MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
134
OʻZBEKISTONDA OILAVIY BOLALAR UYINING TASHKIL
ETILISHI
Nigʻmatova Muhlisa - ,,University of Management and Future
Technologiesʼʼ universiteti S551-guruh talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada Oʻzbekistonda oilaviy bolalar uyining
tashkil etilishi, uning asosiy maqsadlari, jamiyat uchun ahamiyati va bolalar
tarbiyasidagi roli yoritiladi. Oilaviy bolalar uylari an’anaviy yetimxonalar o‘rniga
muqobil model sifatida ko‘rilib, bolalarga tabiiy oilaviy muhitni ta’minlashga
qaratilgan. Shu bilan birga, tizimdagi mavjud muammolar va ularni hal qilish yo‘llari
tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar: Oilaviy bolalar uyi, yetim bolalar, ijtimoiy himoya, tarbiya,
bola huquqlari, muqobil model, psixologik moslashuv, jamiyat, davlat qo‘llab-
quvvatlashi, muammolar.
Kirish:
Oʻzbekistonda bolalarni himoya qilish davlat siyosatining muhim
yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Yetim va ota-onasining qaramog‘isiz qolgan
bolalarni tarbiyalash tizimi doimiy takomillashtirilmoqda. So‘nggi yillarda oilaviy
bolalar uylari modelining joriy etilishi bolalar uchun tabiiy oilaviy muhit yaratishga
qaratilgan muhim islohotlardan biridir. Ushbu tizim bolaning ijtimoiy moslashuvi,
tarbiyasi va kelajakda to‘laqonli jamiyat a’zosi sifatida shakllanishida katta rol
o‘ynaydi.
Oilaviy Bolalar Uyining Ahamiyati va Afzalliklari
Oilaviy bolalar uylari an’anaviy yetimxonalar bilan solishtirilganda bir qator
afzalliklarga ega:
1. Oilaviy muhit –
Bola an’anaviy oila modelida tarbiyalanadi, bu esa uning
psixologik va emotsional rivojlanishi uchun muhim.
2. Shaxsiy e’tibor
– Har bir bola alohida e’tibor va g‘amxo‘rlik bilan
ta’minlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
135
3. Ijtimoiy moslashuv
– Bolalar jamiyatga tezroq moslashadi va oilaviy
qadriyatlarni o‘zlashtiradi.
4. Psixologik barqarorlik
– Yetimxona tizimidan farqli o‘laroq, bu model
bolalar ruhiyati uchun yumshoq va ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Muammolar:
Oilaviy bolalar uylari tizimi ko‘plab ijobiy jihatlarga ega
bo‘lsa-da, u quyidagi muammolarga ham duch kelmoqda:
1. Moliyaviy yetishmovchilik
Oilaviy bolalar uylariga ajratiladigan mablag‘
yetarlicha emas.
Homiylik va davlat qo‘llab-quvvatlashi yetarli darajada yo‘lga qo‘yilmagan.
2.
Kadrlar
tanqisligi
Tajribali
tarbiyachi
va
psixologlarning
yetishmovchiligi.
Tarbiyachilar uchun maxsus malaka oshirish kurslari yetarli emas.
3. Qonunchilikdagi kamchiliklar.
Oilaviy bolalar uylari faoliyatini tartibga
soluvchi qonunlar ba’zan noaniq. Bola huquqlarini himoya qilish tizimi har doim ham
samarali ishlamaydi.
4. Jamiyatdagi stigma (noto‘g‘ri qarashlar)
Oilaviy bolalar uyi tarbiyalanuvchilariga ayrim hollarda jamiyatda
kamsituvchi munosabat bo‘lishi Bunday bolalar maktab va ish joylarida
qiyinchiliklarga duch kelishi mumkin.
5. Oilaviy muhitning doimiy emasligi.
Ba’zan tarbiyachilar yoki homiylar
yetarlicha tayyor emasligi sababli bolalarga to‘laqonli oilaviy muhit ta’minlab
berilmaydi.
6. Psixologik muammolar.
Yetim bolalar ko‘p hollarda psixologik
travmalarga ega bo‘lib, ularga alohida yondashuv talab etiladi.
Bolalarning yangi oilaga moslashishi qiyin kechishi mumkin.
7. Oilaviy bolalar uyining monitoringi yetarli emas
Davlat tomonidan nazorat sust bo‘lishi natijasida ayrim oilaviy bolalar uylari
yaxshi ishlamaydi.
Bolalar huquqlarining buzilishi ehtimoli mavjud.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
136
Xulosa va Takliflar:
Oilaviy bolalar uylarini samarali faoliyat yuritishi
uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshirilishi lozim:
✅
Davlat tomonidan moliyaviy ko‘makni oshirish.
✅
Tarbiyachilar va psixologlar uchun maxsus tayyorgarlik kurslarini tashkil
etishi
✅
Oilaviy bolalar uylarini qat’iy nazorat qilish va monitoring tizimini
kuchaytirish.
✅
Jamiyatda yetim bolalarga nisbatan ijobiy qarashlarni shakllantirish uchun
targ‘ibot ishlari olib borish.
✅
Bolalarning psixologik moslashuvi uchun maxsus dasturlar ishlab chiqish.
Oʻzbekistonda oilaviy bolalar uylarining rivojlanishi bola tarbiyasi va kelajak
avlodning sog‘lom shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Shu sababli, tizimdagi
muammolarni hal qilish va islohotlarni kuchaytirish asosiy maqsadlardan biri bo‘lishi
lozim.
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR
1. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
2. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
3 Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
4 Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
