MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
170
XORIJDA IJTIMOIY PEDAGOGIKANING RIVOJLANISH TARIXI
Akramova Gulzoda Hamroqul qizi
- University of Management and Future Technologies universiteti,
pedagogika va psixologiya yo’nalishi, 554-guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqola, xorijda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish
tarixini, uning nazariy asoslari va amaliy yondashuvlarini tahlil qiladi. Maqolada,
ijtimoiy pedagogikaning tarixiy shakllanishi, turli davrlarda jamiyatning ta'lim
tizimlarida amalga oshirilgan islohotlar va ijtimoiy tenglikni ta'minlash borasida olib
borilgan tadqiqotlar ko'rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada ijtimoiy pedagogikaning
XXI asrdagi zamonaviy tendensiyalari, ularning global muammolar bilan bog'liqligi
va jamiyatdagi ijtimoiy guruhlar uchun ta'lim imkoniyatlarini kengaytirishdagi roli
o'rganiladi. Maqola ta'lim sohasidagi ijtimoiy pedagogikaning dolzarb ahamiyatini
yoritishga va uning rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillarni aniqlashga qaratilgan.
Kalit so’zlar: Ijtimoiy pedagogika, xorijiy ta'lim tizimi, ijtimoiy tenglik, ta'lim
islohotlari, inklyuziv ta'lim, pedagogika nazariyasi, jamiyatdagi tengsizlik
Kirish
Ijtimoiy pedagogika, jamiyatning o'zgarishlari va uning a'zolarining ta'lim
olish imkoniyatlari bilan chambarchas bog'liq bo'lib, u turli ijtimoiy guruhlarning
ehtiyojlari va manfaatlariga mos ravishda rivojlanadi. Xorijda ijtimoiy
pedagogikaning rivojlanish tarixi, asosan, ta'lim tizimlarining ijtimoiy tenglik, adolat
va inklyuzivlik tamoyillariga asoslanishi bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada,
ijtimoiy pedagogikaning asosiy nazariy asoslari, uning tarixiy rivojlanish bosqichlari
va hozirgi zamon talablariga javob beruvchi zamonaviy yondashuvlar tahlil qilinadi.
Xorijiy mamlakatlarda bu sohaning rivojlanishida ta'lim tizimlarining ijtimoiy
tenglikka qaratilgan islohotlari, shuningdek, jamiyatda mavjud bo'lgan turli
muammolarga qarshi kurashishda pedagoglarning roli ko'rsatiladi.
Erta davrlar va ijtimoiy pedagogikaning boshlanishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
171
Ijtimoiy pedagogika, o'zining ta'lim tizimi, jamiyatdagi ijtimoiy tenglikni
ta'minlash va kam ta'minlangan guruhlarni qo'llab-quvvatlashga qaratilgan
yondashuvi bilan, asosan XX asrda o'zining rivojlanishining eng yuqori darajasiga
yetdi. Xorijda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishi, asosan, jamiyatdagi ijtimoiy
o'zgarishlar, siyosiy va iqtisodiy yangilanishlar hamda yangi pedagogik
yondashuvlarning vujudga kelishi bilan bog'liq. Ijtimoiy pedagogika sohasining
tarixiy rivojlanishini to'liq tushunish uchun, bir nechta asosiy bosqichlarni ko'rib
chiqish zarur.
1
Ijtimoiy pedagogikaning ilk shakllari qadimgi jamiyatlarda, ayniqsa Gretsiya
va Rimda, o'z ifodasini topgan. Bu davrda ta'limning asosiy maqsadi, jamiyatdagi
o'zgaruvchan ijtimoiy rollarga mos ravishda individning axloqiy va ijtimoiy
mas'uliyatlarini shakllantirish edi. Ta'limning ko'proq yuqori ijtimoiy sinflarga, ya'ni
aristokratiya va ruhoniylar sinfiga qaratilgan bo'lishi, boshqa ijtimoiy guruhlar uchun
ta'lim imkoniyatlarining cheklangan bo'lishi bilan tavsiflanadi. Shu bilan birga,
jamiyatning asosiy qadriyatlari va ijtimoiy tuzilmalari ta'limda namoyon bo'lgan.
XVIII-XIX asrlar: Xalq ta'limining rivojlanishi
XVI-XVII asrlar davomida, ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishida katta
o'zgarishlar yuz berdi. Ayniqsa, Renessans va Uyg'onish davrlarida ta'lim jamiyatdagi
har bir kishining ijtimoiy va iqtisodiy farovonligini oshirishga xizmat qilishi kerakligi
haqidagi g'oyalar ommalashdi. Yevropada bu davrda, ta'limning asosiy maqsadi, faqat
diniy bilimlarni o'rgatish emas, balki jamiyatning har bir qatlamiga teng imkoniyatlar
yaratish bo'lib, bu g'oya kelajakda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishiga asos bo'ldi.
XIX asrda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishida, eng katta o'zgarishlardan
biri, ijtimoiy tenglikni ta'minlashga qaratilgan islohotlar bo'ldi. Fransiyada,
Germaniyada va boshqa Yevropa mamlakatlarida, davlat tomonidan amalga
oshirilgan islohotlar natijasida, ta'limning barcha qatlamlar uchun mavjud bo'lishi
zarurligi haqidagi g'oyalar rivojlana boshladi. XIX asrda, ayniqsa, ijtimoiy tenglik va
ta'limga erkin kirish huquqi prinsiplarining jamiyatda keng yoyilishi ijtimoiy
1
Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация
современного образования: проблема и решение, 1(1), 64–67;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
172
pedagogikaning rivojlanishiga asos bo'ldi. Bu davrda, ijtimoiy pedagogika sohasida
birinchi bor bolalar va yoshlar uchun inklyuziv ta'lim tizimlarini yaratishga urinishlar
amalga oshirildi.
2
XX asrning boshlarida ijtimoiy pedagogika sohasida yangi yondashuvlar va
uslublar paydo bo'ldi. Pedagogika nazariyasining rivojlanishi, o'quvchilarga, ayniqsa,
kam ta'minlangan yoki marginal guruhlarga, turli ijtimoiy qatlamlardan bo'lgan
bolalar va yoshlarni qo'llab-quvvatlashga qaratilgan ta'lim metodlarini ishlab
chiqishga imkon berdi. Ushbu davrda, jamiyatda mavjud bo'lgan tengsizlikni bartaraf
etish, inson huquqlarini himoya qilish, shuningdek, ijtimoiy o'zgarishlarga mos
keladigan ta'lim tizimlarini yaratish zarurligi haqida keng muhokamalar olib borildi.
Bu jarayonda, ijtimoiy pedagogika nafaqat ta'lim sohasidagi islohotlarni amalga
oshirishga, balki ta'lim orqali jamiyatni yaxshilashga ham e'tibor qaratdi.
Xulosa
Xorijda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish tarixi, uning jamiyatdagi ijtimoiy
tenglik va inklyuziv ta'lim tizimlarining shakllanishiga qanday ta'sir ko'rsatganini
o'rganish, ta'lim tizimlarining ijtimoiy o'zgarishlarga javoban qanday rivojlanganini
ko'rsatadi. Ushbu maqolada, ijtimoiy pedagogikaning tarixiy rivojlanish bosqichlari,
turli davrlarda jamiyatda yuz bergan o'zgarishlar, shuningdek, ijtimoiy tenglikni
ta'minlashga qaratilgan yondashuvlar tahlil qilindi. XIX asrning oxiri va XX asr
boshlarida
ijtimoiy
pedagogikaning
rivojlanishi,
o'quvchilarning
ijtimoiy
qatlamlariga qarab, teng imkoniyatlar yaratish g'oyalarini ilgari surish orqali ta'limni
kengaytirdi. Jamiyatdagi tengsizlikni kamaytirish va inklyuziv ta'lim tizimlarini
yaratish, ayniqsa, ijtimoiy yordamga muhtoj guruhlar uchun muhim ahamiyatga ega
bo'ldi. Bu jarayonda, pedagogik nazariyalar va metodlar, jamiyatning barcha
qatlamlariga mos keladigan, adolatli va teng ta'lim imkoniyatlarini yaratishga
qaratilgan.
XXI asrda, ijtimoiy pedagogikaning zamonaviy tendensiyalari global
muammolar, masalan, migratsiya, tengsizlik, va ijtimoiy marginalizatsiya bilan
bog'liq bo'lib, ular ta'lim tizimlarining inklyuzivligi va jamiyatdagi turli guruhlar
2
"Social Pedagogy and the Human Condition" by Peter O’Connor;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
173
uchun moslashtirilgan imkoniyatlar yaratish zaruratini yanada kuchaytirdi. Bugungi
kunda, ijtimoiy pedagogika nafaqat ta'limni takomillashtirishga, balki jamiyatni
yaxshilashga, ijtimoiy adolatni ta'minlashga ham xizmat qilmoqda. Shu bilan birga,
ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishi nafaqat xalqaro tajribalarga asoslanadi, balki
milliy va lokal kontekstlarni ham inobatga olish zarur. Ta'lim tizimlaridagi islohotlar,
ijtimoiy guruhlar o'rtasidagi farqlarni kamaytirishga qaratilgan yondashuvlar va
ijtimoiy integratsiyani qo'llab-quvvatlash, bugungi pedagogika nazariyasi va
amaliyotida asosiy o'rinni egallaydi.
Ta'lim sohasida ijtimoiy pedagogikaning dolzarb ahamiyati, nafaqat
tarbiyaviy va pedagogik yondashuvlar, balki jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy
taraqqiyotiga hissa qo'shish imkoniyatlaridan iboratdir. Xorijda ijtimoiy
pedagogikaning rivojlanishi, uning nafaqat teorematik asoslari, balki amaliy jihatlari
ham o'rganishni talab qiladi. Bu sohaning keyingi rivojlanishida, global miqyosda
ijtimoiy tenglikka erishish va barcha jamiyat a'zolari uchun teng ta'lim imkoniyatlari
yaratish maqsadida amalga oshirilgan islohotlar va yondashuvlar, albatta, o'rganishga
arziydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–1_ Февраль –2025
174
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
