MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
169
IJTIMOIY PEDAGOGIKANING FANINIG MUSTAQILLIK
DAVRIDAGI RIVOJI UNING PEDAGOGIK FANLAR RIVOJIDA TUTGAN
O'RNI
Qo'chqorova Sevinch – “University of Management and Future
Technologies” universiteti S553-PPo‘ guruh talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada ijtimoiy pedagogikaning mustaqillik davrida
rivojlanishi, uning pedagogik fanlar rivojidagi o'rni va jamiyatdagi ta'lim tizimiga
ta'siri tahlil qilingan. Ijtimoiy pedagogika jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy
o'zgarishlaridan kelib chiqib, o'zining ilmiy va amaliy faoliyatida yangi
yondashuvlarni rivojlantirdi. Maqolada ijtimoiy pedagogikaning sohadagi
o'zgarishlari, uning milliy an'analar va qadriyatlar bilan uyg'unlashuvi, shuningdek,
yoshlar tarbiyasida ijtimoiy mas'uliyatni oshirishdagi roli o'rganilgan. Mustaqillik
davrida ushbu fanning jamiyatdagi o'rni, pedagogik amaliyotda qanday yangiliklar
va metodik yondashuvlar kiritilganligi haqida ham so'z yuritilgan. Maqola
O'zbekiston pedagogik tizimining rivojlanishidagi ijtimoiy pedagogikaning
ahamiyatini ochib beradi.
Kalit so’zlar: Ijtimoiy pedagogika, mustaqillik davri, ta'lim tizimi, pedagogik
fanlar, ijtimoiy mas'uliyat, tarbiya, metodik yondashuvlar, jamiyat rivoji, milliy
qadriyatlar
Kirish
Ijtimoiy pedagogika – ta'lim va tarbiyaning ijtimoiy aspektlarini o'rganadigan
va jamiyatning ijtimoiy rivojlanishi bilan bog'liq pedagogik jarayonlarni tahlil
qiladigan fan sifatida, zamonaviy pedagogik amaliyotda muhim o'rin tutadi.
Mustaqillik davrida, ayniqsa, O'zbekiston ta'lim tizimida katta o'zgarishlar yuz berdi,
bu esa ijtimoiy pedagogikaning yangi yo'nalishlar va yondashuvlar asosida
rivojlanishini ta'minladi. Ijtimoiy pedagogika jamiyatning o'zgaruvchan ehtiyojlariga
moslashib, yoshlarni tarbiyalashda va ularning ijtimoiy moslashuvini ta'minlashda
muhim vosita sifatida ishlatildi. Maqolada ijtimoiy pedagogikaning o'zbek
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
170
pedagogikasida tutgan o'rni, uning ilmiy va amaliy sohalardagi o'zgarishlari,
pedagogik yondashuvlar va metodlar bilan bog'liq yangi trendlar ko'rib chiqiladi.
Ijtimoiy pedagogika faqat ta'lim tizimining bir qismi emas, balki jamiyatni
ijtimoiy va ma'naviy jihatdan rivojlantirishda, yoshlar o'rtasida axloqiy qadriyatlar va
ijtimoiy faollikni oshirishda muhim rol o'ynaydi. Mustaqillik davrida o'zbek ijtimoiy
pedagogikasi, jamiyatning o'ziga xos ehtiyojlarini hisobga olgan holda, ijtimoiy
pedagogik jarayonlarni takomillashtirishga qaratilgan yangi yondashuvlar yaratdi.
Ushbu maqola, ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishidagi o'zgarishlarni, uning
pedagogik amaliyotga ta'sirini va jamiyatdagi o'rnini chuqur tahlil qilishni maqsad
qiladi. Shuningdek, maqolada ijtimoiy pedagogikaning jamiyatdagi o'zgarishlarga
qanday javob berdi, yangi metodologiyalar va yondashuvlar qanday kiritildi va bu
ijtimoiy tizimga qanday ta'sir ko'rsatganligi haqida ham so'z boradi. Bu fanning
pedagogik fanlar rivojidagi o'rni va uning ta'lim tizimidagi o'zgarishlarga qo'shgan
hissasi muhimdir.
Ijtimoiy pedagogikaning o'ziga xosligi va rivojlanishi
Ijtimoiy pedagogika – bu ta'lim tizimining ijtimoiy jihatlarini o'rganadigan,
shuningdek, ijtimoiy muhitning ta'lim va tarbiyaga ta'sirini tahlil qiladigan fan
hisoblanadi. Uning o'ziga xosligi, faqatgina ta'lim berish jarayonini emas, balki
jamiyatning tarbiyaviy va axloqiy muhitini, ijtimoiy o'zgarishlarni ham hisobga
olishidadir. Ijtimoiy pedagogika jamiyat va ta'lim tizimi o'rtasida o'zaro aloqalarni,
ijtimoiy, madaniy va iqtisodiy jarayonlarning ta'limga qanday ta'sir ko'rsatishini
chuqur o'rganadi. Shu sababli, bu fan ijtimoiy tizim va individ o'rtasidagi aloqani
o'rganishda, ayniqsa, tarbiyaning ijtimoiy sharoitlarga moslashtirilgan yangi
yondashuvlarini ishlab chiqishda muhim rol o'ynaydi.
Mustaqillik davrida ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishi, O'zbekiston ta'lim
tizimidagi keng ko'lamli islohotlar bilan bevosita bog'liqdir. Mustaqillikni qo'lga
kiritganidan so'ng, mamlakatning ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy sharoitlari o'zgardi, bu
esa ta'lim tizimida va pedagogik sohada yangi yondashuvlarning paydo bo'lishiga
sabab bo'ldi. Ijtimoiy pedagogikaning o'ziga xosligi shundaki, bu fan faqatgina
an'anaviy pedagogik metodlarni emas, balki ijtimoiy muhitdagi o'zgarishlarni hisobga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
171
olgan holda, jamiyatdagi ehtiyojlarni ta'lim tizimi orqali qondirishni maqsad qilib
qo'yadi.
1
Ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishidagi muhim omillardan biri, uning
ijtimoiy hamda madaniy qadriyatlar bilan uzviy aloqasidir. O'zbekiston mustaqillikka
erishganidan so'ng, milliy qadriyatlar, an'analar va o'ziga xos tarbiya metodlariga
yangicha yondashuvlar kiritildi. Ijtimoiy pedagogika, nafaqat yoshlarni tarbiyalashda,
balki jamiyatning barcha qatlamlarini o'zaro murosaga va hamjihatlikka chaqirishda
ham o'z o'rnini topdi. Bu, o'z navbatida, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashda, yoshlar
o'rtasida axloqiy qadriyatlarni mustahkamlashda va ijtimoiy faollikni oshirishda
muhim omilga aylanishiga yordam berdi.
Ijtimoiy pedagogikaning o'ziga xosligi shuningdek, uning ta'lim jarayonida
ijtimoiy
o'zgarishlarga
tez
moslashish
imkoniyatidadir.
Bugungi
kunda
texnologiyalar va globalizatsiya tufayli yuz berayotgan ijtimoiy o'zgarishlar ijtimoiy
pedagogikaning yangi yondashuvlar va metodlarni yaratish zaruratini tug'diradi.
Mustaqillik yillarida, ijtimoiy pedagogika fani nafaqat nazariy jihatdan, balki
amaliyotda ham jiddiy rivojlanish bosqichiga qadam qo'ydi. Ayniqsa, jamiyatda
o'zgarishlar, axborot texnologiyalarining tez rivojlanishi va yangi ta'lim
metodikalarining joriy etilishi ijtimoiy pedagogikaning dolzarbligini oshirdi.
Shu bilan birga, ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishi, ta'lim tizimining barcha
bosqichlarida yoshlarni tarbiyalashda ijtimoiy o'zgarishlarni hisobga olishni talab
qiladi. Bu fanning o'ziga xosligi, uning nafaqat ta'limdagi individual yondashuvlarni
rivojlantirish, balki butun jamiyatni tarbiyaviy va axloqiy jihatdan shakllantirishga
qaratilgan yondashuvni qo'llashidadir. Ijtimoiy pedagogika mustaqillik davrida o'ziga
xos ilmiy va amaliy asoslar bilan shakllanib, jamiyatning har tomonlama
rivojlanishiga katta hissa qo'shgan. Shunday qilib, ijtimoiy pedagogikaning
rivojlanishi jamiyatdagi ijtimoiy, madaniy, iqtisodiy va siyosiy o'zgarishlarga
hamohang ravishda amalga oshdi. Ushbu fanning ijtimoiy tizimga va ta'lim tizimiga
1
Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE
international scientific journal. 2(1). 91-94;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
172
qo'shgan hissasi katta bo'lib, jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashda va
yoshlarni to'g'ri yo'naltirishda muhim o'rin tutadi.
Mustaqillik davrida pedagogik fanlarning rivojlanishidagi o'rni
Mustaqillik davrida ijtimoiy pedagogika fani o'zining dastlabki bosqichlarida
o'zgarishlarga uchradi. 1990-yillarda pedagogik tizimdagi asosiysi o'zgarishlardan
biri ijtimoiy pedagogikaning milliy xususiyatlarga moslashuvini ta'minlash edi.
Ijtimoiy pedagogikaning o'zbek xalqi tarixiy, madaniy va milliy an'analariga
asoslanib rivojlanishi, o'zining chuqur mazmuni bilan ijtimoiy muammolarni hal
etishda yordam berdi. Shuningdek, fan sifatida ijtimoiy pedagogika yangi pedagogik
texnologiyalar va metodikalarni o'z ichiga oldi. Mustaqil O'zbekistonda ijtimoiy
pedagogika fani doirasida ko'plab yangi izlanishlar amalga oshirildi. Pedagoglar va
olimlar tomonidan yangi uslub va metodlar ishlab chiqildi, o'zbek xalqining o'ziga
xos xususiyatlarini, an'analarini hisobga olgan holda ijtimoiy pedagogik jarayonlar
takomillashdi. Yangi metodlar nafaqat ta'lim tizimida, balki tarbiyaning ijtimoiy
muhitga integratsiyasida ham o'z ta'sirini ko'rsatdi.
2
Xulosa
Ijtimoiy
pedagogikaning
mustaqillik
davrida
rivojlanishi,
nafaqat
O'zbekistonning ta'lim tizimiga, balki butun jamiyatning ijtimoiy barqarorligiga
sezilarli ta'sir ko'rsatdi. Mustaqillik yillarida bu fan milliy an'analar, qadriyatlar va
jamiyatning ehtiyojlarini inobatga olgan holda, yoshlarni tarbiyalashda yangi
yondashuvlarni shakllantirdi. O'zbekistonda ijtimoiy pedagogika fani o'zining ilmiy
va amaliy rivojlanishida ijtimoiy jarayonlarning o'zgarishlariga moslashgan holda,
ta'lim tizimida ijtimoiy mas'uliyat va ijtimoiy faollikni oshirishga qaratilgan metodlar
va uslublarni joriy etdi.
Ijtimoiy pedagogikaning jamiyatdagi o'rni va ta'lim tizimida tutgan o'rni
bugungi kunda yanada muhimlashdi. Bu fan, jamiyatning ijtimoiy ehtiyojlariga mos
ravishda, nafaqat ta'limni, balki jamiyatning axloqiy va madaniy barqarorligini
ta'minlashga qaratilgan keng qamrovli yondashuvlarni taklif etadi. Mustaqillik
2
Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy fanlarni o’qitishni didaktik
imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275;
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
173
davrida ijtimoiy pedagogika yoshlar tarbiyasining asosiy vositalaridan biriga aylandi
va yoshlarni ijtimoiy faol va mas'uliyatli fuqarolar sifatida shakllantirishda muhim
o'rin tutdi. Shuningdek, ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishi, ta'lim tizimining
o'zgarishlar jarayoniga integratsiyasi orqali, jamiyatning ijtimoiy va ma'naviy
asoslarini mustahkamlashda katta ahamiyatga ega bo'ldi. O'zbekistonning pedagogik
tizimi, global miqyosda o'zgarishlarga mos ravishda, yangi pedagogik metodlar,
yondashuvlar va ilmiy izlanishlar orqali ijtimoiy pedagogik jarayonlarni
takomillashtirdi.
Xulosa qilib aytganda, ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishi nafaqat ilmiy
soha sifatida, balki jamiyatni barqarorlashtirish va yoshlarni tarbiyalashda muhim
vosita sifatida o'zining ahamiyatini ko'rsatdi. Mustaqillik davrida bu fan, jamiyat va
ta'lim tizimi o'rtasidagi o'zaro aloqalarni chuqur tahlil qilgan holda, ta'limni ijtimoiy
ehtiyojlar bilan uyg'unlashtirishda muhim ahamiyatga ega bo'ldi. Bu esa, o'z
navbatida, kelajakda ham ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishiga va uning
jamiyatdagi o'rnini mustahkamlashga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
174
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
