KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIK TURLARI

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-20

Часть–3_ Февраль –2025

7

KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIK TURLARI

Asaka human 2 son politexnikumi Biznes asoslari o'qituvchisi

Esonboyeva Masturaxon Sotvoldiyevna

O’zbekistonda kichik biznesni barqaror iqtisodiy o’sish garoviga aylantirish

davlatning

asosiy

maqsadlaridan

biri

hisoblanadi.

‘O’zbekiston

2030”

strategiyasi

maqsadlari doirasida ham kichik va o’rta biznesni xalqaro

bozorlarga chiqishiga keng imkoniyatlar yaratish va startaplarni qo’llab-quvvatlash

kabi belgilangan vazifalar davlat biznesning bunday turlarini rivojlanishidan

manfaatdorligini tasdiqlaydi.

Kichik biznesda tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishning muhim omili

innovatsiya hisoblanadi. Innovatsiyalar kichik biznesni bozorda ajralib turishga

undaydi, mijozlarni jalb qiladigan va raqobatdosh ustunlikni yaratadigan noyob

mahsulotlar, xizmatlar yoki jarayonlarni taklif qiladi. Bu yangi texnologiyalar, ijodiy

marketing strategiyalari yoki takomillashtirilgan biznes modellari shaklida bo'lishi

mumkin.

Innovatsiya nima uchun muhim ekanligi haqida bir nechta asosiy fikrlar:

Bozor differentsiatsiyasi: innovatsiyalar kichik biznesning gavjum

bozorlarda ajralib turishiga imkon beradi. Yangi yoki takomillashtirilgan narsalarni

taklif qilish orqali ular o'z ehtiyojlariga noyob echimlarni izlayotgan mijozlarni jalb

qilishlari va ushlab turishlari mumkin.

O'zgarishga moslashish: tez o'zgaruvchan ishbilarmonlik muhitida

innovatsiya qobiliyati kichik biznesga yangi tendentsiyalar, texnologiyalar va

iste'molchilarning afzalliklariga moslashishga imkon beradi va uzoq muddatli

barqarorlikni ta'minlaydi.

Samaradorlik va mahsuldorlik: innovatsion jarayonlar yoki texnologiyalar

operatsion samaradorlikni oshirishi, xarajatlarni kamaytirishi va samaradorlikni

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-20

Часть–3_ Февраль –2025

8

oshirishi mumkin. Bu, ayniqsa, cheklangan resurslar bilan ishlaydigan kichik biznes

uchun juda muhimdir.

Investitsiyalarni jalb qilish: investorlar innovatsion g'oyalar orqali o'sish va

rentabellik uchun kuchli salohiyatni namoyish etadigan korxonalarni ko'proq

moliyalashtiradilar. Ushbu moliyaviy yordam yanada rivojlanish va kengayishni

kuchaytirishi mumkin.

Mijozlarni jalb qilish va sodiqlik: mijozlarga xizmat ko'rsatish, mahsulot

dizayni yoki foydalanuvchi tajribasidagi innovatsiyalar mijozlar ehtiyojini qondirish

va sodiqlikni sezilarli darajada oshirishi mumkin, bu esa takroriy biznesga

tayanadigan kichik biznes uchun juda muhimdir.

Iqtisodiy ta'sir: kengroq darajada kichik biznesdagi innovatsiyalar ish

o'rinlari yaratish, raqobatni rivojlantirish va yangi sanoat yoki bozorlarni yaratish

orqali iqtisodiy o'sishga yordam beradi.

Kichik biznes doirasida innovatsiya madaniyatini rivojlantirish qiyin, ammo

juda foydali bo'lishi mumkin. Bu ko'pincha xodimlar o'rtasida ijodkorlikni

rag'batlantirish, tadqiqot va ishlanmalarga sarmoya kiritish, sanoat tendentsiyalari

haqida xabardor bo'lish va hisoblangan xavflarni olishga tayyor bo'lishni o'z ichiga

oladi.

O’zbekistonda 2019-yildan beri yalpi ichki mahsulotning (YIMning) 50 foizi

kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatlaridan hosil bo’lmoqda. 2022-yilda

kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning YIMdagi ulushi 2019-yilga nisbatan 4

foizga kamaygan hamda ushbu yillarda qurilish va bandlikdagi kichik biznes va

xususiy tadbirkorlikning ulushlari ham 23 foizga kamaygan. Eng katta o’zgarish

importda kuzatilgan bo’lib, qariyb 13 foizga kamayish kuzatilgan. Ammo bu

ko’rsatkich sanoat va eksportda ijobiy yo’nalishga o’zgarib, 0,2 (sanoat) va 2,6

(eksport) foizlarga ko’payish kuzatilgan.

Rivojlanayotgan

mamlakatlardagi

tendensiyalarga

qaralsa,

ularning

aksariyatida O’zbekistondagi kabi band aholining 50 foizidan ko’prog”i kichik va

o’rta biznes sektorida ishlaydi. Kichik va o’rta biznes sektorining YIMga

qo’shayotgan hissasi ham aksariyat rivojlanayotgan iqtisodlarda 50 foizdan ko’p.

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-20

Часть–3_ Февраль –2025

9

Kichik biznes loyihalarini qo’llab-quvvatlash institutlarini takomillashtirish

chora-tadbirlar dasturi doirasida yangi tashkil etilgan

Biznesni rivojlantirish

banki

huzurida har bir hududda 14 ta kichik biznesga ko’maklashish markazlarini

tashkil etish loyihasi ham amalga oshirilishi kerakligi ta”kidlangan. Ushbu markazlar

ayollar, nogiron shaxslar va yoshlar tomonidan boshqariladigan kichik biznes

subyektlariga zamonaviy texnologiyalarni joriy qilish, xodimlar malakasini oshirish

va mahsulotni realizatsiya qilishga amaliy yordam berishi kerakligi qarorda

keltirilgan.

Kichik va o’rta biznesning ‘yashillikka” asoslangan ish tartibiga o’tish

doirasida ham yuqoridagi Qarorda aniq ko’rsatmalar berilgan. Ya”ni, tadbirkorlik

faoliyatini qo’llab-quvvatlash davlat jamg’armasi kichik va o’rta tadbirkorlik

subyektlarining ‘yashil” va energiya samarador loyihalari bo’yicha kompensatsiya

va kafilliklar ajratish tizimini yo’lga qo’yishi bir chora sifatida belgilangan. Yana bir

chora sifatida esa kichik va o’rta tadbirkorlik subyektlarida yashil texnologiyalarni

joriy qilishni qo’llab-quvvatlash uchun jamg”armaga xalqaro va xorijiy moliya

institutlaridan

100

million

dollar

miqdorida

mablag’lar

jalb

qilinishi

kerakligi

ta”kidlangan

.

Xulosa

Kichik va o’rta biznes mamlakatning iqtisodiy rivojlanishida katta

ahamiyatga ega va shuni hisobga olgan holda davlat idoralari, xalqaro tashkilotlar va

umuman manfaatdor tomonlar kichik va o’rta biznesning rivojlanishini jadallashtirish

uchun birga ishlashlari kerak. Inson salohiyatini oshirish, ayniqsa ayollarning va

yoshlarning biznes loyihalarini qo’llab-quvvatlash yanada barqaror iqtisodiyotni

yaratishda muhim omil hisoblanadi. Xususiy sektor va davlat o’rtasidagi hamkorlik

kichik va o’rta biznes orqali ilg'or tajribalarni namoyon etishda, barqaror va inklyuziv

iqtisodiy muhitni yaratishda juda muhim hisoblanadi.

ADABIYOTLAR.

1.

Юрий А. Саликов и другие. Угрозы экономической безопасности.

Вестник ВГУИТ. №1б 2017, 490 -494 bet

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-20

Часть–3_ Февраль –2025

10

2.

Ibragimov, N., & Akbarov, A. A. (2017). The role of cryptography in

information security. Научные разработки: евразийский регион, 107

3.

Ermatov, A., & Akbarov, A. (2021). Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик

фаолиятида иқтисодий хавфсизликни таъминлашнинг ўзига хос жиҳатлари.

Iqtisodiyot Va Innovatsion Texnologiyalar, (6), 239249. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/economics_and_innovative/article/view/12206

4.

O”zbekiston Respubublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligining

rasmiy sayti

www.stat.uz

5.

Qosimov, S. D. (2022, October). KICHIK BIZNESDA RAQAMLI

TADBIRKORLIK

TENDENSIYALARI:

KECHA

VA

BUGUN.

In

INTERNATIONAL CONFERENCE DEDICATED TO THE ROLE AND

IMPORTANCE OF INNOVATIVE EDUCATION IN THE 21ST CENTURY (Vol.

1, No. 4, pp. 208-212