.
4. O‘z-o‘ziga ta’sir.
Demak, o‘z-o‘zini bilish asosidagi o‘zlikni anglash, umuman olganda, o‘z-
o‘zini boshqarishga, tarbiyalashga olib borishi mumkin ekan. Lekin bunda o‘z-o‘ziga
munosabatning rolini ham nazardan qochirmaslik kerak. Shuning uchun o‘zlikni
anglashning turli qirralari o‘z-o‘zini boshqarish va tarbiyalashga nima bera olishi
mumkinligini ko‘rib chiqamiz. 0‘zlikni anglashning qiymatli tomoni bo‘lgan o‘z-
o‘ziga munosabat insonni o‘zga shaxs sifatida munosabatda bo‘lishini nazarda tutadi.
U birinchi navbatda, shaxsning yo‘nalganligi (maqsadlari, ideallari, ehtiyojlari,
qiziqishlari)ni, qadriyatlar ma’naviy qiymatlarga yo‘nalishi, o‘ziga talabchanligi,
o‘zini ifoda qila olishini o‘z ichiga oladi. 0Bularning barchasi o‘z hissiyotlari va
fikrlari, xatti-harakatlarini boshqarishga, asoslashga, o‘z-o‘zini tarbiyalashda u yoki
bu darajada namoyon bo‘ladi. 0‘zlikni anglash va o‘z-o‘zini boshqarishning o‘zaro
aloqasi va o‘zaro bog‘liqligini quyidagi chizma tarzida tasavvur qilish mumkin: 0 ‘z-
o‘zini anglash — bu umuman olganda, shaxs «Men» obrazining hosil bo‘lishi
demakdir . Ko‘pchilik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, «Men» obrazi insonda tez hosil
boimaydi, balki butun umri davomida ijtimoiy ta’sirlar natijasida yuzaga keladi.
Refleksiya «Men» obrazi egasining ongiga taalluqli jarayondir. «Men»
obraziga doir bir qancha nuqtayi nazarlar mavjud boiib, bulardan eng ko‘p tarqalgani
quyidagi uch komponent boiib, bular:
1. Bilish komponenti (o‘zini bilish).
2. Emotsional komponent (o‘z-o‘zini baholash).
3. Axloqiy komponent (o‘ziga munosabat).
Insonning o‘z-o‘zini anglashi borasida ko‘pgina olimlar ilmiypsixologik
tadqiqot olib borganlar. Masalan, D. Mill «Men» konsepsiyasini xotira bilan boglagan
boisa, V. Vundt «Men»ni insonni shaxsiy hissiyotlari bilan boglagan. l.S.Kon
o‘zining «Men»ning yaratilishi» nomli asarida bu fikrlarni tahlil qilib, «inson avvalo
kishining diqqat-e’tiborini o‘ziga qaratadigan sifatlarini anglaydi» deydi. D. Midning
fikricha, o‘z-o‘zini anglash bu — birgalikdagi faoliyati tufayli birlashgan
odamlarning ko‘zi bilan o‘ziga boqishdir. A.N. Leontev o‘z-o‘zini anglashda ijtimoiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
38
faoliyatning roli haqida fikrlab, shunday deydi: «Individual «Men» o‘zining tarkibiga
ko‘ra, ijtimoiy malakalar natijasida yuzaga keladigan ijtimoiy tarkibdir». Insonning
o‘z-o‘zini anglashi borasida yana bir qator mulohazalar bo‘lib, uni o‘rganishda asosiy
fakt shundaki, u oddiy tavsiflar kabi yuzaga kelmaydi, lekin u shaxs tarbiyasining va
tarbiyalanganligining muhim omillaridan hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan olib
qaraganda, tarbiya shaxsning o‘zi va o‘z sifatlari to‘g‘risidagi tasavvurlarning
shakllanishi jarayonidir, deb ta’rif berish mumkin. Demak, har bir inson o‘zini,
o‘zligini qanchalik aniq bilsa, tasavvur qila olsa, uning jamiyat me’yorlariga qarshi
harakat qilish ehtimoli ham shunchalik kamayadi, shunda u tarbiyalangan boiib
hisoblanadi.
Z. Freyd nazariyasiga ko‘ra «Men»ning tuzilishi
Zigmund Freyd shaxs nazariyasini rivojlantirish barobarida boshqa
olimlarning fikrlariga qarshi chiqqan holda, nisbatan boshqacharoq tarzda asoslab
bergan. Uning fikriga ko‘ra «individ — doimo jamiyat bilan nizoda bo‘ladi» deb
ta’kidlaydi. Ya’ni «insonning biologik ehtiyojlari (ayniqsa jinsiy ehtiyojlari) jam
iyatdagi mavjud madaniyat me’yorlariga zid boiib, shaxs o‘z ehtiyojlarini qondirish
jarayonida bu me’yorlar bilan albatta to‘qnash keladi. Z. Freydning klassik
psixoanaliz nazariyasiga ko‘ra, «Men» konsepsiyasi inson psixikasining strukturali
komponenti hisobla- nadi, boshqacha aytganda, Zigmund Freyd shaxs
shakllanishining psixik strukturasini uch asosiy qismga bo‘lib ko‘rsatadi: 1. Id («U»).
Bu shaxsga berilgan tug‘ma reflekslar bilan bogliq holda mavjud bo‘lgan instinktiv
ehtiyojlarning asosi. Rohat olish uchun yo‘naltirilgan energiya manbai. «U»
organizmning ovqatlanishi va kerakli ehtiyojlarini qondirish funksiyasini bajaradi. 2.
Ego («Men»). Insonning atrof-muhitda o‘zini tutishini, xulq-atvorini yo‘lga solib
turadigan funksiyani bajaradi. Ego reallik prinsipi orqali boshqariladi. Masalan, inson
och qolganda, Ego uni zaharli mevalarni iste’mol qilishdan asrab qoladi, ya’ni
taqiqlab qo‘yadi. 3. Superego («Oliy Men»). U ideal ota-ona funksiyasini bajaradi.
Superego insonning xulq-atvorini yo‘lga solib turadi va otaonalarning standartlariga
asosan uning jamiyatda shakllanishiga yordam beradi. Bu uchta komponent bolaning
shaxs bo‘lib shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. Bolalar reallik prinsipiga,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
39
shuningdek, Ego va Superegoning talablariga rioya qilishlari kerak. Ego
Superegoning jazolashlari va xatti-harakatlari uchun javobgardir. Shu orqali inson o‘z
aybini va mag‘rur ligini his qiladi. Freyd nazariyasiga kola, jamiyatda tarixan tarkib
topgan odatlar, axloqiy prinsiplar, ijtimoiy «senzura»ning mavjudligi tufayli jinsiy
mayl to‘g‘ridan to‘g‘ri to‘siladi. Shuning uchun ham ba’zi kishilarda bu ongsiz tabiiy
mayl bilan anglab turilgan vaziyat o‘rtasida ichki ruhiy nizo paydo bo‘ladi, bunday
to‘qnashuvlar ba’zan barqaror asab kasalliklariga (nevrozga) olib keladi. Kishilik
jamiyatida ko‘pchilik kishilarning hayoti davomida bu tabiiy ongsiz mayl energiyasi
mehnat faoliyatiga, aqliy va ijodiy faoliyatga qaratiladi va sarf etiladi. Hayotning
yuksak sohasiga energiyaning shu tariqa ko‘chirilishi sublimatsiya deyiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.Маерс Д. Социальная психология. —М.: Аллель, 2000
2.Мокчанцев Р., Мокчанцева А.Социальная психология.Издательства:
Сибирское соглашение, Инфра.М.: 2001.
3.Семечкин Н.И. Социальная психология на рубеже: история, теория,
исследования. —М.: 2001.
4.Социальная психология. Учеб. пос. \\Под ред. A.JI. Журавлева, —М.: 2002.
5.V. Karimova. Ijtimoiy psixologiya va amaliyot. —Т.: 2009.
6.V. Karimova, О. Xayitov. Shaxsning ijtimoiylashuv masalasi.Т.: 2007.
7.N. Ismoilova, D. Abdullayeva/; Ijtimoiy psixologiya: o‘quv qo‘llanma O‘zbekiston
Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.—Toshkent. 2013.-168 b
8.Mukhamedova, D. G., & Abdullajanova, D. S. (2020). The actuality of the gender
aspect of the manager's constructive interaction in the conflicting situation.
Journal
Of Critical Reviews
,
7
(12), 228-231.
9.Akhmadjonova, S., & Abdullajanova, D. (2023). Socio-Psychological Features Of
Family Conflict Resolution. In
Academic International Conference On Multi-
Disciplinary Studies And Education
(Vol. 1, No. 6, pp. 101-108).
10.Abdullajanova, D., & Raxmonova, Z. (2020). Motivation to succeed, to avoid
defeat and the impact of risk preparedness on women's activism and its socio-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
40
psychological factors.
European Journal Of Molecular And Clinical Medicine
,
7
(1),
3555-3561.
11.Abdullajanova, D. S. (2023). Socio-psychological criteria for the selection and
placement
of
personnel
in
management
(on
the
example
of
women).
Confrencea
,
5
(05), 401-411.
12.Abdullajanova, D. S. (2023). Socio-psychological criteria for the selection and
placement
of
personnel
in
management
(on
the
example
of
women).
Confrencea
,
5
(05), 401-411.
13.Абдуллажанова,
Д.
С.
(2023).
ПРОБЛЕМЫ
СОЦИАЛЬНЫХ
СТЕРЕОТИПОВ В НАПРАВЛЕНИИ ЖЕНСКОЙ АКТИВНОСТИ В
УПРАВЛЕНИИ.
ПСИХОЛОГИЯ XXI СТОЛЕТИЯ
.
14.Мухамедова, Д. Г., & Абдуллажанова, Д. С. (2021). СОЦИАЛЬНО-
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ
ОСОБЕННОСТИ
РАЗВИТИЯ
КАДРОВОГО
РЕЗЕРВА:
ФОРМЫ
И
МЕХАНИЗМЫ
ИННОВАЦИОННОЙ
АКТИВНОСТИ.
BEING A MUSIC FAN: FANDOM EFFECTS ON THE
PSYCHOLOGICAL WELL-BEING OF ITS PARTICIPANTS...................... 12
, 187.
15.Абдулладжанова, Н. Г., Абдугафурова, Д. Г., Якубова, Р. А., Назирова, Э. Р.,
&
Рахмонова,
Г.
Г.
(2020).
ПЕРСПЕКТИВЫ
ПРИМЕНЕНИЯ
ПРОТИВОВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ
ФАРМАКОЛОГИЧЕСКИХ
ПРЕПАРАТОВ.
Universum: химия и биология
, (12-1 (78)), 80-84.
16.Kadirov, K. B., Mullabaeva, N. M., Abdullajanova, D. S., Kurbanovna, A. D., &
Abdullaevna, B. S. (2023). A Mobbing Questionnaire In School And An Analysis Of
The Results Obtained.
Journal of Higher Education Theory and Practice
,
23
(4).
17.Abdulakimovna S. S. Socially Psychological Education of Self-Development
Skills in Future Teachers Functions //International Journal of Discoveries and
Innovations in Applied Sciences. – 2021. – Т. 1. – №. 5. – С. 231-235
18.Shakarboyeva, S. (2022). БЎЛАЖАК ЎҚИТУВЧИЛАРДА ЎЗ УСТИДА
ИШЛАШ
ФАОЛИЯТИНИ
ТАРБИЯЛАШНИНГ
ИЖТИМОИЙ-
ПСИХОЛОГИК ЖИҲАТЛАРИ.
Журнал Педагогики и психологии в
современном образовании
,
2
(2).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
41
19.Shakarboyeva, S. (2021). БЎЛҒУСИ ПЕДАГОГЛАРДА ЎЗ УСТИДА
ИШЛАШ
ФАОЛИЯТИНИ
ТАРБИЯЛАШНИНГ
ИЖТИМОИЙ-
ПСИХОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ.
Журнал Педагогики и психологии в
современном образовании
, (1).
20.Shakarboyeva, & O‘ktamova , O. (2024). TARBIYASI OGʻIR O‘SMIRLARNI
IJTIMOIYLASHTIRISHDA OILA, MAHALLA, TA’LIM MUASSASASI
HAMKORLIKLIGINI RIVOJLANTIRISH USULLARI. Журнал Педагогики и
психологии в современном образовании, 4(1), 139-147. извлечено от
https://ppmedu.jdpu.uz/index.php/ppmedu/article/view/9555
21.Shakarboyeva,
&
Qayumov,
A.
(2024).
AUTIZMLI
BOLALARNI
RIVOJLANTIRISHDA ART TERAPIYA USULLARIDAN FOYDALANISH
IMKONYATLARI. Журнал Педагогики и психологии в современном
образовании,
4(1),
148-154.
извлечено
от
https://ppmedu.jdpu.uz/index.php/ppmedu/article/view/9556
22.Мунарова, Р. У. (2016). Камолова Ширин Усаровна, Шакарбоева Шахноза
Абдулакимовна, Каршибоева Дилфуза Бурлиевна, & Алимкулов Сирожиддин
Олимжон ўғли (2016).
Великие мыслители Средней Азии о воспитании
гармоничного и всесторонне развитого поколения. Проблемы педагогики,(2
(13))
, 17-19.
23.Abdulakimovna, S. S. (2021). Socially Psychological Education of Self-
Development Skills in Future Teachers Functions.
International Journal of
Discoveries and Innovations in Applied Sciences
,
1
(5), 231-235.
24.Abdulakimovna, S. S. (2022). Social-Psychological Characteristics Of
Professional SelfDevelopment Of Future Teachers.
Zien Journal of Social Sciences
and Humanities
,
14
, 138-140.
25.Shakarboyeva,
S.
(2024).
TARBIYASI
OGʻIR
O‘SMIRLARNI
IJTIMOIYLASHTIRISHDA OILA, MAHALLA, TA’LIM MUASSASASI
HAMKORLIKLIGINI RIVOJLANTIRISH USULLARI.
Журнал Педагогики и
психологии в современном образовании
,
4
(1), 139-147.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
42
26.Шакарбоева, Ш. (2024). Бошланғич синфларда чет тили ўзлаштириш ва
ўрганишнинг ёшга оид хусусиятлари.
Общество и инновации
,
5
(10/S), 286-290.
27.Shakarboyeva,
&
Qayumov,
A.
(2024).
AUTIZMLI
BOLALARNI
RIVOJLANTIRISHDA ART TERAPIYA USULLARIDAN FOYDALANISH
IMKONYATLARI.
Журнал Педагогики и психологии в современном
образовании
,
4
(1),
148-154.
извлечено
от
tech.jdpu.uz/index.php/ppmedu/article/view/9556
БЎЛАЖАК ЎҚИТУВЧИЛАРДА ЎЗ УСТИДА
Журнал Педагогики и психологии в
современном образовании: Том 2 № 2 (2022): Zamonaviy ta'limda pedagogika va
РАБОТА НАД СОБОЙ БУДУЩИХ ПЕДАГОГОВ
Журнал Педагогики и психологии в современном
образовании: № 2 (2021): Журнал педагогики и психологии в современном
30.Shahnoza
Shakarboyeva,
Oynisa
O‘SMIRLARNI IJTIMOIYLASHTIRISHDA OILA, MAHALLA, TA’LIM
MUASSASASI HAMKORLIKLIGINI RIVOJLANTIRISH USULLARI
Педагогики и психологии в современном образовании: Том 4 № 1 (2024):
Zamonaviy ta'limda pedagogika va psixologiya fanlari
31.
O‘SMIRLIK DAVRIDAGI SUITSIDNING KELIB
Журнал Педагогики и психологии в современном
образовании: № I (2023): «СОВРЕМЕННАЯ СОЦИАЛЬНАЯ ПСИХОЛОГИЯ:
ТРАДИЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ» I - МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-
32.Shahnoza Shakarboyeva, Гавҳар Худойқулова ,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
43
образовании: № I (2023): «СОВРЕМЕННАЯ СОЦИАЛЬНАЯ ПСИХОЛОГИЯ:
ТРАДИЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ» I - МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-
33.Shahnoza Shakarboyeva, Назира Жасурова,
Журнал Педагогики и психологии в современном
образовании: № I (2023): «СОВРЕМЕННАЯ СОЦИАЛЬНАЯ ПСИХОЛОГИЯ:
ТРАДИЦИИ И ПЕРСПЕКТИВЫ» I - МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-
34.Shakarboyeva
Shahnoza
Abdulakimovna.
(2024).
Nogiron
o'smirlarni
ijtimoiylashtirishda oila, mahalla, ta'lim muassasasi o'rtasidagi hamkorlikni
rivojlantirish usullari.
Diplomatiya, huquq va xalqaro munosabatlar jurnali
,
1
(1),
https://semantjournals.com/index.php/JDLIA/article/view/26
35.Abdullajonova, D. (2025). SOCIO-PSYCHOLOGICAL FACTORS OF
MOTIVATION FOR SUCCESS AND THE IMPACT OF RISK ON WOMEN.
Журнал Педагогики и психологии в современном образовании, 5(1), 10-16.
https://ppmedu.jdpu.uz/index.php/ppmedu/article/view/10516
36.Мунарова Раьно Усаровна, Камолова Ширин Усаровна, Шакарбоева
Шахноза Абдулакимовна, Каршибоева Дилфуза Бурлиевна, & Алимкулов
Сирожиддин Олимжон Угли (2016). Великие мыслители Средней Азии о
воспитании гармоничного и всесторонне развитого поколения. Проблемы
педагогики, (2 (13)), 17-19.
37.Ж.Мажидов-.
(2023).
ЛИДЕРЛИК
СИФАТЛАРИНИНГ
ГЕНДЕР
ПСИХОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ. Involta Scientific Journal, 2(4), 293–298.
https://involta.uz/index.php/iv/article/view/540
38.Shakarboyeva.
(2024).
БОШЛАНҒИЧ СИНФЛАРДА ЧЕТ ТИЛИ
ЎЗЛАШТИРИШ ВА ЎРГАНИШНИНГ ЁШГА ОИД ХУСУСИЯТЛАРИ.
Журнал Педагогики и психологии в современном образовании, 4(3), 9-17.
https://ppmedu.jdpu.uz/index.php/ppmedu/article/view/10423
