MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
121
GIYOHVANDLIK DEVIANT XULQ SHAKLI SIFATIDA
Kenjayeva Shaxzoda - University of Management and Future Technologies
universiteti, 551 PPO‘-guruh talabasi
Annotatsiya: Mazkur maqola giyohvandlikni deviant xulq shakli sifatida
o‘rganishga bag‘ishlangan. Giyohvandlik, ijtimoiy me'yorlardan chetlashgan xulq-
atvorni ifodalovchi deviantlikning bir ko‘rinishi sifatida, nafaqat shaxsning
salomatligi, balki jamiyatning xavfsizligi va barqarorligiga ham salbiy ta'sir
ko‘rsatadi. Maqolada giyohvandlikning ijtimoiy, psixologik va qonuniy jihatlari,
uning deviant xulq shakli sifatidagi roli, shuningdek, unga qarshi kurashishning
muhim usullari tahlil qilinadi. Giyohvandlikka qarshi samarali kurash, jamiyatda
sog‘lom va xavfsiz ijtimoiy muhit yaratishda muhim ahamiyatga ega ekanligi
ko‘rsatiladi.
Kalit so‘zlar: giyohvandlik, deviant xulq, ijtimoiy me'yorlar, psixologik ta'sir,
qonunbuzarlik, narkomaniya, jamiyat, kurashish usullari.
Kirish
Giyohvandlik, inson hayotining turli jabhalariga salbiy ta'sir ko‘rsatadigan
murakkab ijtimoiy muammo sifatida, o‘zining salbiy oqibatlari bilan jamiyatda
muhim muhokamalarni keltirib chiqaradi. Bugungi kunda giyohvandlikning
tarqalishi global miqyosda jiddiy xavf tug‘dirib, jamiyatning barqarorligi va
rivojlanishiga to‘sqinlik qilmoqda. Giyohvand moddalar iste'moli faqat shaxsning
salomatligini buzish bilan cheklanmay, uning ijtimoiy va psixologik holatini ham
zararli tarzda o‘zgartiradi. Shu sababli, giyohvandlikni deviant xulq shakli sifatida
tahlil qilish, uning jamiyatdagi o‘rni va natijalari haqida kengroq tushuncha hosil
qilishga yordam beradi. Mazkur maqolada giyohvandlikning deviant xulq shakli
sifatida ko‘rilishi, uning ijtimoiy, psixologik va qonuniy jihatlari, shuningdek, unga
qarshi kurashishning samarali yo‘llari o‘rganiladi. Bu o‘rganish giyohvandlikning
oldini olish va unga qarshi samarali kurashish uchun zarur bo‘lgan strategiyalarni
ishlab chiqishga turtki bo‘lishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
122
Giyohvandlikning ijtimoiy ta'siri va deviantlik
Giyohvandlik, deviant xulq shakli sifatida, jamiyatda keng tarqalgan
muammolardan biridir. Giyohvand moddalarni iste'mol qilish nafaqat shaxsning
sog‘lig‘iga salbiy ta'sir ko‘rsatadi, balki ijtimoiy tuzilishga ham jiddiy zarba beradi.
Deviant xulq jamiyatdagi o‘rnatilgan ijtimoiy me'yorlarga zid keluvchi harakatlarni
ifodalaydi, va giyohvandlik bu me'yorlarga to‘g‘ri kelmaydi. Bunda
giyohvandlikning ijtimoiy ta'sirini tahlil qilish, uning jamiyatdagi xavfli oqibatlarini
tushunish va unga qarshi kurashishda samarali yondoshuvlarni ishlab chiqish uchun
zarurdir.
Giyohvandlikning ijtimoiy ta'siri bir nechta jihatdan namoyon bo‘ladi.
Avvalo, giyohvand moddalar iste'molchilari ko‘pincha jamiyatdagi ijtimoiy
me'yorlardan chetlashadilar. Ular o‘zlarini normal hayotdan ajralgan, tizimga
kirishdan voz kechgan shaxslar sifatida his qilishlari mumkin. Bu holat, giyohvand
moddalar iste'mol qilish orqali ularning hayoti o‘zgarib, jamiyatda jamlanma sifatida
o‘rnatilgan ijtimoiy rollarini yo‘qotishlariga olib keladi. Shaxsning o‘zini jamiyatdan
ajratib ko‘rishi, uning jamiyatdagi normal hayotga qaytishiga to‘sqinlik qilishi
mumkin. Giyohvandlikning jamiyatga ta'siri uning iqtisodiy, ijtimoiy va psixologik
o‘zgarishlar bilan bog‘liqdir. Giyohvand moddalar iste'molchilari ko‘pincha ishsiz
qoladilar, bu esa o‘z navbatida ijtimoiy tengsizlikni kuchaytiradi. Bunday shaxslar
o‘zlarining moddiy ehtiyojlarini qondirish uchun jinoyatga qo‘l urishi mumkin, bu
esa qonunbuzarliklar va ijtimoiy tartibsizliklarning ko‘payishiga olib keladi.
Giyohvandlar jamiyatdan ajralgan va izolyatsiya qilingan guruhga aylanishadi, bu esa
ular bilan bog‘liq xatti-harakatlarning yanada deviant bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
Shuningdek, giyohvandlikning ijtimoiy ta'sirining yana bir jihati, u oilalar va
yaqin munosabatlar uchun zararli bo‘lishidir. Giyohvandlar o‘z oilalariga va
jamiyatga zarar yetkazishi mumkin, chunki ular o‘zlarining psixologik va jismoniy
holatini tiklash uchun zarur resurslardan foydalanishda qiyinchiliklarga duch
keladilar. Bu, o‘z navbatida, oilaviy mojarolarni kuchaytiradi va jamiyatning ijtimoiy
tuzilmasini buzadi.
Giyohvandlik va qonunbuzarlik
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
123
Giyohvandlik va qonunbuzarlik o‘rtasidagi bog‘liqlik jamiyatda jiddiy
xavflarni keltirib chiqaradi. Giyohvand moddalar iste'moli shaxsiy salomatlikka zarar
etkazish bilan cheklanmay, u jamiyatda qonunbuzarliklar va jinoyatlar ko‘payishiga
ham sabab bo‘ladi. Giyohvandlikning qonunbuzarlik bilan chambarchas bog‘liq
ekanligi, uni ijtimoiy muammolarni hal etishda alohida e'tiborga olishni talab qiladi.
Giyohvandlikning qonunbuzarlik bilan aloqasi ko‘plab sohalarda namoyon
bo‘ladi. Birinchi o‘rinda, giyohvand moddalar noqonuniy aylanishi bilan bog‘liq
bo‘lgan jinoyatlar mavjud. Giyohvand moddalarni ishlab chiqarish, tarqatish va sotish
qonun bilan taqiqlangan faoliyat bo‘lib, ushbu jarayonlarda jinoyatchilikning turli
shakllari – narkotiklarni noqonuniy ravishda import qilish, narkotiklarni sotish va
iste'mol qilish, shuningdek, giyohvand moddalar bilan bog‘liq boshqa jinoyatlar
yuzaga keladi. Bu turdagi jinoyatlar jamiyatda xavfsizlikni buzadi va ijtimoiy
tuzilmani zaiflashtiradi. Giyohvandlikka duchor bo‘lgan shaxslar ko‘pincha moddiy
ehtiyojlarini qondirish uchun jinoyatga qo‘l uradilar. Giyohvandlar, o‘zlarining
giyohvand moddalarni olishga bo‘lgan ehtiyojlarini qondirish maqsadida, o‘zlarini
jinoyatga aralashgan shaxslar sifatida topadilar. Bunday shaxslar ko‘pincha o‘g‘irlik,
tilanchilik, xususiy mol-mulkni talon-toroj qilish kabi jinoyatlarni sodir etadilar.
Giyohvandlik va jinoyatlar o‘rtasidagi bu bog‘liqlik nafaqat giyohvandlar o‘zlarini
xavf ostiga qo‘yishi, balki jamiyatni ham xavfli holatga keltiradi. Qonunbuzarliklar
ko‘payishi, o‘z navbatida, jinoyat darajasi va jamiyatdagi ijtimoiy beqarorlikni
oshiradi.
Bundan tashqari, giyohvandlikning qonunbuzarlik bilan aloqasi, shuningdek,
narkomaniya bilan bog‘liq jinoyatlarning oldini olish uchun zarur bo‘lgan choralarni
qiyinlashtiradi. Giyohvand moddalarni sotish va iste'mol qilishni taqiqlovchi
qonunlar, ko‘pincha, giyohvandlarning hayotini tartibga solishda muvaffaqiyatsiz
bo‘ladi. Bu esa, jinoiy guruhlar va narkotrafikchilarning faoliyatini yanada oshiradi
va giyohvandlikni jamiyatda yanada keng tarqalishiga olib keladi. Giyohvandlik va
qonunbuzarlik o‘rtasidagi bu doimiy aloqalar jamiyatda ijtimoiy, iqtisodiy va
psixologik muammolarni kuchaytiradi. Giyohvandlar, odatda, o‘zlarining ruhi va
jismoniy holatini yaxshilash maqsadida noqonuniy faoliyatlarni davom ettiradilar, bu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
124
esa jamoat xavfsizligiga tahdid soladi. Shu sababli, giyohvandlikning oldini olish
uchun faqat sog‘liqni saqlash va davolash usullarini qo‘llash kifoya qilmaydi, balki
huquq-tartibot organlari bilan hamkorlikda qonunbuzarliklarning oldini olish va
jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash zarurdir.
Giyohvandlikning jinoyatlar bilan bog‘liq bo‘lgan ta'siri, shuningdek,
giyohvandlarga qaram bo‘lgan oilalar, jamoalar va butun jamiyatga keng ta'sir qiladi.
Giyohvandlik sababli oilaviy mojarolar ko‘payadi, yaqin munosabatlar buziladi va
ko‘plab insonlar iqtisodiy va psixologik zararlar ko‘radi. Shu sababli, giyohvandlikka
qarshi kurashishda, jamiyatda qonunbuzarliklar va jinoyatlarni kamaytirish,
shuningdek, giyohvandlarning ijtimoiy reabilitatsiyasi va qayta integratsiyasi uchun
kompleks yondoshuvlar zarur bo‘ladi.
Xulosa
Giyohvandlik, nafaqat shaxsning salomatligiga, balki butun jamiyatning
barqarorligi va rivojlanishiga jiddiy tahdid soluvchi murakkab ijtimoiy muammo
sifatida namoyon bo‘ladi. U, deviant xulq shakli sifatida, jamiyatdagi ijtimoiy
me'yorlarga zid kelib, keng miqyosda salbiy oqibatlarni keltirib chiqaradi.
Giyohvandlikning ijtimoiy, psixologik va iqtisodiy jihatlari jamiyatda ijtimoiy
beqarorlikni kuchaytirib, qonunbuzarlik va jinoyatlarning ko‘payishiga sabab bo‘ladi.
Shuningdek, giyohvand moddalar iste'molchilari ko‘pincha o‘z ehtiyojlarini
qondirish uchun qonunlarga zid faoliyatlarni amalga oshiradilar, bu esa jamiyatda
xavfli guruhlar va jinoyatlarning tarqalishiga olib keladi.
Giyohvandlikning oldini olish va unga qarshi samarali kurashish uchun faqat
sog‘liqni saqlash tizimi emas, balki ijtimoiy, huquqiy va iqtisodiy choralar ham
ko‘rilishi kerak. Giyohvandlikka qarshi kurashishda jamiyatda yirik harakatlarni
amalga oshirish, giyohvandlar uchun reabilitatsiya dasturlarini ishlab chiqish, huquq-
tartibot organlari bilan hamkorlik qilish zarur. Bu orqali giyohvandlikning ijtimoiy va
qonuniy ta'sirlarini kamaytirish, jamiyatni barqarorlashtirish va sog‘lom muhit
yaratish mumkin bo‘ladi.
Shu sababli, giyohvandlikning oldini olish va unga qarshi kurashish borasida
kompleks yondoshuv, jamiyatning har bir qatlamining ishtirokini ta'minlashga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–2_ Февраль –2025
125
yo‘naltirilgan bo‘lishi zarur. Giyohvandlikka qarshi kurashishda samarali
strategiyalarni ishlab chiqish, giyohvandlar bilan ishlashda ijtimoiy yordam va ta'lim
tizimlarining faoliyatini kuchaytirish, shuningdek, jamiyatda tarbiya va ma'rifatni
oshirishning ahamiyati katta. Faqat shunday yondoshuvlar orqali jamiyatda
giyohvandlikning ta'sirini minimallashtirish va yanada barqaror ijtimoiy tizimni
yaratish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
