MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
143
AVTOMOBIL TUNINGINING TEXNIK-IQTISODIY
ASOSLANISHINI TAHLIL QILISH
“DRIPSERVIS AGRO” ma’suliyati cheklangan jamiyat
menejeri Mustayeva Barno Urokovna
Annotatsiya: Ushbu maqolada avtomobil tuningining texnik va iqtisodiy
jihatlari tahlil qilinadi. Avtomobil tuning, ya'ni transport vositalarini estetik,
funksional yoki texnik jihatdan yaxshilash jarayoni, zamonaviy avtomobil sanoatida
muhim o'rin tutadi. Maqolada tuning jarayonining texnik imkoniyatlari va uning
avtomobilning ishlash ko'rsatkichlariga ta'siri, shu jumladan dvigatelni yaxshilash,
aerodinamik xususiyatlarni oshirish va xavfsizlik tizimlarini takomillashtirish kabi
aspektlar ko'rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Funksional va texnik xususiyat,
aerodinamik div kitlar,
difuzorlar, kengaytirilgan disklar,
rentabellik.
Kirish:
Avtomobil tuningi, ya'ni avtomobilni yaxshilash yoki o'zgartirish jarayoni,
ko'plab foydalanuvchilar uchun estetik, funksional va texnik xususiyatlarni
rivojlantirish maqsadida amalga oshiriladi. Tuningning texnik-iqtisodiy asoslanishi
avtomobilning ishlash ko'rsatkichlarini yaxshilash, uning haydovchilik qulayligini
oshirish va qiymatini ko'tarish kabi maqsadlarni ko'zda tutadi. Bunday ishlov berish
har doim samarali va rentabelli bo'lishi kerak, shuning uchun uning texnik-iqtisodiy
asoslanishini tahlil qilish muhimdir[1-2].
Tuning yordamida avtomobilning dvigatelini yaxshilash, uning quvvatini va
tezligini oshirish mumkin. Bu o'z navbatida avtomobilning ishlash samaradorligini
yaxshilaydi. Dvigatelni optimallashtirish va turli mexanik qismlarni yangilash,
avtomobilning ish faoliyatini yaxshilaydi, lekin bu o'z navbatida qo'shimcha
xarajatlarni talab qiladi. Uzoq muddatli foydalanishda bu harakatlar avtomobilning
qiymatini ko'tarishi mumkin. Tuning orqali avtomobilning yoqilg'i sarfini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
144
kamaytirish, aerodinamik xususiyatlarini yaxshilash va energiya samaradorligini
oshirish mumkin. Misol uchun, aerodinamik div kitlari (spoilerlar, difuzorlar) va
eng yaxshi to'xtash tizimlari, avtomobilning tezligini oshirishi va yoqilg'i sarfini
kamaytirishi mumkin.Tuning orqali avtomobilning to'xtash tizimini yangilash
(masalan, kengaytirilgan disklar va to'xtash qismlarini o'rnatish) xavfsizlikni oshiradi.
Bu o'z navbatida haydovchining ishonchini oshiradi va avariyalar xavfini
kamaytiradi.(1.1-rasm)
Avtomobil tuningining iqtisodiy foydalaridan biri uning ikkilamchi
bozordagi qiymatini oshirishi mumkin[3-5]. Agar avtomobilning dizayni, texnik
parametrlari yoki ishlash xususiyatlari yaxshilansa, bu avtomobilning sotish
qiymatini ko'tarishi mumkin. Shu bilan birga, tuningning ba'zi turlari, masalan,
jozibador dizayn o'zgarishlari yoki vizual tahrirlar avtomobilning bozor qiymatini
oshirishga yordam beradi. Tuning jarayonida ba'zi qismlar va tizimlar yangilanadi, bu
esa ba'zan avtomobilning texnik xizmat ko'rsatish xarajatlarini kamaytirishga olib
kelishi mumkin. Masalan, yangi to'xtash tizimi yoki yaxshi materiallardan
tayyorlangan qismlar ko'proq chidamlilikni ta'minlaydi, bu esa uzoq muddatda ta'mir
ishlari va ehtiyot qismlarini almashtirishga sarflanadigan xarajatlarni kamaytiradi.
Avtomobilni tuning qilish orqali, ba'zi harajatlarni kamaytirish mumkin. Misol uchun,
aerodinamik yaxshilanishlar orqali yoqilg'i sarfini optimallashtirish yoki yuqori
samarali to'xtash tizimlarini o'rnatish orqali avtomobilning umumiy ishlashini
yaxshilash mumkin. Avtomobilning tashqi ko'rinishini yoki texnik qismlarini
yangilash ba'zan xarajatlarni oshirishi mumkin. Bu o'z navbatida, avtomobilning
qiymatining yuqori bo'lishiga olib kelishi va xarajatlar hajmini oshirishi mumkin.
Tuningdan oldin amalga oshirilgan iqtisodiy tahlil bu xarajatlarni kamaytirishga
yordam beradi. Avtomobil tuningining ba'zi turlari noto'g'ri o'rnatish yoki past sifatli
qismlar bilan amalga oshirilishi mumkin. Buning natijasida tizimlar va qismlar
noto'g'ri ishlashi, avtomobilning ishlashiga zarar yetishi mumkin. Shu sababli,
tuningning to'g'ri va malakali amalga oshirilishi kerak, aks holda bu texnik
nuqsonlarga olib kelishi mumkin[6-7].
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
145
1.1-rasm
VAZ-2121 avtomobilining tyunig xolati
Tuning avtomobilning texnik ko'rsatkichlarini (masalan, quvvat, tezlik,
yonilg'i sarfi, tezlashish va boshqalar) yaxshilashga qaratilgan. Tuning jarayonida
motor tizimi, transmissiya, to'xtash tizimi, aerodinamika va boshqalar o'zgartirilishi
mumkin. Har bir modifikatsiya o'ziga xos texnik talablarni va natijalarni keltirib
chiqaradi.Tuningda ishlatiladigan materiallar (yengil metallar, yuqori sifatli
komponentlar) va ularning ta'siri avtomobilning umumiy ishlashiga qanday ijobiy
yoki salbiy ta'sir ko'rsatishini tahlil qilish mumkin.Tuningning avtomobilning
ishonchliligi va xavfsizligiga qanday ta'sir qilishi ham muhim omil hisoblanadi.
Tuning jarayonida avtomobilning xavfsizligi ta'minlanishi kerak[8-9]. Avtomobil
tuningining iqtisodiy jihati tuningi jarayonida sarflanadigan xarajatlarni,
komponentlar va ish haqlarini tahlil qilishni o'z ichiga oladi. Tuningni amalga oshirish
uchun zarur bo'lgan materiallar va asbob-uskunalar narxi, shuningdek, ularning
o'rnatilishi va moslashtirilishi uchun ishlatiladigan mehnat xarajatlarini xam xisobga
olish lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
146
Xulosa
Avtomobil tuningining texnik-iqtisodiy asoslanishi, uning samarali va
rentabelli bo'lishi uchun muhim ahamiyatga ega. Tuning orqali avtomobilning ishlash
ko'rsatkichlarini yaxshilash va uning bozordagi qiymatini oshirish mumkin.
Shuningdek, ba'zi tuning ishlari texnik xizmat ko'rsatish xarajatlarini kamaytirishga
yordam beradi. Biroq, tuning jarayoni ba'zan yuqori xarajatlarni talab qilishi mumkin,
shuning uchun uning iqtisodiy samaradorligini baholash va xatoliklar riskini
kamaytirish uchun yaxshi tahlil zarur. To'g'ri amalga oshirilgan tuning, avtomobilni
uzoq muddatda samarali va rentabelli qilish imkoniyatini yaratadi.
Avtomobil
tuningining texnik-iqtisodiy asoslanishi, uning rivojlanishi va samaradorligini
yaxshilashga qaratilgan yondashuvlarni o'z ichiga oladi. Tuningning har bir aspekti
texnik, iqtisodiy va ekologik jihatdan muvozanatli ravishda tahlil qilinishi lozim.
Tuningning samaradorligi va rentabelligi uning bozorga mosligini va ijtimoiy
ehtiyojlarga javob berishini ta'minlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. Sh.A. Temirov., «Enhanced mechanical transmission drives agricultural
machinery» “International Journal of Innavations in Engineering Resarsch and
Technology – ISTC – 2K20” www.ijert.org. Vol. 29, No. 9s, (2020), pp. 5870-5875
2. Темиров, Ш. А., & Мирзаев, Н. Н. ИЗНОС РАБОЧИХ ПОВЕРХНОСТЕЙ
ПОДШИПНИКА. 122й річниці заснування Національного університету
біоресурсів і природокористування України, 236.
3. Kholmatov U. S. et al. Characteristics of optoelectronic discrete displacement
converters with hollow and fiber light guides //E3S Web of Conferences. – EDP
Sciences, 2024. – Т. 471. – С. 06015.
4. Melikuziev A. et al. IMPROVING THE PERFORMANCE OF THE FUEL
INJECTION SYSTEM //Development and innovations in science. – 2022. – Т. 1. –
№. 14. – С. 10-14.
5. Xalilbek o‘g‘li, X. E. (2023). MOTOR MOYLARIDA BO ‘LADIGAN O
‘ZGARISHLAR VA ULARNING XIZMAT QILISH DAVRI. Mexatronika va
robototexnika: muammolar va rivojlantirish istiqbollari, 1(1), 321-323.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-19
Часть–4_ Февраль –2025
147
6. Karimovna M. D. et al. AGLOMERATSIYALAR SHAKLLANISHI //Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2023. – Т. 10. – №. 1. – С. 173-178.
7. Karimova, M., & Abdulakimov, M. (2023). XALQARO TASHISHNI TASHKIL
ETISHDA XAYDOVCHILAR ISH REJIMINI AVTOMOBIL KALITI ORQALI
LOYIHALASH BILAN XAVFSIZ XARAKATNI KAFOLATLASH. Journal of
Universal Science Research, 1(6), 91-96
8. Anvarjonovich T. S. AVTOTRANSPORT KORXONALARIDA MAVJUD
YORDAMCHI USTAXONALAR FAOLIYATINI TASHKIL QILISH VA
TAKOMILLASHTIRISH //World scientific research journal. – 2023. – Т. 18. – №.
1. – С. 136-141.
9. Sherali T. ZANJIRLI UZATMALAR //Новости образования: исследование в
XXI веке. – 2023. – Т. 2. – №. 14. – С. 117-131.
