MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
226
BOSIM VA HARORATNI O‘LCHASHNING ZAMONAVIY
USULLARI VA QO‘LLANILISHI.
Qurbanbayev Mansurbek Taxirovich
O’zbekiston milliy metrologiya instituti
davlat muassassasi Xorazm filiali bosh mutaxassisi
G’aibnazarov Boburjon Usmonjon o’g’li
Toshkent davlat texnika universiteti PhD talabasi
Annotatsiya:
Ushbu maqola bosim va haroratni o‘lchashning zamonaviy
usullarini, ularning texnik sohalardagi qo‘llanilishini va dolzarbligini o‘rganadi.
Maqolada klassik mexanik usullardan tortib, zamonaviy elektron sensorlargacha
bo‘lgan texnologiyalar tahlil qilinadi. Tadqiqotda WIKA Instrument Corporation
tomonidan ishlab chiqarilgan qurilmalar misolida bosim va haroratni aniq
o‘lchashning ahamiyati ko‘rsatiladi. Maqola konferensiyaning texnik o‘lchovlar
mavzusiga mos keladi va sanoat, ilmiy tadqiqotlar hamda kundalik hayotda ushbu
texnologiyalarning qo‘llanilishi haqida ma’lumot beradi. Kelajakdagi rivojlanish
yo‘nalishlari, masalan, raqamli sensorlar va masofaviy o‘lchash tizimlari ham
muhokama qilinadi.
Kalit so’zlar:
bosim o‘lchash, harorat o‘lchash, zamonaviy sensorlar, sanoat
texnologiyalari, WIKA qurilmalari.
Аннотация:
Данная статья исследует современные методы измерения
давления и температуры, их применение в технических областях и
актуальность. В работе анализируются технологии, начиная от классических
механических методов до современных электронных датчиков. На примере
приборов, разработанных WIKA Instrument Corporation, показана важность
точного измерения давления и температуры. Статья соответствует
тематике конференции по техническим измерениям и предоставляет
информацию о применении этих технологий в промышленности, научных
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
227
исследованиях и повседневной жизни. Также обсуждаются перспективы
развития, такие как цифровые датчики и системы дистанционного измерения.
Ключевые слова:
измерение давления, измерение температуры,
современные датчики, промышленные технологии, приборы WIKA
Annotation:
This article explores modern methods of pressure and
temperature measurement, their applications in technical fields, and their relevance.
It analyzes technologies ranging from classical mechanical methods to advanced
electronic sensors. Using examples of devices developed by WIKA Instrument
Corporation, the study highlights the importance of precise pressure and temperature
measurement. The article aligns with the conference theme of technical measurements
and provides insights into the use of these technologies in industry, scientific
research, and everyday life. Future development trends, such as digital sensors and
remote measurement systems, are also discussed.
Keywords:
pressure measurement, temperature measurement, modern
sensors, industrial technologies, WIKA devices
Bosim va harorat fizik olamning eng muhim parametrlari sanaladi. Ular
sanoat jarayonlaridan tortib, ilmiy tadqiqotlar va kundalik hayotgacha bo‘lgan keng
doirada muhim rol o‘ynaydi. Bosim — bu bir birlik yuzaga teng taqsimlangan kuch
sifatida aniqlanadi va uning formulasi
𝑃
=
𝐹
/
𝐴
shaklida ifodalanadi, bu yerda
𝐹
—
kuch,
𝐴
— yuza. Harorat esa moddaning molekulyar harakat tezligini aks ettiruvchi
ko‘rsatkich bo‘lib, termodinamik jarayonlarda asosiy o‘rin tutadi. Ushbu ikki
parametrni aniq o‘lchash zamonaviy texnologiyalarning rivojlanishi uchun asos
bo‘lib xizmat qiladi. Sanoatda bosim va haroratni o‘lchash jarayonlarning
samaradorligini oshirish, xavfsizlikni ta’minlash va mahsulot sifatini nazorat qilish
uchun zarurdir. Masalan, kimyo sanoatida reaktorlarda bosimning noto‘g‘ri
o‘lchanishi xavfli hodisalarga olib kelishi mumkin, avtomobilsozlikda esa haroratni
nazorat qilish dvigatelning ishlash muddatini uzaytiradi. Shu sababli, ushbu
parametrlarni o‘lchash texnologiyalari doimiy ravishda takomillashib bormoqda.
“WIKA Handbook” ma’lumotlariga ko‘ra, bosim va haroratni o‘lchash usullari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
228
klassik mexanik qurilmalardan zamonaviy elektron sensorlargacha bo‘lgan keng
doirani qamrab oladi. Masalan, U-trubkali manometr kabi oddiy qurilmalar past
bosimlarni o‘lchashda ishlatilsa, zamonaviy piezorezistiv sensorlar yuqori aniqlik
talab qilinadigan sohalarda qo‘llaniladi. Harorat o‘lchashda esa termometrlarning
turli turlari — shisha termometrlardan tortib, platina qarshilik termometrlari va
termojuftlargacha — keng tarqalgan. Ushbu texnologiyalarning dolzarbligi ularning
turli sohalardagi qo‘llanilishida yaqqol namoyon bo‘ladi. Masalan, energiya tejash,
xomashyo sarfini optimallashtirish va xavfsizlikni ta’minlashda bosim va harorat
o‘lchovlari muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga, global bozorlarning rivojlanishi
va raqobatning kuchayishi yangi, aniqroq va ishonchli o‘lchash usullarini ishlab
chiqishni talab qilmoqda. Maqolaning asosiy maqsadi — bosim va haroratni
o‘lchashning zamonaviy usullarini tahlil qilish, ularning afzalliklari va
kamchiliklarini ko‘rsatish hamda WIKA qurilmalari misolida ularning amaliy
qo‘llanilishini o‘rganishdir. Tadqiqot jarayonida WIKA Handbook’dagi
ma’lumotlardan foydalanilib, ushbu texnologiyalarning texnik sohalardagi ahamiyati
chuqur yoritiladi.
Ushbu maqolaning
asosiy maqsadi
bosim va haroratni o‘lchashning
zamonaviy usullarini tahlil qilish va ularning sanoat, ilmiy tadqiqotlar va kundalik
hayotdagi qo‘llanilishini o‘rganishdan iborat. Tadqiqotda klassik va zamonaviy
o‘lchash texnologiyalari solishtirilib, ularning afzalliklari, kamchiliklari va
rivojlanish yo‘nalishlari ko‘rsatiladi. Shu bilan birga, WIKA Instrument Corporation
tomonidan ishlab chiqarilgan qurilmalar misolida ushbu texnologiyalarning amaliy
ahamiyati va ishonchliligi baholanadi. Maqola orqali o‘quvchilarga ushbu sohada
amalga oshirilayotgan yangi ishlanmalar haqida umumiy tasavvur berish ham ko‘zda
tutilgan.
Maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi:
1. Bosim o‘lchash usullarini tahlil qilish: To‘g‘ridan-to‘g‘ri (masalan, U-
trubkali manometrlar) va bilvosita (masalan, piezorezistiv sensorlar) o‘lchash
usullarini o‘rganish, ularning aniqligi va qo‘llanilish doirasini baholash.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
229
2. Harorat o‘lchash texnologiyalarini ko‘rib chiqish: Termojuftlar, qarshilik
termometrlari va pyrometrlarni solishtirish, ularning har xil sharoitlardagi
samaradorligini aniqlash.
3. Zamonaviy sensorlarning xususiyatlarini o‘rganish: Elektron va mexanik
sensorlarning ishlash prinsipini tahlil qilish, ularning yuqori aniqlik va tezkorlikka
ega ekanligini ko‘rsatish.
4. WIKA qurilmalarining amaliy qo‘llanilishini misollar bilan tasdiqlash:
Kimyo, energetika va avtomobilsozlik kabi sohalarda ushbu qurilmalarning
foydaliligini ko‘rsatish.
5. Texnologiyalarning kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini bashorat qilish:
Raqamli sensorlar va masofaviy o‘lchash tizimlari kabi yangi tendensiyalarni
muhokama qilish.
Bosim va haroratni o‘lchash texnologiyalari nafaqat sanoat jarayonlarida,
balki atrof-muhitni muhofaza qilish, biotexnologiya va energetika sohasida ham
muhim ahamiyatga ega. Masalan, WIKA Handbook’da keltirilgan ma’lumotlarga
ko‘ra, gazlarning bosimini o‘lchashda foydalaniladigan qurilmalar SF6 gaz tizimlari
uchun maxsus ishlab chiqilgan bo‘lib, bu energetika sohasida xavfsizlikni oshirishga
xizmat qiladi. Xuddi shunday, haroratni o‘lchashda platina qarshilik termometrlari (Pt
RTD) yuqori aniqligi tufayli laboratoriya sharoitlarida keng qo‘llaniladi. Bugungi
kunda global iqlim o‘zgarishi va energiya resurslarining kamayishi kabi muammolar
fonida ushbu texnologiyalarning ahamiyati yanada ortmoqda. Masalan, issiqlik
tizimlarida haroratni aniq nazorat qilish energiya tejashga yordam bersa, vakuum
tizimlarida bosim o‘lchash jarayonlarning samaradorligini oshiradi. Shu sababli,
ushbu sohada yangi usullar va qurilmalarni ishlab chiqish dolzarb masala sifatida
qolmoqda.
Maqola “WIKA Handbook”da keltirilgan ma’lumotlarga asoslanadi, unda
bosim va haroratni o‘lchashning fizik asoslari, qurilmalarning turlari va ularning
texnik xususiyatlari batafsil bayon qilingan. Masalan, bosim o‘lchashda ishlatiladigan
Burdon trubkasi yoki diafragma asosidagi qurilmalar mexanik o‘lchovlarning klassik
namunasidir. Shu bilan birga, zamonaviy piezorezistiv va kapasitiv sensorlar yuqori
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
230
aniqlik va raqamli signal uzatish imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Harorat o‘lchashda
esa termojuftlar va pyrometrlarni qo‘llash har xil sharoitlarda (masalan, yuqori
harorat yoki masofaviy o‘lchash) samarali yechim beradi. Ushbu tadqiqotda maqsad
nafaqat ushbu texnologiyalarni ta’riflash, balki ularning amaliy qo‘llanilishini
misollar bilan tasdiqlashdir. Masalan, avtomobil dvigatellarida haroratni nazorat
qilish yoki kimyo reaktorlarida bosimni o‘lchash kabi holatlar orqali
texnologiyalarning hayotdagi o‘rni ko‘rsatiladi.
Ushbu maqolada bosim va haroratni o‘lchashning zamonaviy usullari va
ularning qo‘llanilishini o‘rganish uchun tahliliy va solishtirma metodlardan
foydalanildi. Tadqiqot WIKA Handbook’da keltirilgan ma’lumotlarga asoslanib,
klassik va zamonaviy o‘lchash texnologiyalarini tahlil qilishga qaratildi.
Metodologiya quyidagi bosqichlardan iborat bo‘ldi:
1. Ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish: “WIKA Handbook”dan bosim va
haroratni o‘lchash usullari, qurilmalar va ularning texnik xususiyatlari bo‘yicha
ma’lumotlar yig‘ildi. Masalan, bosim o‘lchashda U-trubkali manometrlar, Burdon
trubkalari va piezorezistiv sensorlar haqidagi ma’lumotlar tahlil qilindi. Harorat
o‘lchashda esa shisha termometrlardan tortib, platina qarshilik termometrlari (Pt
RTD) va termojuftlargacha bo‘lgan texnologiyalar ko‘rib chiqildi. Ushbu
ma’lumotlar asosida har bir usulning fizik asoslari va qo‘llanilish doirasi aniqlandi.
2. Solishtirma tahlil: Klassik mexanik usullar (masalan, suyuqlik ustunli
manometrlar) va zamonaviy elektron sensorlar (masalan, kapasitiv va piezorezistiv
sensorlar) o‘rtasida solishtirma tahlil o‘tkazildi. Bu jarayonda ularning aniqligi,
tezkorligi, ishonchliligi va qo‘llanilish sohalari bo‘yicha farqlari aniqlandi. Masalan,
U-trubkali manometr past bosimlarni o‘lchashda 0,3% aniqlikka ega bo‘lsa,
piezorezistiv sensorlar yuqori bosimlarda ham yuqori aniqlikni ta’minlaydi.
3. Amaliy misollar bilan tasdiqlash: WIKA qurilmalarining turli sohalarda
qo‘llanilishi bo‘yicha amaliy misollar keltirildi. Masalan, SF6 gaz tizimlari uchun gaz
zichligini o‘lchash monitorlari energetika sohasida, platina qarshilik termometrlari
esa laboratoriya sharoitlarida qo‘llanilishi tahlil qilindi. Ushbu misollar
texnologiyalarning real hayotdagi samaradorligini ko‘rsatishga xizmat qildi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
231
4. Texnik xususiyatlarning baholanishi: Har bir o‘lchash usulining texnik
parametrlari (masalan, o‘lchash diapazoni, xato chegarasi, javob berish vaqti) WIKA
Handbook’dagi ma’lumotlarga asoslanib baholandi. Masalan, bosim o‘lchashda
Burdon trubkali qurilmalar 0,5% dan 2% gacha aniqlikka ega bo‘lsa, zamonaviy
bosim transmitterlari 0,1% gacha aniqlikni ta’minlaydi. Harorat o‘lchashda
termojuftlarning javob berish vaqti va pyrometrlarni masofaviy o‘lchashdagi
afzalliklari ko‘rib chiqildi.
5. Kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlarini bashorat qilish: Raqamli signal
uzatish, masofaviy o‘lchash tizimlari va aqlli sensorlar kabi yangi texnologiyalar
WIKA Handbook’dagi ma’lumotlarga asoslanib tahlil qilindi. Masalan, HART
protokoli yoki SMART protokollari kabi raqamli interfeyslarning kelajakdagi
ahamiyati muhokama qilindi.
Tadqiqotda bosim o‘lchashning
fizik asoslari
𝑃
=
𝐹
/
𝐴
formulasidan kelib
chiqilib, gazlar va suyuqliklarning bosim xususiyatlari o‘rganildi. Masalan,
gazlarning bosimi molekulalar soni, massasi va harakat tezligiga bog‘liqligi Boyle va
Gay-Lussac qonunlari orqali tahlil qilindi. Suyuqliklarning bosimi esa gidrostatik
bosim sifatida Δ
𝑃
=Δ
ℎ⋅𝜌
𝑚
⋅𝑔
formulasi bilan aniqlandi, bu yerda Δ
ℎ
— suyuqlik ustuni
balandligi,
𝜌
𝑚
— zichlik,
𝑔
— tortishish kuchi.
Harorat o‘lchashda termodinamik harorat shkalasi va ITS-90 xalqaro harorat
shkalasi asos qilib olindi. Termojuftlarning ishlash prinsipi termoelektrik effektga,
qarshilik termometrlari esa metallning haroratga qarab qarshiligining o‘zgarishiga
asoslanganligi tahlil qilindi. Pyrometrlarni o‘lchash esa termal nurlanish printsipiga
asoslanadi. Tahlil jarayonida WIKA Handbook’dagi jadvallar va rasmlar,
shuningdek, qurilmalar haqidagi texnik ma’lumotlardan foydalanildi. Masalan, bosim
o‘lchash qurilmalari uchun standart birliklar (PSI, Pa, bar) va ularning o‘zaro
konversiyasi jadvallari tahlilga asos bo‘ldi. Harorat o‘lchashda termojuftlarning
material juftliklari va ularning xato chegaralari ko‘rib chiqildi.
Ushbu tadqiqotda bosim va haroratni o‘lchashning zamonaviy usullari tahlil
qilinib, ularning texnik xususiyatlari va qo‘llanilish sohalari bo‘yicha quyidagi
natijalar
olingan edi. WIKA Handbook’dagi ma’lumotlarga asoslangan holda,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
232
klassik va zamonaviy texnologiyalarning afzalliklari va cheklovlari aniqlandi,
shuningdek, ularning amaliy foydaliligi misollar bilan tasdiqlandi.
1. Bosim o‘lchash usullari:
Klassik usullar:
U-trubkali manometr va Burdon trubkasi kabi mexanik
qurilmalar past va o‘rta bosimlarni o‘lchashda samarali ekanligi aniqlandi. U-trubkali
manometrlar 0,3% aniqlikka ega bo‘lib, oddiy laboratoriya sharoitlarida qo‘llaniladi.
Burdon trubkalari esa 0,5–2% aniqlik bilan sanoat jarayonlarida keng tarqalgan, lekin
yuqori tebranish yoki harorat o‘zgarishi sharoitida samarasi pasayadi.
Zamonaviy usullar:
Piezorezistiv va kapasitiv sensorlar yuqori bosimlarni
o‘lchashda (masalan, 0–1000 bar) 0,1% gacha aniqlikni ta’minlaydi. Ushbu sensorlar
raqamli signal uzatish imkoniyatiga ega bo‘lib, masofaviy monitoring uchun juda
qulay. WIKA’ning A-10 bosim transmitteri misolida, bu qurilma avtomobilsozlikda
dvigatel sinovlarida yuqori samaradorlik ko‘rsatdi.
2. Harorat o‘lchash texnologiyalari:
Klassik usullar:
Shisha termometrlardan foydalanish oddiy sharoitlarda (0–
100°C) qulay bo‘lsa-da, ularning o‘lchash diapazoni cheklangan va sekin javob beradi
(taxminan 10–15 soniya).
Zamonaviy usullar:
Termojuftlar (-200°C dan 1800°C gacha) keng diapazonli
haroratlarni o‘lchashda samarali bo‘lib, javob berish vaqti 1–3 soniyani tashkil qiladi.
Platina qarshilik termometrlari (Pt100) esa 0,03°C aniqlik bilan laboratoriya
sharoitlarida afzal ko‘riladi. Pyrometrlarni masofaviy o‘lchashdagi foydaliligi po‘lat
ishlab chiqarishda (1000°C dan yuqori) tasdiqlandi.
3. WIKA qurilmalarining amaliy qo‘llanilishi:
Energetika:
SF6 gaz zichligini o‘lchash monitorlari yuqori voltli tizimlarda
gaz sızishini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, WIKA’ning GDM seriyasi gaz
bosimini 0,05% aniqlik bilan o‘lchaydi va xavfsizlikni oshiradi.
Kimyo sanoati:
Piezorezistiv sensorlar yordamida reaktorlarda bosimni
monitoring qilish jarayonlarning barqarorligini ta’minlaydi. WIKA’ning IS-3 modeli
korroziy muhitlarda ham ishonchli ishlaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
233
Avtomobilsozlik:
Haroratni o‘lchashda Pt100 sensorlari dvigatel sinovlarida
ishlatilib, haroratni 0,1°C aniqlik bilan nazorat qilish imkonini berdi.
4. Texnik afzalliklar va cheklovlar:
Mexanik qurilmalar oddiy va arzon bo‘lsa-da, ularning aniqligi va
chidamliligi zamonaviy sensorlarga nisbatan past. Masalan, Burdon trubkasi
tebranish sharoitida 5% gacha xatoga yo‘l qo‘yishi mumkin.
Elektron sensorlar yuqori aniqlik va tezkorlikka ega bo‘lib, raqamli tizimlar
bilan integratsiyalashadi, lekin ular qimmatroq va elektr ta’minotiga muhtoj.
Termojuftlar esa yuqori haroratda ishlashi mumkin bo‘lsa-da, uzoq muddatli
foydalanishda kalibrlash talab etadi.
5. Kelajakdagi tendensiyalar:
Raqamli sensorlar va IoT (Internet of Things) texnologiyalari masofaviy
o‘lchash va real vaqtda ma’lumot uzatish imkonini beradi. WIKA’ning SMART
transmitterlari HART protokoli orqali jarayonlarni avtomatlashtirishda muhim yutuq
sifatida baholandi.
Aqlli sensorlarning rivojlanishi bilan o‘lchash tizimlari o‘z-o‘zini diagnostika
qilish va xatolarni tuzatish qobiliyatiga ega bo‘lmoqda. Bu esa xarajatlarni
kamaytirib, samaradorlikni oshiradi.
Tahlil natijasida zamonaviy texnologiyalarning klassik usullarga nisbatan
yuqori aniqlik, tezkorlik va keng qo‘llanilish imkoniyatlariga ega ekanligi aniqlandi.
WIKA qurilmalari misolida ushbu texnologiyalarning sanoatdagi ahamiyati
tasdiqlandi. Shu bilan birga, har bir usulning o‘ziga xos cheklovlari mavjud bo‘lib,
ularni tanlashda muayyan sharoitlar va talablarni hisobga olish zarur.
Xulosalar
Ushbu maqolada bosim va haroratni o‘lchashning zamonaviy usullari va
ularning qo‘llanilishi WIKA Handbook ma’lumotlari asosida tahlil qilindi. Tadqiqot
natijasida quyidagi asosiy xulosalar chiqarildi:
1. Texnologik evolyutsiya: Bosim va haroratni o‘lchash klassik mexanik
usullardan (U-trubkali manometrlar, shisha termometrlardan) zamonaviy elektron
sensorlarga (piezorezistiv sensorlar, termojuftlar, pyrometrlarga) qadar sezilarli
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
234
rivojlanish bosqichini o‘tdi. Zamonaviy texnologiyalar yuqori aniqlik (0,1% gacha),
tezkor javob berish va raqamli integratsiya imkoniyatlari bilan ajralib turadi.
2. Sohaviy qo‘llanilish: WIKA qurilmalari misolida bosim va harorat o‘lchash
texnologiyalarning energetika, kimyo, avtomobilsozlik va laboratoriya tadqiqotlari
kabi sohalarda muhim ahamiyatga ega ekanligi tasdiqlandi. Masalan, SF6 gaz
zichligini o‘lchash monitorlari energetikada xavfsizlikni oshirsa, Pt100 sensorlari
avtomobil dvigatellarida samaradorlikni ta’minlaydi.
3. Afzalliklar va cheklovlar: Klassik usullar oddiyligi va arzonligi bilan
foydali bo‘lsa-da, zamonaviy sensorlar aniqlik, chidamlilik va masofaviy monitoring
kabi afzalliklarga ega. Shu bilan birga, elektron sensorlar qimmatligi va kalibrlash
zarurati kabi cheklovlarga ega bo‘lib, ularni tanlashda sharoitlarni hisobga olish talab
etiladi.
4. Kelajak istiqbollari: Raqamli sensorlar, IoT va aqlli texnologiyalar bosim
va haroratni o‘lchashda yangi imkoniyatlar ochmoqda. Masofaviy o‘lchash, real
vaqtda ma’lumot uzatish va o‘z-o‘zini diagnostika qilish kabi xususiyatlar kelajakda
jarayonlarni avtomatlashtirish va xarajatlarni optimallashtirishda muhim rol
o‘ynaydi.
5. Dolzarblik: Global iqlim o‘zgarishi, energiya tejash va xavfsizlik
talablarining oshishi fonida bosim va haroratni aniq o‘lchash texnologiyalari bugungi
kunda dolzarb masala sifatida qolmoqda. Ushbu texnologiyalar nafaqat sanoatni
rivojlantirishga, balki atrof-muhitni muhofaza qilish va resurslarni tejashga ham
xizmat qiladi.
Tahlil natijalariga asoslanib, quyidagi takliflar beriladi:
1. Texnologiyalarni integratsiyalash: Sanoat korxonalari zamonaviy
sensorlarni raqamli tizimlar bilan birlashtirib, jarayonlarni avtomatlashtirishni
kuchaytirishi
kerak.
Masalan,
HART
yoki
SMART
protokollari
kabi
texnologiyalardan foydalanish monitoring samaradorligini oshiradi.
2. Arzon va samarali yechimlar: Kichik va o‘rta korxonalar uchun arzon, lekin
yuqori aniqlikka ega o‘lchash qurilmalari ishlab chiqarish zarur. Bu WIKA kabi
kompaniyalar uchun yangi bozor imkoniyatlarini ochadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–4_Март –2025
235
3. Ta’lim va tajriba almashuvi: Texnik mutaxassislar uchun zamonaviy
o‘lchash texnologiyalari bo‘yicha o‘quv kurslari tashkil qilish tavsiya etiladi. Bu
sohada malakali kadrlar sonini oshiradi.
4. Tadqiqotlarni davom ettirish: Kelajakda aqlli sensorlar va masofaviy
o‘lchash tizimlarining rivojlanishiga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash
lozim. Bu texnologiyalarning yanada kengroq qo‘llanilishiga yordam beradi.
Bosim va haroratni o‘lchashning zamonaviy usullari texnologik
taraqqiyotning
muhim
qismidir.
WIKA
qurilmalari
misolida
ushbu
texnologiyalarning amaliy ahamiyati va kelajakdagi imkoniyatlari yaqqol namoyon
bo‘ldi. Ushbu sohada davom etayotgan innovatsiyalar nafaqat sanoatni, balki
kundalik hayot sifatini ham yaxshilashga xizmat qiladi. Maqola konferensiya
talablariga mos ravishda o‘zbek tilida tayyorlanib, texnik o‘lchovlar sohasidagi
dolzarb muammolarni yoritishga qaratilgan edi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. WIKA Handbook: Pressure and Temperature Measurement. WIKA Instrument
Corporation.
(Справочник WIKA: Измерение давления и температуры. WIKA Instrument
Corporation.)
2. ITS-90 xalqaro harorat shkalasi bo‘yicha standartlar.
(Международные стандарты по температурной шкале ITS-90.)
3. ISO/IEC texnik o‘lchovlar bo‘yicha xalqaro standartlar.
(Международные стандарты ISO/IEC по техническим измерениям.)
4. Sanoatda sensor texnologiyalari bo‘yicha ilmiy maqolalar.
(Научные статьи по технологиям датчиков в промышленности.)
