MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
112
O‘ZBEKISTONDA MAXSUS YORDAMGA MUHTOJ BOLALAR UCHUN
TASHKIL ETILGAN MUASSASALAR HAQIDA
Bekiyeva Maxsuda Eshpo‘latovna – University of Management Future
Technologies universiteti, 553-guruh talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekistonda maxsus yordamga muhtoj
bolalar uchun tashkil etilgan muassasalar faoliyati, ularning maqsad va vazifalari,
shuningdek, bolalarning jamiyatga integratsiyasini ta'minlashdagi roli keng
yoritiladi. Maqolada “Imkon” reabilitatsiya markazlari, ixtisoslashtirilgan
maktabgacha ta'lim tashkilotlari va boshqa muassasalar misolida mamlakatda
amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar haqida batafsil ma'lumot beriladi.
Kalit so‘zlar: maxsus yordamga muhtoj bolalar, reabilitatsiya markazlari,
ixtisoslashtirilgan ta'lim, “Imkon” markazi, O‘zbekiston, integratsiya, nogiron
bolalar, maxsus muassasalar.
Kirish
O‘zbekistonda maxsus yordamga muhtoj bolalar uchun ta’lim va
reabilitatsiya xizmatlarini yaxshilash davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Jamiyatda har bir bolaning to‘laqonli hayot kechirishi, bilim olishi va o‘z
salohiyatini namoyon etishi uchun teng imkoniyatlar yaratish maqsadida maxsus
muassasalar tashkil etilgan. Ushbu muassasalar imkoniyati cheklangan bolalarga
sifatli ta’lim berish, ularning jismoniy va psixologik rivojlanishiga ko‘maklashish
hamda jamiyatga to‘laqonli integratsiya qilish vazifalarini bajaradi.
Mamlakatda maxsus yordamga muhtoj bolalar uchun ixtisoslashtirilgan
maktabgacha ta’lim muassasalari, reabilitatsiya markazlari, maxsus maktablar va
boshqa muassasalar faoliyat yuritmoqda. Jumladan, "Imkon" reabilitatsiya
markazlari, eshitish va ko‘rish qobiliyatida nuqsoni bor bolalar uchun maxsus ta’lim
muassasalari va inklyuziv ta’lim dasturlari shular jumlasidandir. Bu muassasalarda
bolalar nafaqat o‘qitiladi, balki ularga maxsus psixologik va tibbiy yordam ham
ko‘rsatiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
113
Ushbu maqolada O‘zbekistonda maxsus yordamga muhtoj bolalar uchun
tashkil etilgan muassasalarning turlari, ularning maqsad va vazifalari, shuningdek,
imkoniyati cheklangan bolalarni jamiyatga moslashtirish yo‘nalishida amalga
oshirilayotgan islohotlar haqida batafsil so‘z yuritiladi.
"Imkon" reabilitatsiya markazlari
2019 yilda Nukus shahrida birinchi "Imkon" reabilitatsiya markaziga ega
davlat ko‘p tarmoqli ixtisoslashtirilgan maktabgacha ta'lim tashkiloti ochildi. Ushbu
markaz 2 yoshdan 7 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun 10 ta guruhdan iborat bo‘lib,
har bir guruh bolalarning tashxisiga qarab shakllantiriladi. Shuningdek, markaz
tarkibida 2 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan bolalar uchun reabilitatsiya markazi ham
mavjud. "Imkon" markazlari pedagoglar, tibbiyot xodimlari va ota-onalar
hamkorligida har bir bola uchun individual rivojlanish va reabilitatsiya rejasini ishlab
chiqadi va amalga oshiradi. 2021 yil oktabr oyida Toshkent viloyatining Qibray
tumanida yangi "Imkon" reabilitatsiya markazi ochilishi rejalashtirilgan edi.
Ixtisoslashtirilgan maktabgacha ta'lim tashkilotlari
O‘zbekistonda imkoniyati cheklangan bolalar uchun ixtisoslashtirilgan
maktabgacha ta'lim tashkilotlari faoliyat yuritadi. Bu muassasalar ko‘zi ojizlar, kar va
eshitish nuqsoniga ega bo‘lgan bolalar, poliomiyelit bilan kasallanganlar, aqli zaif
bolalar, nutqida nuqsoni bor va soqov bolalarga mo‘ljallangan. Mamlakatda 86 ta
maxsus ta'lim va aralash maxsus muassasalar, shuningdek, 982 ta maxsus bolalar
bog'chalari mavjud. Ushbu muassasalar yordamga muhtoj bolalarni integratsiyalash
va reabilitatsiya qilish, har bir bolaning rivojlanish darajasini hisobga olgan holda
ularga mos samarali inklyuziv ta'lim turini tanlashni maqsad qilgan.
Maxsus muassasalardagi bolalarni reintegratsiya qilish
UNICEF va O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi hamkorligida
o‘tkazilgan tezkor baholash natijalariga ko‘ra, maxsus muassasalarda
tarbiyalanuvchilarning ko‘pchiligi darslarni sababsiz qoldirgani yoki ota-onasi
ruxsatisiz uydan chiqib ketgani sababli ushbu muassasalarga joylashtirilgan.
Baholash natijalari va tavsiyalar ushbu muassasalarni qayta tashkil etish va
tarbiyalanuvchilarni jamiyatga qayta integratsiya qilish chora-tadbirlarini amalga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
114
oshirishda yordam beradi. 2019 yil 29 may kuni O‘zbekiston Prezidenti mavjud to‘rtta
maxsus o‘quv-tarbiya muassasalaridan ikkitasini yopish va qolgan ikkita
muassasaning faoliyatini tubdan o‘zgartirish to‘g'risidagi qarorni imzoladi.
Xulosa
O‘zbekistonda maxsus yordamga muhtoj bolalar uchun ta’lim va
reabilitatsiya xizmatlarini rivojlantirish borasida muhim islohotlar amalga
oshirilmoqda. So‘nggi yillarda hukumat tomonidan imkoniyati cheklangan bolalar
uchun ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari va reabilitatsiya markazlarini tashkil
etish, inklyuziv ta’lim tizimini kengaytirish va ularning jamiyatga moslashuvi uchun
sharoit yaratish bo‘yicha qator tashabbuslar ilgari surildi.
Davlat tomonidan olib borilayotgan siyosat natijasida "Imkon" reabilitatsiya
markazlari soni oshirilib, ular zamonaviy uskunalar bilan jihozlanmoqda.
Ixtisoslashtirilgan maktablar va bolalar bog‘chalari sonining ortishi, yangi pedagogik
yondashuvlarning joriy etilishi imkoniyati cheklangan bolalarning ta’lim olishi va
kasb-hunar o‘rganishiga keng imkoniyat yaratmoqda. Shu bilan birga, xalqaro
tashkilotlar bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan loyihalar bolalar huquqlarini
himoya qilish va ularga ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimini kuchaytirishga xizmat
qilmoqda.
Kelgusida mamlakatda maxsus yordamga muhtoj bolalar uchun yanada
ko‘proq imkoniyat yaratish, ta’lim tizimida inklyuziv yondashuvni rivojlantirish va
reabilitatsiya markazlarining samaradorligini oshirish bo‘yicha yangi islohotlar
amalga oshirilishi kutilmoqda. Bu islohotlar natijasida imkoniyati cheklangan bolalar
jamiyat hayotida faol ishtirok etib, o‘z kelajagini mustaqil qurishga muvaffaq
bo‘lishlari uchun zarur sharoitlar yaratishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O‘quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o‘qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-20
Часть–5_ Февраль –2025
115
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo‘llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
