MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
69
QURILISH SOHASIDA ILMIY-TEXNIK YUTUQLARNING JORIY
ETILISHI VA ULARNING IQTISODIY SAMARADORLIGINI
BAHOLASH USULLARI
Abdunazarov Saidaxmat Abdumalikovich
JizPI, Iqtisodiyot va menejment kafedrasi dotsenti
Ne’matullayev Azizbek Dilshod o‘g‘li
Jizzax politexnika instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15898715
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, innovatsion ko‘rsatkichlar, qurulishlarni
atrof- muhitga ta’siri, foyda rentabelligi.
Kalit so‘zlar:
qurilishdagi samaradorligini iqtisodiy baholash, samaradorlik
ko‘rsatkichlari, vazifalar, xususiyatlari
Annotation:
In this article, innovative indicators, environmental impact of
constructions, profitability of profit.
Keywords:
economic assessment of its effectiveness in construction,
indicators of efficiency, tasks, characteristics
Ilmiy texnik-taraqqiyotning bir qancha ko‘rsatkichlar va metodologiyalar
orqali amalga oshiriladi. Bu jarayonning asosiy maqsadi qurilish sohasidagi
innovatsiyalarni joriy etish orqali xarajatlarni kamaytirish, mahsuldorlikni
oshirish va umumiy iqtisodiy samaradorlikni ta’minlashdir. Quyida ilmiy texnik-
taraqqiyotning qurilishdagi samaradorligini baholash uchun keng tarqalgan
ko‘rsatkichlar keltirilgan:
- Ishlab chiqarish samaradorligi: Qurilish jarayonida ishlab chiqarilgan
mahsulot yoki xizmatlar miqdorini sarflangan resurslar (mehnat, materiallar,
vaqt) bilan taqqoslash.
- Qurilish xarajatlari: Qurilishning umumiy xarajatlari, jumladan,
materiallar, ish haqi va boshqa xarajatlarni hisobga olgan holda baholanishi.
- Qayta tiklanish darajasi: Innovatsion texnologiyalar yordamida ishlab
chiqarish jarayonini optimallashtirish va resurslarni qayta ishlash imkoniyatlari
Innovatsion ko‘rsatkichlar:
- Yangi texnologiyalarni joriy etish darajasi: Yangi uskunalar yoki
texnologiyalarni qo‘llash natijasida qaysi darajada natijalar olingani.
- Ishlab chiqarishda innovatsion mahsulotlarning ulushi: Innovatsion
mahsulotlarning umumiy ishlab chiqarishga nisbati.
Foyda va rentabellik:
- Rentabellik koeffitsienti: Qurilish loyihalari bo‘yicha olinadigan foyda va
sarmoya miqdorini hisobga olgan holda aniqlanadi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
70
- Investitsiya qaytimi (ROI): Qurilishga kiritilgan investitsiyaning qanchalik
tezlikda o‘zini oqlashi.
Ijtimoiy-iqtisodiy ta’sir:
- Yangi ish o‘rinlari yaratish: Texnik-taraqqiyot natijasida yangi ish o‘rinlari
ochilishi.
- Mahalliy iqtisodiyotga ta’siri: Qurilish jarayonining mahalliy iqtisodiyotga
ijobiy yoki salbiy ta’siri.
Atrof-muhitga ta’sir:
- Ekologik barqarorlik ko‘rsatkichlari: Qurilish jarayonining atrof-muhitga
ta’siri va bu borada qilingan sa’y-harakatlar.
Qurilish sohasida ilmiy texnik taraqqiyotning samaradorligini baholash
uchun yuqoridagi ko‘rsatkichlardan foydalaniladi. Ushbu ko‘rsatkichlar
yordamida mutaxassislar qurilish jarayonlarini yanada takomillashtirish uchun
zarur bo‘lgan chora-tadbirlarni belgilaydi hamda investitsiya qarorlarini qabul
qilishda asosli yondashuvlarni ishlab chiqadilar.Qurilishda mavsumiyliknig
yo‘qotilishiga qaramasdan, qish mavsumida ham ob’yektlar qurilishi bo‘yicha
tadbirlarning bajarilishi talab qilinadi. Bir xil tipdagi binolarning turli
hududlarda qurilishi har xil moddiy resurs xarajatlarni talab qiladi. Qurilish
sharoiti ko‘pincha hududning seysmik holati, yer relefi, gruntlar geologik
tuzilishi, yer osti suvlari mavjudligi, qurilish maydoniga konstruksiya va
materiallarni etkazish uslublari orqali aniqlanadi.
Qurilish ishchilari sanoatning boshqa tarmoqlaridagi ishchilariga nisbatan
ko‘pincha iqlim sharoiti ta’siriga duch keladi. Ushbu xususiyat yilning eng qulay
davrlariga katta kuchlar sarflanishini talab qiladi. Shu sababdan asosiy qurilish,
montaj va ta’mirlash-qurilish ishlariga mehnatning me’yoriy shart-sharoitidan
chetga chiqishlarni hisobga oluvchi tuzatish koeffitsientlari kiritiladi.Qurilishga
tayyorgalik ishlari quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha amalga oshiriladi: qurilish
ob’yektining maqsadga muvofiqligi yuzasidan texnik-iqtisodiy tadqiqotlarni olib
borish, ob’yektni loyihalashtirish va qurilishga muxandislik-texnik jihatdan
tayyorgarlik ko‘rish. Texnik-iqtisodiy tadqiqotlar jarayonida barpo etilayotgan
ob’yektning texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlari va uni qurishning iqtisodiy jihatdan
maqsadga muvofiqligi baholanadi.
Qurilishning maxsus xususiyatlari qurilayotgan ob’yektlarning turli-
tumanligi bilan bog‘liqdir. Ular quyidagilardan iborat: sanoat, uy-joy, ijtimoiy-
maishiy, transport, qishloq xo‘jaligi, melioratsiya va suv xo‘jaligi, magistral
quvurlar, elektruzatish liniyalari.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
71
Sanoat binolari qurilishi ularning ajratilgan joyga to‘planishi va
ob’yektlarning murakkabligibilan xarakterlanadi. Bitta joydagi ishlar bir yildan
ortiq olib boriladi. Nisbatan uzoq muddatli sanoat ob’yektlarini qurish bilan
band bo‘lgan tashkilotlarda ishlab chiqarish vositalarining ko‘chib yurishi kam
ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu qurilish korxonalarida kadrlar tarkibi esa bir muncha
barqaror hisoblanadi.Qurilish milliy iqtisodiyotning mustaqil alohida tarmog‘i
bo‘lib, yangi asosiy fondlarni yaratish hamda faoliyat yurgizayotgan ishlab
chiqarish va noishlab chiqarish ob’yektlarini qayta qurish, kengaytirish,
ta’mirlash va texnik qayta jihozlash uchun mo‘ljallangan. Qurilish tarmog‘ining
ahamiyati shundaki, mamlakat milliy iqtisodiyoti rivojlanishi uchun shart-
sharoit yaratib beradi.
Xulosa qilib aytganda, Qurilish tashkilotlarining mahsuloti sifatida
yaratilayotgan asosiy fondlarni yaratish jarayonida ishchi xodimlar band bo‘ladi
hamda mehnat vositalari (texnika) va mehnat predmetlari (materiallar)
ishlatiladi. Qurilish jarayoni asosiy elementlarining o‘zaro harakati natijasida esa
natural (bino, inshoot va ob’yektlar) va qiymat (pul mablag‘lari) ko‘rinishidagi
pirovard qurilish mahsuloti yaratiladi
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Gaybullayevna, R. S. ., & Musurmangulov. (2024). THE IMPORTANCE OF TIME
MANAGEMENT IN ENSURING EFFICIENCY IN CONSTRUCTION. JOURNAL OF
ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 3(1), 28–31.
2. Gaybullayevna, R. S. (2023). THE STATE OF THE DIGITAL ECONOMY TODAY:
PROBLEMS AND SOLUTIONS. JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE,
2(12), 38-42.
3. Sharifa, R., & Ilyos, T. (2023). PRINCIPLES OF SCIENTIFIC MANAGEMENT IN
MANAGEMENT. Новости образования: исследование в XXI веке, 2(16), 1097-
1100.
4. Sharifa, R., & Sayyora, M. (2023). HISTORY OF EMERGENCE OF
MANAGEMENT AND ITS PLACE TODAY. Новости образования: исследование
в XXI веке, 2(16), 1093-1096.
5. Sharifa, R. (2023). DIRECTIONS FOR INCREASING INVESTMENT
ATTRACTIVENESS IN REGIONS. Новости образования: исследование в XXI
веке, 2(16), 1088-1092..
