MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
406
“IKKI XALQ DILBANDI MAQSUD SHAYXZODA”
Eshpoʻlatov Behzod
TOSHKENT DAVLAT TRANSPORT UNVERSITETI,
TRANSPORT TIZIMLARI BOSHQARARUVI FAKULTETI, YO‘L
HARAKATLARINI
TASHKIL ETISH GURUHI, MIROBOD
TUMANI, CHAMBIL KO‘CHASI.1 / TASHKENT, UZBEKISTAN
Annotatsiya:Maqsud Shayxzoda – o‘zbek va ozarbayjon xalqlarining sevgan
adibi, betakror shoir, dramaturg va tarjimon. U o‘zining chuqur mazmunli asarlari,
tarixiy mavzudagi dramaturgiyasi, jahon adabiyoti durdonalarining tarjimalari bilan
ikki xalq madaniyatini boyitgan. Ushbu maqola Shayxzodaning hayoti, ijodi va ikki
qardosh xalq madaniyati rivojiga qo‘shgan ulkan hissasini yoritadi.
Kalit so‘zlar:Maqsud Shayxzoda, o‘zbek adabiyoti, ozarbayjon adabiyoti,
milliy madaniyat, ikki xalq do‘stligi, tarixiy pyesalar, jahon adabiyoti tarjimalari
.
Kirish
O‘zbek va ozarbayjon adabiyoti tarixida shunday ijodkorlar borki, ularning
nomlari va asarlari ikki xalqning madaniy boyligini birlashtiradi. Maqsud Shayxzoda
ana shunday iste’dod egalaridan biridir. Uning ijodiy hayoti va badiiy asarlari ikki
qardosh xalq madaniyatini yaqinlashtirgan, o‘zbek va ozarbayjon madaniy aloqalarini
mustahkamlashga xizmat qilgan.
Shayxzoda nafaqat iste’dodli shoir va dramaturg, balki xalq do‘stligining
haqiqiy ramzi edi. Ozarbayjonda tug‘ilib, o‘zbek madaniyatini sevgan va o‘z asarlari
bilan unga yangi nafas bag‘ishlagan Shayxzoda ikki xalqning dilbandi sifatida
tanilgan.
Maqsud Shayxzodaning hayoti va ikki xalq o‘rtasidagi ko‘prik
Maqsud Shayxzoda (1908–1967) Ozarbayjonda tug‘ilgan bo‘lsa-da, o‘z
ijodiy faoliyatining asosiy qismini O‘zbekistonda o‘tkazdi. Bu ikki xalq madaniyati
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
407
bilan chuqur bog‘langan ijodkorning hayoti va ijodi ikki qardosh xalqning tarixiy
yaqinligini ifoda etadi.
Shayxzoda yoshlik yillarida ozarbayjon madaniy muhitida tarbiyalangan. Bu
davrda u Sharq mumtoz adabiyoti, xususan, Nizomiy, Fuzuliy va Sa’di asarlaridan
ilhomlangan. Keyinchalik O‘zbekistonga ko‘chib o‘tgach, bu yerda Alisher Navoiy
va o‘zbek xalq og‘zaki ijodi an’analaridan ilhom olib, o‘z ijodini boyitdi.
Uning hayoti doim ikki xalqning madaniy qadriyatlarini birlashtirishga
qaratilgan bo‘lib, u ijodida ikki millatning umumiy g‘oyalari, tarixi va madaniyatini
aks ettirgan. Bu jihat uni nafaqat o‘z davrining ijodkorlari orasida, balki o‘z xalqlari
orasida ham alohida e’tirof etilishiga sabab bo‘ldi.
Ijodda ikki xalqning madaniy uyg‘unligi
Tarixiy mavzularni yoritishdagi badiiylik
Maqsud Shayxzoda o‘z tarixiy
pyesalari bilan ikki xalq madaniy uyg‘unligini aks ettirdi.
"Mirzo Ulug‘bek"
,
"Jaloliddin Manguberdi"
kabi asarlarida u o‘zbek xalqining buyuk tarixiy shaxslarini
tasvirlagan bo‘lsa, boshqa asarlarida Sharqning umumiy qahramonlarini ulug‘lagan.
Shayxzodaning pyesalarida tarixiy voqealar nafaqat dramatik kuch bilan, balki badiiy
go‘zallik bilan yoritilgan. U xalqning buyuk shaxslarini tasvirlash orqali ikki xalqning
o‘xshash qadriyatlarini aks ettirdi.
She’riyatda madaniy uyg‘unlik
Shayxzodaning she’riyati ham ikki xalq
madaniyatining uyg‘unligini ko‘rsatadi. Uning g‘azallarida Sharq mumtoz adabiyoti
ta’siri sezilib, ularda insonning ichki kechinmalari, sevgi va hayot falsafasi chuqur
aks etgan.
Shayxzodaning she’riyati fors-tojik, o‘zbek va ozarbayjon mumtoz
adabiyoti an’analarini o‘zida uyg‘unlashtirib, yangi badiiy shakl yaratgan.
Jahon adabiyoti tarjimalari orqali madaniy boylikni oshirish
Maqsud
Shayxzoda jahon mumtoz adabiyotining durdonalarini o‘zbek va ozarbayjon tillariga
tarjima qilib, ikki xalqni xalqaro madaniyatga yaqinlashtirdi. Shekspir, Pushkin,
Bayron kabi ijodkorlarning asarlari Shayxzodaning nozik didi va tarjimonlik mahorati
tufayli o‘zbek tilida yangi hayot kasb etdi.
Shayxzoda – xalq do‘stligining ramzi
Maqsud Shayxzodaning hayoti va
ijodi ikki xalq do‘stligining chinakam ramzi sifatida e’tirof etiladi. U o‘zining
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–1_ Январь –2025
408
she’riyati, dramaturgiyasi va tarjimonlik faoliyati orqali ozarbayjon va o‘zbek
xalqlarining ma’naviy yaqinligini ko‘rsatgan.
Shayxzoda asarlarida ikki xalqning
madaniyati, tili va tarixi mushtarak uyg‘unlikda tasvirlangan. Bu asarlar ikki xalqning
do‘stligi va birdamligini mustahkamlashga xizmat qilib kelmoqda.
Xulosa
Maqsud Shayxzoda – ikki xalqning faxri, ulug‘ ijodkori va madaniyatlarini
bog‘lovchi ulkan badiiy ko‘prikdir. U o‘zining ijodi bilan ikki xalqning umumiy
g‘urur va qadriyatlarini yuksaltirgan. Shayxzodaning merosi bugungi kunda ham
o‘zbek va ozarbayjon madaniyatining ajralmas qismi sifatida qadrlanadi.
Uning asarlari yosh avlodni xalqaro do‘stlik va madaniy hamkorlik ruhida
tarbiyalashda katta ahamiyatga ega bo‘lib qolmoqda. Maqsud Shayxzoda nafaqat ikki
xalqning, balki butun jahon madaniyatining boyligiga ulkan hissa qo‘shgan iste’dod
egasidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Shukurov, A.
Maqsud Shayxzoda: Hayot va ijod yo‘li
. Toshkent: Fan
nashriyoti, 1978.
2.
Mirzaeva, S.
O‘zbek va ozarbayjon adabiy aloqalari tarixi
. Baku: Elm
nashriyoti, 1985.
3.
Karimov, O.
Shayxzodaning ijodiy merosi va madaniyatlar uyg‘unligi
.
Toshkent: Ma’naviyat, 2002.
4.
Shayxzoda, M.
Saylanma asarlar
. Toshkent: Adabiyot nashriyoti, 1965.
5.
Vohidov, R.
O‘zbek va ozarbayjon adabiyotida madaniy aloqalar
. Toshkent:
Sharq nashriyoti, 2010.
