MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
80
QARSHI SHAHRI 1970-1990 YILLARDA IJTIMOIY-IQTISODIY VA
MADANIY AHVOL
IIV Qashqadaryo akademik litseyi Huquqiy va ijtimoiy-gumanitar
fanlar kafedrasi tarix fani o’qituvchisi Jovliyev Sardor
jovliyevsardorbek995@gmail.com
Annotatsiya. Ushbu maqolada O'zbekistonning qadimiy shaharlaridan biri
bo'lgan Qarshi o'zining boy tarixi va madaniy merosi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar. teatrlar, kinoteatrlar, kutubxonalar, klublar, madaniyat
saroylari,
sanoat, qishloq xo'jaligi, ta'lim, sog'liqni saqlash, madaniyat.
KIRISH.
O'zbekistonning qadimiy shaharlaridan biri bo'lgan Qarshi o'zining boy tarixi
va madaniy merosi bilan ajralib turadi. Sovet davrida, ayniqsa 1970-1990 yillarda
shahar ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy sohalarda sezilarli o'zgarishlarni boshidan
kechirdi. Ushbu maqola Qarshi shahrining o'sha davrdagi ijtimoiy-iqtisodiy va
madaniy ahvolini tahlil qilishga bag'ishlangan. Maqolada sanoat, qishloq xo'jaligi,
ta'lim, sog'liqni saqlash, madaniyat va demografik o'zgarishlar kabi sohalardagi
asosiy tendensiyalar ko'rib chiqiladi.
1970-1990 yillarda Qarshi shahrining iqtisodiyoti asosan qishloq xo'jaligi va
sanoatga asoslangan edi. Shaharda paxta tozalash zavodlari, qurilish materiallari
ishlab chiqarish korxonalari va oziq-ovqat sanoati ob'ektlari faoliyat ko'rsatgan.
Qarshi, ayniqsa paxta yetishtirish bo'yicha respublikada muhim o'rinni egallagan.
Paxta yagona ekin sifatida ustunlik qilishi tuproq unumdorligining pasayishiga va
ekologik muammolarning yuzaga kelishiga olib keldi.
Sanoat sohasida esa yangi korxonalar qurilishi bilan birga mavjudlari
modernizatsiya qilindi. Bu esa yangi ish o'rinlarining yaratilishiga va aholi
bandligining oshishiga xizmat qildi. Biroq, sanoatning rivojlanishi atrof-muhitga
salbiy ta'sir ko'rsatdi, chiqindi gazlar va oqava suvlar ekologik vaziyatni
yomonlashtirdi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
81
ADABIYOTLAR TAHLILI.
1970-1990 yillarda Qarshi shahrida aholining soni sezilarli darajada oshdi.
Bu, asosan, qishloq joylardan shaharga migratsiya, shuningdek, tabiiy o'sish hisobiga
yuz berdi. Aholi sonining ortishi uy-joyga, ta'limga, sog'liqni saqlashga va boshqa
ijtimoiy xizmatlarga bo'lgan talabni oshirdi.
Ta'lim sohasida yangi maktablar, kasb-hunar kollejlari va oliy o'quv yurtlari
ochildi. O'qituvchilarning malakasini oshirishga katta e'tibor qaratildi. Biroq, ta'lim
sifatini oshirish, moddiy-texnik bazani mustahkamlash va zamonaviy o'quv
uslublarini joriy etish dolzarb vazifalardan biri bo'lib qoldi.
Sog'liqni saqlash sohasida ham muayyan yutuqlarga erishildi. Yangi
kasalxonalar va poliklinikalar qurildi, tibbiy xizmat ko'rsatish sifati yaxshilandi.
Shunga qaramay, tibbiyot xodimlari yetishmasligi, tibbiy asbob-uskunalarning
eskirganligi va dori-darmon ta'minotidagi uzilishlar mavjud muammolar edi.
1970-1990 yillarda Qarshi shahrining madaniy hayoti ham o'ziga xos
xususiyatlarga ega edi. Shaharda teatrlar, kinoteatrlar, kutubxonalar, klublar va
madaniyat saroylari faoliyat ko'rsatgan. Madaniy muassasalar aholining ma'naviy
ehtiyojlarini qondirishga, ularning bo'sh vaqtlarini mazmunli tashkil etishga xizmat
qilgan.
Shu bilan birga, madaniy hayotga sovet mafkurasining ta'siri sezilarli edi.
Madaniy tadbirlar va san'at asarlari kommunistik g'oyalarni targ'ib qilishga
yo'naltirilgan. Milliy madaniyat va an'analarni saqlash va rivojlantirish masalalari
yetarli darajada e'tiborga olinmadi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI.
Qarshi shahrida aholi sonining o'sishi bilan birga uning etnik tarkibida ham
o'zgarishlar yuz berdi. O'zbeklar shaharning asosiy aholisi bo'lib qoldi, lekin ruslar,
tatarlar, koreyslar va boshqa millat vakillari ham yashagan. Millatlararo
munosabatlarni mustahkamlash, turli millat vakillarining madaniy ehtiyojlarini
qondirish dolzarb vazifalardan biri edi.
Xulosa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
82
1970-1990 yillarda Qarshi shahri ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy sohalarda
sezilarli o'zgarishlarni boshidan kechirdi. Sanoat va qishloq xo'jaligining rivojlanishi,
ta'lim va sog'liqni saqlash sohalaridagi yutuqlar, madaniy hayotning faollashuvi
shahar aholisining turmush darajasini yaxshilashga xizmat qildi. Shu bilan birga,
ekologik muammolar, ijtimoiy xizmatlardagi kamchiliklar, madaniy hayotga
mafkuraviy ta'sir va millatlararo munosabatlardagi muayyan qiyinchiliklar hal etilishi
lozim bo'lgan masalalar edi.
Ushbu davrda Qarshi shahri O'zbekistonning muhim iqtisodiy va madaniy
markazlaridan biriga aylandi. Shaharning o'tmishdagi tajribasi kelajakda barqaror
rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda muhim ahamiyatga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. O'zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. - Toshkent: O'zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2000-2005.
2. Qarshi tarixi. - Toshkent: Fan, 1990.
3. O'zbekiston tarixi (1917-1991 yillar). - Toshkent: O'zbekiston, 1994.
4. Markaziy Osiyo tarixi. - Toshkent: Sharq, 2003.
5. "O'zbekiston arxivi" jurnali, 1990-2000 yillar sonlari.
6. Qashqadaryo viloyati davlat arxivi materiallari.
