MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
187
PROFILAKTIKA INSPEKTORINING MA’MURIY
HUQUQBUZARLIKLAR TO‘G‘RISIDAGI ISHLARNI YURITISH
FAOLIYATI USTIDAN PROKUROR NAZORATINI AMALGA OSHIRISH
TARTIBI BORASIDAGI VAZIFALARI
Temirova Mashhura Muhammadaminovna
Qo’qon Universisteti dotsenti (PhD)
Annotatsiya: Mazkur maqolada profilaktika inspektorining ma’muriy
huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni yuritish faoliyati ustidan prokuror
nazoratining tartibi va ahamiyati tahlil etiladi. Prokuror qonuniylikni ta’minlash
maqsadida profilaktika inspektorining faoliyatini muntazam nazorat qilib boradi,
hujjatlarni tekshiradi hamda huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha chora
ko‘radi. Shuningdek, prokuror profilaktika inspektorining ish yuritish jarayonidagi
qonuniylikka rioya etishini ta’minlash uchun vakolatlarini amalga oshiradi, inspektor
tomonidan rasmiylashtirilgan hujjatlar bilan tanishadi, huquqbuzarlik sodir etgan
shaxslar bilan suhbatlashadi hamda qonunbuzilishlarni bartaraf etish bo‘yicha
tegishli tavsiyalar kiritadi.
Kalit so’zlar: ichki ishlar, jamoat, huquq, millat, erkinlik, xavfsizlik, jinoyat,
jazo, huquqbuzarlik, tartib, intizom.
O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining
8-moddasida ma’muriy huquqbuzarlik uchun ta’sir ko‘rsatish choralarini qo‘llash
vaqtida qonuniylikni ta’minlash to‘g‘risidagi qoida mustahkamlangan.Mazkur qoida
quyidagilarni nazarda tutadi: Ma’muriy javobgarlik faqat qonuniy asosda amalga
oshirilishi lozimHech kim qonun hujjatlarida belgilangan asos va tartibdan boshqacha
tarzda ta’sir ko‘rsatish chorasiga tortilishi mumkin emas.Ish yuritish qonuniylik
asosida olib borilishi shart Har bir jarayon qonun normalariga mos ravishda amalga
oshirilishi kerak. Profilaktika inspektorlari faqat o‘z vakolati doirasida harakat
qilishlari lozim. Ular vakolatlarini oshirib yuborish yoki noqonuniy choralar qo‘llash
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
188
huquqiga ega emaslar
1
. Ichki ishlar organlari rahbarlari tomonidan nazorat tizimi
yo‘lga qo‘yilgan Profilaktika inspektorlarining huquqbuzarliklarga ta’sir choralarini
qo‘llash jarayoni: Ichki ishlar organlari rahbarlari tomonidan nazorat qilinadi.
Prokuror nazorati ostida bo‘ladiFuqarolarga shikoyat qilish huquqi kafolatlanadi.
Prokuror o‘z vakolati doirasida nazoratni amalga oshirish chog‘ida quyidagi
huquqlarga ega: Vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralarning faoliyatini nazorat
qilish
2
. Muassasalar, korxonalar, tashkilotlar va jamoat birlashmalarining binolariga
moneliksiz kirishIchki ishlar organlari, jumladan, tayanch punktlari faoliyatini
tekshirish. Bu esa profilaktika inspektorlarining faoliyatini nazorat qilish va
huquqbuzarliklarning oldini olish tizimini kuchaytirish imkonini beradi. Sizning
matningizni o‘qilishi oson bo‘lishi uchun formatlab, shrifti tekislangan shaklda
taqdim qilaman: Prokurorning tayanch punktida nazoratni amalga oshirish tartibi.
Prokuror tayanch punktiga kelganda xizmat guvohnomasini ko‘rsatib, o‘zini
tanishtirgandan so‘ng, profilaktika inspektorlaridan ma’muriy huquqbuzarliklar
to‘g‘risidagi ishlarni yuritishni ta’minlash jarayonida rasmiylashtirilgan hujjatlar va
boshqa ishga oid materiallar bilan tanishib chiqish uchun talab qilib olishga haqlidir.
Profilaktika inspektorlari prokurorning ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi
ishlarni yuritish jarayonida rasmiylashtirilgan hujjatlar va boshqa ishga oid
materiallar bilan tanishib chiqish to‘g‘risidagi talabini bajarishga majburdirlar.
Prokuror profilaktika inspektori tomonidan ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi
ishlarni ko‘rib chiqish jarayonida qo‘llanilgan ta’sir choralarining qonunchilik
normalariga muvofiqligini tekshiradi. Shu maqsadda prokuror barcha materiallarni
qonunga muvofiq ravishda tekshirish uchun talab qilib oladi hamda barcha
ko‘rsatilgan hujjatlarni tekshiradi. Tayanch punktiga ma’muriy huquqbuzarlik ishda
qatnashuvchi shaxslarni (huquqbuzar, jabrlanuvchi, guvohlar, xolislar, qonuniy
vakillar va boshqalar) chaqirish, ulardan og‘zaki yoki yozma tushuntirish olish
huquqiga ega. Prokurorning ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni
1
Profilaktika inspektorining ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni yuritish faoliyati: Darslik / A.S. Tursunov,
T.B. Mamatqulov, Q.A. Saitqulov va boshq. – T.: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2023. – 114 bet.
2
Profilaktika inspektorining ma’muriy huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni yuritish faoliyati: Darslik / A.S. Tursunov,
T.B. Mamatqulov, Q.A. Saitqulov va boshq. – T.: O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi, 2023. – 114 bet.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
189
yuritishdagi huquqlari Ish yuritish jarayonida ishtirok etish Ishni ko‘rib chiqishda
qatnashish Iltimosnoma bilan chiqish Ishni ko‘rib chiqish davomida yuzaga keladigan
masalalar bo‘yicha xulosa yozish, Ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish bo‘yicha
qarorga yoki shikoyat yuzasidan qarorga e’tiroz bildirish. Prokuror har qanday
holatda ham fuqarolar va tashkilotlarning buzilgan huquqlarini tiklash va qonuniy
manfaatlarini himoya qilish uchun harakat qiladi. Prokurorning qo‘shimcha
vakolatlari Ichki ishlar organlari yoki ularning rahbarlariga profilaktika
inspektorining ma’muriy huquqbuzarliklar bo‘yicha faoliyatida qonun buzilishi
holatlari yuzasidan tavsiyanoma kiritishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasining
“Prokuratura to‘g‘risida”gi qonuniga muvofiq, prokuror qonunning 37-moddasiga
asosan: Protest keltirishi, Qaror chiqarish, Taqdimnoma kiritishi, Ariza va
ogohlantiruv kabi hujjatlarni tuzishi mumkin.
O‘zbekiston Respublikasining “Prokuratura to‘g‘risida”gi (yangi tahrirdagi)
qonunining
42-moddasiga
asosan,
prokuror
fuqarolarning
qonun
bilan
qo‘riqlanadigan manfaatlariga, huquq va erkinliklariga, jamiyat hamda davlat
manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan g‘ayriqonuniy xatti-harakatlar
tayyorlanayotganligi
haqida
ishonchli
ma’lumotlar
mavjud
bo‘lganda,
huquqbuzarlikning oldini olish maqsadida: Profilaktika inspektori va fuqarolarni
yozma ravishda ogohlantiradi.Qonun buzilishiga yo‘l qo‘ymaslik haqida tushuntirish
beradi
3
.
Huquqbuzarlik
sodir
etganlik
uchun
javobgarlik
borligini
eslatadi.Prokurorning talablarini bajarmaslik uchun javobgarlik.O‘zbekiston
Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining 197-moddasida
prokurorning qonuniy faoliyatiga to‘sqinlik qilish va uning talablarini bajarmaslik
uchun javobgarlik belgilangan. Ushbu modda quyidagi holatlarni o‘z ichiga oladi:
Dalolatnoma va boshqa zarur hujjatlar, materiallar va ma’lumotlarni taqdim etishdan
bosh tortish, Tekshiruvlar va taftishlarni o‘tkazishga to‘sqinlik qilish, Mutaxassislar
ajratishdan bosh tortish, Prokuraturaga kelishdan bo‘yin tovlash, Qonun buzilganligi
3
Ганиева, М. А. (2013). Из истории поэтического наследия народов Центральной Азии. Наука и
современность, (22), 179-181.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
190
to‘g‘risida tushuntirish berishdan bosh tortish.Prokuror fikri bildirilgan hujjatlarni
ko‘rib chiqmaslik yoki ularni to‘liq hajmda bajarmaslik. Prokurorning g‘ayriqonuniy
qaror qabul qilishiga erishish maqsadida unga har qanday shaklda ta’sir o‘tkazish
4
.
Bu huquqbuzarliklar uchun bazaviy hisoblash miqdorining ikki baravaridan besh
baravarigacha miqdorda jarima solinishi belgilangan. Profilaktika inspektorining
majburiyatlari. Yuqoridagi qoidadan kelib chiqib, profilaktika inspektori: Ish
yurituvidagi ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni va unga oid protsessual
hujjatlarni qonun talablariga muvofiq rasmiylashtirishi shart. Prokuror talab qilgan
barcha hujjat va materiallarni taqdim etishi lozim.
Xulosa
qilib
aytganda,
Profilaktika
inspektorining
ma’muriy
huquqbuzarliklar to‘g‘risidagi ishlarni yuritish faoliyati eng muhim yo‘nalishlardan
biri hisoblanadi. Ushbu faoliyat: qonun va qonunosti normativ-huquqiy hujjatlar
talablari asosida tashkil etilishi kerak. O‘zbekiston Respublikasining mustaqillik
yillarida jamiyatda barqarorlikni ta’minlash va jamoat tartibini saqlashga xizmat
qiladi. Fuqarolar, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning huquq va
manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan.Jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning
oldini olish hamda profilaktik tadbirlarni amalga oshirishni o‘z ichiga oladi.
Profilaktika inspektorining hamkorligi.Huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga
oshirish, jamoat tartibini saqlash va xavfsizlikni ta’minlash, jinoyatchilikka qarshi
kurashishda profilaktika inspektori davlat organlari, jamoat tashkilotlari va fuqarolar
bilan hamkorligini mustahkamlashi va takomillashtirishi bugungi kun talabi
hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
1.
Мирзиёев Ш. М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминлаш
– юрт тараққиёти ва халқ фаровонлигининг гарови. Ўзбекистон Республикаси
Конституцияси қабул қилинганининг 24 йиллигига бағишланган тантанали
маросимдаги маърузаси / Халқ сўзи. – 2016. – № 243 (6678) Б. 1–3.
4
Ганиева, М. А. (2010). Концептуальные основы образовательной технологии в курсе
«Обществоведение». Вестник Университета Российской академии образования, (3), 135-137.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
191
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 26 мартдаги
“Жамоат хавфсизлигини таъминлаш, ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш ва
жиноятчиликка қарши курашиш соҳасида ички ишлар органлари фаолиятини
сифат жиҳатдан янги босқичга кўтариш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-
6196-сон фармони //
3.
Мирзиёев Ш. М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминлаш
– юрт тараққиёти ва халқ фаровонлигининг гарови / Ўзбекистон Республикаси
Конституцияси қабул қилинганининг 24 йиллигига бағишланган тантанали
маросимдаги маърузаси / Халқ сўзи, 2016. – № 243 (6678) – Б. 1–3
4.
1 Ўзбекистон Республикасининг “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси
тўғрисида”ги 2014 йил 14 майдаги қонуни // URL: http://www.lex.uz.
5.
Ўзбекистон
Республикаси
Президентининг
“Ҳуқуқбузарликлар
профилактикаси ва жиноятчиликка қарши курашиш тизимини янада
такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2833-сон (14.03.2017.)
қарори // Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами. – Т., 2017. – №
12. – 184-м.
6.
Azimova M.M.O‘zbekiston mustaqilligi yillarida sog‘liqni saqlash va tez tibbiy
yordam xizmati xuquqiy asoslarining yaratilishi va takomillashtirilishi (Farg’ona
viloyati 1991-2010 yillar misolida) Yosh Tadqiqotchi Jurnali, Vol. 3 No. 1 (2024)
ISSN:
2181-3132
3(1),
69–74.
Retrieved
from
https://2ndsun.uz/index.php/yt/article/view/623
7.
Ганиева, М. А. "Из истории поэтического наследия народов Центральной
Азии." Наука и современность 22 (2013): 179-181.
8.
Ганиева, М. А. (2013). Из истории поэтического наследия народов
Центральной Азии. Наука и современность, (22), 179-181.
9.
Ganiyeva, Muborak. "2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини
ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар
стратегиясини “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили” да амалга
оширишга оид Давлат дастурини ўрганиш бўйича илмий-услубий рисола."
Архив научных исследований (2019).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
192
10.
Ganiyeva, M. (2019). 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини
ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар
стратегиясини “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили” да амалга
оширишга оид Давлат дастурини ўрганиш бўйича илмий-услубий рисола.
Архив научных исследований.
11.
Madaliyeva Xurshida Ulug‘bek qizi, & Muborakxon Ganiyeva. (2023).
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA XORIJIY TILLARNI
O‘QITISHNING ZAMONAVIY METODIKASI. QO‘QON UNIVERSITETI
XABARNOMASI, 1(1), 350–352. https://doi.org/10.54613/ku.v1i1.445
12.
Ганиева,
М.
А.
"САХИБКИРАН-СОЗДАТЕЛЬ
ШКОЛЫ
ПО
УПРАВЛЕНИЮ ГОСУДАРСТВОМ." Экономика и социум 3-2 (106) (2023):
468-474.
13.
Ганиева, М. А. (2023). САХИБКИРАН-СОЗДАТЕЛЬ ШКОЛЫ ПО
УПРАВЛЕНИЮ ГОСУДАРСТВОМ. Экономика и социум, (3-2 (106)), 468-474.
14.
Ганиева, Муборак Адиловна. "Концептуальные основы образовательной
технологии в курсе «Обществоведение»." Вестник Университета Российской
академии образования 3 (2010): 135-137.
15.
Ганиева, М. А. (2010). Концептуальные основы образовательной
технологии в курсе «Обществоведение». Вестник Университета Российской
академии образования, (3), 135-137.
16.
Ibragimovna, R. S. (2020). REFORMS IN THE FIELD OF MEDICINE IN
UZBEKISTAN DURING THE YEARS OF INDEPENDENCE. Medical care,
24(46), 73-7.
17.
Рахматуллаева, С. И. (2020). ЎЗБЕКИСТОНДА САЛОМАТЛИК
МАСАЛАЛАРИ. In ОБЩЕСТВЕННЫЕ НАУКИ В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ:
ПОЛИТОЛОГИЯ, СОЦИОЛОГИЯ, ФИЛОСОФИЯ, ИСТОРИЯ (pp. 103-107).
18.
Boltaboyev, M. (2020). HISTORY OF RELIGIOUS CONFESSIONAL
POLITICS IN THE SOVIET PERIOD. Theoretical & Applied Science, (6), 668-671.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–2_ Февраль –2025
193
19.
Salmonov, A., & Boltaboev, M. (2021, August). THE CONSEQUENCES OF
THE SOVIET GOVERNMENT'S VIOLENT POLICY TOWARDS NON-
MUSLIMS IN UZBEKISTAN: https://doi. org/10.47100/conferences. v1i1. 1251. In
RESEARCH SUPPORT CENTER CONFERENCES (No. 18.05).
20.
Salmonov, A., & Boltaboev, M. (2021, June). THE CONSEQUENCES OF
THE SOVIET GOVERNMENT'S VIOLENT POLICY TOWARDS NON-
MUSLIMS IN UZBEKISTAN. In Конференции.
21.
Boltaboyev, M. (2021). Aggravation of the soviet government's attitude
towards clergy and religious institutions in the turkestan autonomous soviet socialist
republic. Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities, 11(11), 59
22.
Temirova Mashhura Muhammadaminovna (2022). O’ZBEKISTON
RESPULIKASI
ICHKI
ISHLAR
ORGANLARIDA
KITOBXONLIKNI
RIVOJLANTIRISHGA DOIR AYRIM MULOHAZALAR (Farg’ona viloyati IIB
misolida). Research Focus, (Special issue 1), 52-55.
23.
Темирова, М. М. (2020). НЕКОТОРЫЕ ВОПРОСЫ СОЗДАНИЯ И
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ТАШКЕНТСКОЙ РАДИОСТАНЦИИ (1926-1930 гг.). In
Культура и гуманитарные науки в современном мире (pp. 110-116).
24.
Темирова, М. М. (2020). СОВЕТ ҲУКУМАТИ ДАВРИДА РАДИОНИНГ
КОММУНИСТИК
МАФКУРА
ТАРҒИБОТИ
ВОСИТАСИГА
АЙЛАНТИРИЛИШИ. ВЗГЛЯД В ПРОШЛОЕ, 3(2).
25.
Темирова, М. М. (2016). Қўқон хонлигининг савдо алоқалари (Шарқий
Туркистон мисолида). Молодой ученый, (3-1), 4-5.
26.
ТЕМИРОВА, М. HISTORY OF RADIOFICATION INFRASTRUCTURE IN
UZBEKISTAN. UNIVERSITETI XABARLARI, 2019,[1/1] ISSN 2181-7324.
