MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
21
YASHIL QURILISH – DAVR TALABI
Siddiqov Mo‘minjon
Jizzax politexnika instituti
Iqtisodiyot va menejment kafedrasi dotsenti
Abdurasulov Durbek
Jizzax politexnika instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15826477
Annotatsiya.
Mazkur maqolada yashil qurilish tushunchasi, uning asosiy
tamoyillari, afzalliklari va joriy etilishining zarurati haqida so‘z yuritiladi.
Ekologik barqarorlik, energiya samaradorligi va resurslardan oqilona
foydalanish kabi tamoyillar asosida qurilish sohasi modernizatsiya qilinmoqda.
Yashil qurilishga o‘tish bugungi kunning ekologik va iqtisodiy muammolarini
bartaraf etishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
yashil qurilish, barqaror rivojlanish, ekologiya, energiya
samaradorligi, innovatsion texnologiyalar, atrof-muhitni muhofaza qilish.
Annotation.
This article will talk about the concept of green construction,
its basic principles, advantages and the need for its introduction. On the basis of
such principles as environmental sustainability, energy efficiency and rational
use of resources, the construction sector is being modernized. The transition to
green construction serves as an important tool in overcoming today's
environmental and economic problems.
Key words:
green construction, sustainable development, Ecology, Energy
Efficiency, innovative technologies, environmental protection.
XXI asrda insoniyat global ekologik muammolar bilan tobora ko‘proq
yuzma-yuz kelmoqda. Atmosfera ifloslanishi, iqlim o‘zgarishlari, tabiiy
resurslarning chegaralanganligi kabi omillar nafaqat ekologik, balki ijtimoiy-
iqtisodiy xavf-xatarlarni keltirib chiqarmoqda. Shu bois, har bir sohada ekologik
barqarorlik tamoyillariga amal qilish zaruriyati ortib bormoqda. Xususan,
qurilish sohasi resurslar va energiya iste’molining eng yirik tarmoqlaridan biri
sifatida ekologik mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi lozim.
Yashil qurilish – bu atrof-muhitga minimal zarar yetkazgan holda energiya,
suv va boshqa resurslardan tejamkorlik bilan foydalanishni maqsad qilgan
qurilish yondashuvidir. Bu konsepsiya qurilish jarayonida va bino foydalanish
bosqichida barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, bugungi davr talabiga
aylangan.
1. Yashil qurilish tushunchasi va mazmuni
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
22
Yashil qurilish – bu ekologik toza materiallar asosida, kam energiya va suv
sarflab, uzoq muddatli foydalanish imkoniyatiga ega binolarni barpo etishdir.
Unda quyidagi tamoyillarga asoslaniladi:
Energiya tejamkorligi
– quyosh, shamol kabi qayta tiklanuvchi energiya
manbalaridan foydalanish;
Resurslardan oqilona foydalanish
– qayta ishlangan va mahalliy
materiallardan foydalanish;
Ekologik xavfsizlik
– zararli chiqindilarni kamaytirish, toza havo va suv
manbalarini saqlash;
Innovatsiyalar
– aqlli texnologiyalar, avtomatlashtirilgan boshqaruv
tizimlarini joriy etish.
Yashil qurilish shunchaki ekologik qurilish emas, balki iqtisodiy va ijtimoiy
foyda keltiruvchi strategik yondashuvdir.
2. Yashil qurilishning afzalliklari
Yashil qurilish an’anaviy qurilish uslublariga qaraganda ko‘plab
ustunliklarga ega:
Energiya xarajatlari kamayadi
– issiqlik izolyatsiyasi va energiya
samarador texnologiyalar tufayli binolarning isitish va sovutish xarajatlari
sezilarli darajada kamayadi.
Suv resurslari tejab-tergov qilinadi
– yomg‘ir suvini yig‘ish, qayta
ishlash tizimlari orqali suvdan foydalanish optimallashtiriladi.
Sog‘lom ichki muhit
– havo aylanishi, yoritish, havoni tozalovchi tizimlar
orqali foydalanuvchilar salomatligi yaxshilanadi.
Ko‘chmas mulk qiymati oshadi
– yashil binolar bozorga yanada jozibali
ko‘rinadi va investitsiya jozibadorligini oshiradi.
Ish o‘rinlari yaratiladi
– ekologik yo‘nalishdagi texnologiyalarni ishlab
chiqish va qo‘llash yangi bandlik sohalarini ochadi.
3. Yashil qurilishda qo‘llanilayotgan texnologiyalar
Yashil qurilishda innovatsion texnologiyalar muhim rol o‘ynaydi:
Passiv quyosh dizayni
– binoning joylashuvi va oyna tuzilmasi orqali
tabiiy yoritish va isitishni maksimal darajada ta’minlash;
LED yoritish tizimlari
– elektr energiyasini sezilarli tejaydi;
Yuqori samarali HVAC tizimlari
– isitish, shamollatish va konditsioner
tizimlarining avtomatik boshqaruvi;
Yomg‘ir suvini yig‘ish va qayta ishlash tizimlari
– suvdan foydalanishni
optimallashtirish;
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
23
Aqlli qurilish tizimlari (smart building)
– energiya iste’molini real
vaqtda boshqarish.
4. O‘zbekiston sharoitida yashil qurilishni rivojlantirish istiqbollari
O‘zbekiston hukumati tomonidan 2030-yilgacha mo‘ljallangan
“Yashil
iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi”
qabul qilingan. Ushbu hujjatda ekologik
xavfsiz qurilish materiallari ishlab chiqarish, energiya samarador binolar qurish,
qayta tiklanuvchi energiya manbalarini joriy etish muhim yo‘nalish sifatida
belgilangan.
Jizzax, Toshkent, Samarqand kabi shaharlarda zamonaviy “yashil binolar”
loyihalari amalga oshirilmoqda. Ayrim yirik obyektlar energiya tejovchi panellar,
yomg‘ir suvidan foydalanish tizimlari, aqlli boshqaruv tizimlari bilan
jihozlanmoqda.
Shuningdek, me’yoriy-huquqiy bazani mustahkamlash, ekologik loyihalarni
rag‘batlantirish, mahalliy qurilish firmalarining ekologik texnologiyalar bilan
tanishtirilishini jadallashtirish dolzarb vazifadir.
Xulosa.
Yashil qurilish — bu nafaqat atrof-muhitni asrash, balki iqtisodiy
samaradorlikni oshirish, inson salomatligini ta'minlash va kelajak avlodlarga
sog‘lom ekologik muhit qoldirishning muhim yo‘lidir. O‘zbekiston sharoitida
yashil qurilishga o‘tish nafaqat global ekologik muammolarni hal etishda, balki
milliy iqtisodiyotni modernizatsiyalashda ham muhim rol o‘ynaydi.
Shu sababli, yashil qurilish konsepsiyasini rivojlantirish, unga oid
texnologiyalarni ommalashtirish va uni davlat siyosati darajasida qo‘llab-
quvvatlash zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yashil iqtisodiyotga o‘tish
strategiyasi to‘g‘risida”gi qarori, 2023-yil.
2."Barqaror rivojlanish va ekologik xavfsizlik asoslari", Mamatqulov A., TATU,
2022.
3.World Green Building Council – https://www.worldgbc.org
4.International Energy Agency (IEA) Reports, 2022.
5.O‘zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi
materiallari, 2024-yil.
6.“Yashil texnologiyalar asoslari”, To‘xtayev A.A., 2021-yil.
