MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
32
ISH VAQTIDA ORGANIZMDA YUZAGA KELUVCHI O‘ZGARISHLAR.
B.Soliyev
Farg‘ona Jamoat Salomatligi Tibbiyot Instituti
R.V.Valijonovich
N.A.Tojiboyev
Kommunal va mehnat gigiyenasi 1 kurs ordinatori
https://doi.org/10.5281/zenodo.12545716
Annotassiya
Bir minutda to‘plangan parchalangan maxsulotlarni To‘la oksidlash uchun
zarur bo‘lgan kislorod miqdori kislorodga talab yoki kislorodga bo‘lgan extiyoj
deb ataladi. Ishning boshlanishida paydo bo‘lgan sut kislotaning ma'lum
qismigina oksidlanadi. Qolgan sut kislota esa mushaklarda vaqtincha to‘planadi
va qonga o‘tadi. Kislorodga bo‘lgan extiyoj bilan ishlayotgan mushaklardagi
kislorod o‘rtasidagi farq nasiya kislorod deb ataladi.
Kalit so‘zlar:
ishlab chiqarish, kislorod, karbonat angidrid, sut kislota,
vaqtincha, qonga o‘tadi, iste'mol qilinishi, organism, miqdor.
Аннотация
Количество кислорода, необходимое для полного окисления
накопленных продуктов разложения за одну минуту, называется
потребностью в кислороде или потребностью в кислороде. Окисляется
лишь определенная часть молочной кислоты, образовавшейся в начале
работы. Оставшаяся молочная кислота временно накапливается в мышцах
и попадает в кровь. Разница между потребностью в кислороде и
кислородом в работающих мышцах называется естественным кислородом.
Ключевые слова:
продукция, кислород, углекислый газ, молочная
кислота, временно, кровь, потребление, организм, количество.
Hozirgi zamon ishlab chiqarish sharoitlarida bajarilayotgan ishlar ularning
quvvatiga ya'ni vaqt birligi ichida bajarayotgan ishning miqdoriga qarab 3
guruhga bo‘lib o‘rganishimiz mumkin:
1) yengil
2) o‘rtacha
3) og‘ir ishlar
Yengil ishlar qatoriga minutiga kamroq kislorod iste'mol qilinadigan ishlar
kiradi. Agarda odam tinch xolatda minutiga 200-250 kub santimetr kislorod
iste'mol qilishi hisobga olinsa, yengil ish vaqtida kislorodning iste'mol qilinishi
ko‘p deganda 2-2,5 hissa ortadi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
33
O‘rtacha og‘irlikdagi ishlar qatoriga minutiga 1litrgacha kislorod iste'mol
qilinadigan ishlar kiradi, ya'ni bunda kislorodni iste'mol qilinishi tinch
xolatdagiga qaraganda 2-4 marta oshadi.
Ogir ishlarga minutiga 1litrdan ortiq miqdorda kislorod iste'mol qilinadigan
ishlar kiradi. Ish vaqtida kislorodning ko‘proq iste'mol qilinishiga sabab shuki,
mushak ishi uchun zarur bo‘lgan energiya oziq moddalarning yonishi
hisobiga hosil bo‘ladi. Lekin ayrim xollarda kislorod iste'mol qilinishi
bajarilayotgan ish xajmidan qat'iy nazar qo‘llanishi mumkin. Massalan: kishi 13
sekund davomida maksimal tezlik bilan yugurganda kislorod iste'mol qilinishi
ortiqcha bo‘lmaydi, lekin keyinroq kislorodni istemol qilish ko‘payadi.
Xulosa qilinadigan bo‘lsa, mushaklar ishni ma'lum darajada kislorodni
iste'mol qilmasdan amalga oshirishi mumkin va bunda dastlab mushak faoliyati
bilan bog‘liq bioximik jarayonlarga qatnashmagan kislorod ishdan keyin yuz
bergan jarayonlarda ishtirok etadi. Mushak ishi bilan bog‘liq bo‘lgan hamma
bioximik jarayonlar ikkiga bo‘linadi: kislorod ishtirokisiz anaerob va aerob
oksidlanish bilan boriladigan jarayonlarga bo‘linadi. Bu jarayonlarning birinchisi
boshqalardan ilgariroq yuzaga kelib, mushak ishining anaerob fazasi deb ataladi,
ikkinchisi esa keyinroq sodir bo‘lib aerob faza deyiladi. Anaerob faza vaqtida
mushaklar fosfat kislota ishtirokida mushaklardagi uglevodlar glikogen
parchalanish hisobiga qisqaradi. Bu parchalanishning ohirgi maxsuloti sut
kislotasi S
Z
N
Z
O
6
hisoblanadi. Aerob faza 1/4-1/5) vaqtida sut kislotaning bir
qismi karbonat angidrid va suvgacha oksidlanadi, qolgan sut kislota esa erkin
holda qoldiq energiya hisobiga qaytadan tiklanib, glikogenga aylanadi va
mushaklardagi modda almashinish siklida yana ishtirok etishi mumkin.
Bir minutda to‘plangan parchalangan maxsulotlarni To‘la oksidlash uchun
zarur bo‘lgan kislorod miqdori kislorodga talab yoki kislorodga bo‘lgan extiyoj
deb ataladi. Ishning boshlanishida paydo bo‘lgan sut kislotaning ma'lum
qismigina oksidlanadi. Qolgan sut kislota esa mushaklarda vaqtincha to‘planadi
va qonga o‘tadi. Kislorodga bo‘lgan extiyoj bilan ishlayotgan mushaklardagi
kislorod o‘rtasidagi farq nasiya kislorod deb ataladi.
Ishning boshlangich vaqti o‘tgandan keyin yani (2-4 minut)dan so‘ng
mushaklarda sodir bo‘layotgan harakatlar, ta'sirotlar nerv siste'masiga borishi
natijasida sut kislota va boshqa maxsulotlar qonga o‘tadi natijada nafas va
yurak-qon tomirlar sistemasining faoliyati oshadi va hosil bo‘lgan sut
kislotasining oksidlanishi uchun zarur bo‘lgan kislorod miqdorining hammasini
organizm oladi. Shunday qilib, parchalanish maxsulotlarning to‘planishi va
ularni oksidlanib yo‘qolishi o‘rtasidagi muvozanat turg‘un xolat deb ataladi. Ish
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
34
tamom bo‘lgandan keyin bir vaqt davomida kislorod ko‘proq miqdorda iste'mol
qilinadi. Bu kislorod parchalanish maxsulotlaridan qolgan qismining
oksidlanishiga sarf qilinadi. Bu vaqt tiklanish davri deb ataladi.
Kislorodga bo‘lgan extiyoj to‘qimalarga kislorodni yetkazib berish va uning
iste'mol qilinishi jihatidan organizmning funksional imkoniyatlaridan
ortmayotgandagina turg‘un xolat yuz berishi mumkin. Bir minutda iste'mol
qilishi mumkin bo‘lgan kislorodning maksimal miqdori katta odam uchun
odatda minutiga 3 litr dan oshmaydi. Jismoniy mashq qilgan shaxslarda bu
miqdor 4 litrdan ortiq bo‘lishi mumkin.
Аdabiyotlar:
1. М.Абдуллаева, Ё.Муйдинова, Ш Тоиров "Влияние терапии экватором и
тассироном на клиническую симптоматику и функциальное состояние
эндотелия сосудов у больных неспецифическим аорто-артеритом" Наука
молодых. Научно практический журнал Г.Москва 09.10.2015г 210 - 215 с
https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-terapii-ekvatorom-i-tessironom-na-
klinicheskuyu-simptomatiku-i-funktsionalnoe-sostoyanie-endoteliya-sosudov-
u-bolnyh
2.Морфометрическая характеристика лимфоидных узелков (пейеровых
бляшек) тонкой кишки в онтогенезе Н.У Абдукаримова, Х.А Ганиева, Г.М
Сафарова, Ё.Г.Муйдинова Universum: медицина ифармакология, 4-4
https://cyberleninka.ru/article/n/morfometricheskaya-harakteristika-
limfoidnyh-uzelkov-peyerovyh-blyashek-tonkoy-kishki-v-ontogeneze
3.TIRIK MAVJUDOTLARNI O’RAB TURGAN EKOLOGIK MUHITNING, INSON
TOMONIDAN SALBIY TOMONGA O’ZGARISHI P. Raxmatullayeva «Новости
образования:
исследование
в
XXI
веке»
1
(9),
635-638
https://nauchniyimpuls.ru/index.php/noiv/article/view/7049
4.ECOLOGICAL ENVIRONMENT AND ITS IMPROVEMENTS IN THE FERGANAX
Sadullaev, A Muydinov, A Xoshimov, I Mamarizae 2021 Статьи в Академии
5.THE CONTRIBUTION OF THE FOUNDERS OF MEDICINE TO THE SCIENCE OF
HYGIENE AND THE EMPIRICAL DATA THE COLLECTED B. Soliyev, Y.G.
Muydinova, G. K. Mukhammadova, D. T. Ismailov 51-54 2023-04-24 Том 3 № 4
Part 2 (2023): Евразийский журнал медицинских и естественных наук
https://www.in-academy.uz/index.php/EJMNS/article/view/13158
6. Оптимизация и эколого-гигиенические аспекты водоснабжения
населенных пунктов (обзор литературы) Азизова Ф.Л., Акромов
Д.А.,ШеркузиеваГ.Ф “Journal of clinical and preventive medicine” (Klinik va
profilaktik tibbiyot jurnali) Научный журнал №1. Фергана.-2022.-С.56-60
http://repository.tma.uz/xmlui/handle/1/2749
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
35
7. Распространении паразитов нецентрализованного водоснабжения
Азизова Ф.Л.Central Asian journal of medical and natural sciences. Volume:03
Issue:06/
nov-dec
2022
issn:2660-4159-C.186-189
https://www.cajmns.centralasianstudies.org/index.php/CAJMNS/article/view/
1191
8.Подготовка воды в военно-полевых условиях Теоретические проблемы
экологии и эволюции Ф.Т.Абдувалиева VII Любищевские чтения «Качество
воды и водные биоресурсы» VII. Тольятти.-2020.-с.213-214
https://api.scienceweb.uz/storage/publication_files/179/65/54a2fc1f1405___1
79-full-60e68cfcbbbe8.pdf#page=214
9. Ichimlik suvining sifat monitoringi natijalari Азизова Ф.Л. Материалы
международной научно-практической онлайн конференции
«Гигиена окружающей среды и охрана здоровья населения,
имплантируемые биоматериалы, проблемы и их решения». Фергана.-
2022.-С. 180-186 http://repository.tma.uz/xmlui/handle/1/2094
10. Қизамиқ Касаллигининг Юқиш Йўллари Ва Юзага Келувчи Асоратлар
Ё. А. Абдуғаниева, А. З. Каримова, Ф.Ф.Каримжонов Website:
https://sciencebox.uz ISSN: 2181-3464 Website: https://sciencebox.uz ISSN:
2181-3464 Jild: 02 Nashr:12 2023 yil
11. MEHNAT SHAROITLARINI GIGIYENIK BAHOLASH. NOQULAY MEHNAT
SHAROITLARINI AYOLLAR SALOMATLIGIGA TA`SIRINI Kodirova M.M.,
Muxammadova G.Q. IMPACT FACTOR (RESEARCH BIB) – 7,245 SPECIAL ISSUE,
VOLUME 5, ISSUE 2, 2023
12. Атмосфера Ҳавосининг Ифлосланиши Оқибатида Тирик Мавжудотлар
Организмида
Юзага
Келувчи
Салбий
Ҳолатлар
Ё.Ғ.Муйдинова,
Ф.Т.Абдувалиева, Т.Г.Рахимов Website: https://sciencebox.uz ISSN: 2181-
3464 Website: https://sciencebox.uz ISSN: 2181-3464 Jild: 02 Nashr:12 2023 yil
13. ЦИТИРОВАНИЕ] Breast canser O.R Parpieva, E Muydinova, G Safarova -
ACADEMICIA:
An
International
…,
2021
https://scholar.google.ru/scholar?hl=ru&as_sdt=0,5&cluster=13700322006000
00310
14. Social and psychological aspects of a healithy life style O.R Parpieva, Y.
Muydinova, G Safarova, N Boltaboeva - ACADEMICIA: An …, 2020
https://scholar.google.ru/scholar?hl=ru&as_sdt=0,5&cluster=17303462982332
175805
15. Kodirova, M. M., & Anvarova, S. (2024). TIBBIY MALAKALI
MUTAXASISLARNI TAYORLASHDA UMUMIY TIBBIY PEDAGOGIKADAN
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
36
FOYDALANISH MEHANIZMI.(KOMMUNAL VA MEHNAT GIGIYENASI FANINI
OQITISH MISOLIDA). Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 20(4), 59-63.
16. Kodirova, M. M., & Muxammadova, G. Q. (2024). PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALAR TIZIMINING TIBBIYOT FANLARINI O ‘QITISHDAGI O ‘RNI
(Kommunal va Mehnat gigiyenasi dars mashgulotarini organayzerlar asosida).
PEDAGOGS, 53(1), 37-41.
17. Muxammadova, G. Q., & Kodirova, M. M. (2023). ISHLAB CHIQARISH SANOAT
KORXONALARINI AHOLI YASHASH JOYLARI ATMOSFERA HAVOSIGA TASIRI.
Экономика и социум, (11 (114)-2), 274-279.
18. Mukhammadova, G. Q., Kodirova, M. M., & Boqijonov, F. A. (2024). THE
EFFECT OF INDUSTRIAL ENTERPRISES ON ATMOSPHERIC AIR. British Journal
of Global Ecology and Sustainable Development, 28, 5-9.
19. ВЛИЯНИЕ ПЕСТИЦИДОВ НА ЗДОРОВЬЕ ЧЕЛОВЕКА И ГИГИЕНИЮ
ПОЧВЫ Муйдинова Ёқутхан Гиязидиновна З.Ш. Корёгдиев Ферганский
медицинский институт общественного здравоохранения
https://doi.org/10.5281/zenodo.11518336
20. TIBBIYOT INSTITUTI TALABALARINI FANLARARO INTEGRATSIYASI
ORQALI VAZIYATLI MASALALARNI YECHISHGA TAYYORLASHNING USLUBIY
ASOSLARI Мuydinova Y.G‘ 615-617 AMALIY VA TIBBIYOT FANLARI ILMIY
JURNALI ISSN: 2181-3469 Table of Content - Volume 3 | Issue 5 (May 2024