MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
137
VASIYLIK VA HOMIYLIK ORGANLARI SOHASIDAGI
MUNOSABATLARNI TARTIBGA SOLISH
Sabirova Barnoxon - ,, University of Management and Future
Technologiesʼʼ universiteti S551-guruh talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada vasiylik va homiylik institutlarining huquqiy,
ijtimoiy va psixologik jihatlari chuqur tahlil qilinadi. Vasiy va homiylik
munosabatlarini tartibga soluvchi qonunchilik, uning amalga oshirish mexanizmlari
va jamiyatdagi ahamiyati yoritiladi. Shuningdek, ushbu institutlarning yetim bolalar,
qariyalar va nogironlar hayotidagi roli va dolzarbligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Vasiylik, homiylik, yetim bolalar, huquqiy tartibga solish,
ijtimoiy himoya, g‘amxo‘rlik, qonunchilik,
manfaatdor shaxslar.
Kirish
; Vasiylik va homiylik insonlarning ijtimoiy himoyasini ta’minlovchi
muhim institutlardan biridir. Bu tizim yetim bolalar, ota-onasi qaramog‘idan mahrum
bo‘lgan shaxslar hamda qariyalar va nogironlarning huquqlarini himoya qilishga
qaratilgan. Vasiylik va homiylik tizimining huquqiy asoslari davlat tomonidan
belgilangan bo‘lib, bu jarayonda manfaatdor shaxslarning huquq va majburiyatlari
qat’iy tartibga solinadi.
Vasiylik va homiylik tushunchalari
Vasiylik
– bu voyaga yetmagan yoki mehnat qobiliyatini yo‘qotgan shaxslar
ustidan vasiy tomonidan amalga oshiriladigan huquqiy himoya shaklidir. Vasiy
voyaga yetmagan shaxsning manfaatlarini ifodalaydi, uning nomidan bitimlar tuzadi
va huquqlarini himoya qiladi.
Homiylik
– bu huquqiy qobiliyati cheklangan yoki qisman mehnat
qobiliyatiga ega shaxslar ustidan homiy tomonidan amalga oshiriladigan g‘amxo‘rlik
shaklidir. Homiylik voyaga yetgan shaxslar uchun ham qo‘llaniladi, bunda homiy
shaxsni ijtimoiy va iqtisodiy qo‘llab-quvvatlaydi. Vasiylik va homiylikni tartibga
soluvchi qonunlar Ko‘pgina davlatlarda vasiylik va homiylik masalalari oilaviy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
138
qonunchilik bilan tartibga solinadi. O‘zbekistonda bu boradagi asosiy hujjatlar
quyidagilar:
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi – bolalar va nogironlarning
huquqlarini himoya qilish kafolatlangan. O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi –
vasiylik va homiylik institutlari bo‘yicha asosiy qoidalar belgilangan. Vasiylik va
homiylik to‘g‘risidagi Nizom – ushbu munosabatlarni amaliy jihatdan tartibga
soluvchi hujjat. Vasiylik va homiylikni amalga oshirish mexanizmlari
1. Vasiy va homiy tayinlash – huquqiy jihatdan ehtiyojmand shaxslar uchun
maxsus organlar tomonidan vasiy yoki homiy belgilanadi.
2. Vasiylik va homiylik shartlari – har bir vasiy va homiy o‘z zimmasidagi
majburiyatlarni qonun doirasida bajarishi shart.
3. Davlat nazorati – vasiy va homiylarning faoliyati tegishli organlar
tomonidan nazorat qilinadi. Jamiyatdagi ahamiyati Vasiylik va homiylik tizimi
insonlarning huquq va manfaatlarini himoya qilishda katta ahamiyatga ega. Ayniqsa,
yetim bolalar, keksalar va nogironlar uchun bu tizim ularning normal hayot kechirishi
uchun asosiy omillardan biridir.
Xulosa:
Vasiylik va homiylik tizimi jamiyatning muhim institutlaridan
bo‘lib, u yetim bolalar, nogironlar va qariyalar huquqlarini himoya qilishga xizmat
qiladi. Qonuniy asoslarning rivojlantirilishi va nazorat mexanizmlarining
mustahkamlanishi ushbu sohaning samaradorligini oshirishga yordam beradi. Shu
sababli, davlat va jamiyatning bu boradagi ishi yanada takomillashtirilishi lozim.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
139
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
