MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
38
“OʻZBEK MUMTOZ ADABIYOTIDA AYOLLAR”
Boltaboyeva Dilshoda Rahmonali qizi- Farg‘ona tumani 1-sonli
politexnikum.
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zbek mumtoz adabiyotida ayollarning
ahamiyati ayollarning roli alohida oʻrinda turishi, ular nafaqat yozuvchilar, balki
ijodkor sifatida ham adabiyotning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega boʻlgani.
Ayollar tasvirlangan asarlarda o‘ziga xos bir ifoda tarziga ega ekani haqida so‘z
yuritilgan
.
Аннотация: В данной статье значение женщин в узбекской
классической литературе заключается в том, что роль женщин занимает
особое место, они не только писатели, но и играют важную роль в развитии
литературы. Говорят, что работы, изображающие женщин, имеют
уникальный стиль выражения.
Annotation: In this article, the importance of women in Uzbek classical
literature lies in the fact that the role of women occupies a special place, they are not
only writers, but also play an important role in the development of literature. Works
depicting women are said to have a unique style of expression.
Kalit so‘zlar: Oʻzbek mumtoz adabiyoti, ayollarning roli, falsafiy merosi,
adabiyotning rivojlanishi, ijodkor sifatida.
Ключевые слова: Узбекская классическая литература, роль женщины,
философское наследие, развитие литературы, как творца.
Keywords: Uzbek classical literature, the role of women, philosophical
heritage, the development of literature as a creator.
Kirish
Oʻzbek mumtoz adabiyoti o‘zining boy tarixiy, madaniy va falsafiy merosi
bilan ajralib turadi. Mumtoz adabiyotda ayollarning roli alohida oʻrinda turadi, chunki
ular nafaqat yozuvchilar, balki ijodkor sifatida ham adabiyotning rivojlanishida
muhim ahamiyatga ega boʻlgan. Ayollar tasvirlangan asarlarda o‘ziga xos bir ifoda
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
39
tarziga ega boʻlib, o‘zlarining ijtimoiy, ma’naviy va falsafiy nuqtai nazarlarini izhor
etganlar. Oʻzbek mumtoz adabiyotida ayollar tasviri koʻplab asarlarda markaziy o‘rin
egallagan. Eng mashhur asarlarda, masalan, Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad
Bobur, va boshqa adiblar ayollarni sevgi, sadoqat, go‘zallik va ahloqiy fazilatlarning
timsoli sifatida tasvirlaganlar. Navoiyning "Xamsa" asarida ayollarni ideal go‘zallik
va axloqning ramzi sifatida koʻrsatgan boʻlsa, Boburning "Boburnoma" asarida
ayollarning ahamiyati va ularning ijtimoiy roli haqida hikoya qilingan.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Alisher Navoiy, mumtoz adabiyotning yorqin yulduzi sifatida, ayollarni o‘z
asarlarida ko‘plab o‘zgacha tomondan tasvirlagan. Uning "Xamsa" asaridagi ayollar
qahramonlari mehr-shafqat, fidoyilik va ma’naviy o‘zgarmaslik timsolidir. "Layli va
Majnun" dostonida, sevgi va sadoqatni ko‘rsatishda, Navoiy ayolni butun bir
dunyoning o‘zagini tashkil etuvchi kuch sifatida tasvirlagan. U ayollarga bo‘lgan
yuqori hurmatini va ularning ma'naviy yuksakligini ifodalagan. O‘zbek mumtoz
adabiyotida ayollar, o‘zlarining ma’naviy va ahloqiy fazilatlari bilan ajralib turadi.
Ayollarni tarbiyalash, ularning adabiyotda qanday ko‘rsatilishi, ijtimoiy masalalarni
hal qilishdagi o‘rni, alohida ahamiyatga ega. Shuningdek, qadimgi adabiyotda
ayollarni yuksak axloqiy fazilatlar, sabr-toqat va oila qadriyatlarini saqlashni
ta'kidlovchi obrazlarda tasvirlangan. O‘zbek mumtoz adabiyotida ayollarning roli
o‘zgacha. Ulardan ko‘pchiligi adabiy asarlarda jismoniy go‘zallik bilan birga, axloqiy
va ma'naviy boyliklarni namoyon etgan obrazlar sifatida ko‘rsatilgan. Masalan,
"Farhod va Shirin" dostonida Shirin – ideal go‘zallik, aqlli, ma’naviy yuqori
darajadagi ayol sifatida tasvirlanadi. Shirinning izzat-ikromi, Farhodga bo‘lgan
muhabbati va uning uchun qilgan qurbonliklari adabiyotda o‘ziga xos o‘ringa ega.
TAHLIL VA NATIJALAR
O‘zbek mumtoz adabiyoti boy va rang-barang tarixga ega bo‘lib, unda
ayollarning o‘rni va roli juda muhimdir. Ayollarni tasvirlash, ularning hayotdagi
ahamiyati va insoniyat tarixidagi o‘rni o‘zbek adabiyotining ajralmas qismini tashkil
etadi. Mumtoz adabiyotda ayollarning tasvirlari, asosan, sevgi, sadoqat, go‘zallik,
ma'naviyat va axloqiy yuksaklik bilan bog‘liq tarzda aks etgan. Ayollar tasvirlangan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
40
asarlarda ular ko‘pincha go‘zallikning, muhabbatning va sabr-toqatning timsoli
sifatida tasvirlanadi. Bu tasvirlar, nafaqat ayollarni, balki insoniyatning haqiqiy ruhiy
yuksalishini ifodalashga xizmat qiladi. Oʻzbek mumtoz adabiyotida ayollar tasviri
o‘zgacha, ular adabiyotda nafaqat go‘zallikning, balki ma’naviyat va axloqning ramzi
sifatida tasvirlangan. Ayollarni ifodalovchi tasvirlar nafaqat ijtimoiy, balki falsafiy,
diniy va ma’naviy ahamiyatga ham ega bo‘lgan. Shu boisdan, mumtoz adabiyotdagi
ayollarning roli va ularning jamiyatdagi o‘rni, adabiyotda namoyon bo‘lishi, o‘zbek
adabiyotining ajralmas qismlaridan biridir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Zoirova A. Feministik adabiy tanqid va ayollar adabiyoti fenomeni borasida
ayrim mulohazalar // Zamonaviy filologiya ilmi va lingovodidaktika masalalari.
Respublika ilmiy amaliy anjumani. – Qarshi, 2021.– B. 64-66.
2. Lutfiddinova Xadicha. Estetik ideal yo‘lida. – O‘zbek tili va adabiyoti. – T., 1994.
– №3. – B.39-42.
3. Qahramonov Q. Shoirlar ijodida Ayol ruhiyati talqini. Globallashuv
muammolarining badiiy talqini va zamondosh obrazi. –Toshkent, 2018.
