MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
197
BANKLARINING INTERFAOL BANK XIZMATLARINI KO‘RSATUVCHI
TIZIMINING BANK DAROMADIGA TA’SIRI TAHLILI (XAB
TRASTBANK MISOLIDA)
M.Q.Maxmudova
Bank ishi kafedrasi dotsenti, Ph.D
https://orcid.org/0000-0002-5777-6606
https://doi.org/10.5281/zenodo.14020945
Annotatsiya
Ushbu maqolada hozirgi kunda iqtisodiy tizimga jadal sur’atlar bilan ta’sir
etib kelayotgan innovatsiya tushunchasi va bunga yondosh tarzda moliaviy
innovatsiyaning kelib chiqishi va ularning banklarning transformatsiyalshuvi
jarayonidagi
me’yoriy–huquqiy
hujjatlarning
zarurligi,
mavjudlarini
takomillashtirish borasida ma’lumotlar o’rganilgan. Xorijiy olimlar fikri alohida
keltirilgan va bunga qo‘shimcha tarzda innovatsiya, moliyaviy innovatsiyalarga
oid qo‘shimcha takliflar berilgan.
Kalit so‘zlar:
innovatsiya, moliyaviy innovatsiyalar, innovatsion axborot
texnologiyalari, takomillashtirilgan mahsulot.
Аннотация
В данной тезисе рассматриваются инновационные процессы,
стремительно влияющие на экономическую систему, и возникновение
финансовых инноваций в связанном с ними формате, необходимость
нормативно-правовых документов в процессе трансформации банков, а
также информация об обеспечении существующих. были представлены.
Отдельным участникам были переданы мнения зарубежных ученых и
дополнительные предложения по качественным инновациям.
Ключевые
слова:
инновации,
финансовые
инновации,
инновационные информационные технологии, улучшенный продукт,
подход, теория.
Abstract
In this tethsis, the innovation processes that are rapidly influencing the
economic system and the origin of the financial innovation in the format related
to it, the necessity of regulatory and legal documents in the process of
transformation of banks, and information on ensuring the existing ones have
been presented. Opinions of foreign scientists were given to individual
participants and additional proposals for quality innovations.
Key words:
innovation, financial innovation, innovative information
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
198
technology, improved product, approach, theory.
Shuningdek, tahlilda mamlakatimiz bank tizmida muhim o‘rinni egallagan
yana bir davlat ulushi mavjud banklardan O‘zsanoatqurilishbank ATBda
masofaviy bank xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimlarning masofaviy bank
xizmatlaridan olgan daromadlariga ta’sirini baholaganmiz. Tahlil natijalariga
ko‘ra, O‘zsanoatqurilishbank ATBda o‘rnatilgan to‘lov terminallarining o‘sishi
2018-2020 yillarda keskin oshgan bo‘lsada, ammo 2021-2022 yillarda bu
ko‘rsatkich pasaygan. Shu bilan bir vaqtda 2018-2022 yillarda
O‘zsanoatqurilishbank ATB tomonidan o‘rnatilgan bankomatlar va infokiosklar
soni doim oshib borgan. Shuningdek, tijorat banklarining masofaviy bank
xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimdan olgan daromadlari ham 2020-2022 yillarda
qisman bo‘lsada oshgan.
O‘zsanoatqurilishbank ATBda masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan
daromadlariga masovafiy bank xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimning ta’siriga
to‘xtaladigan bo‘lsak, unda o‘rnatilayotgan bankomatlar va infokiosklarning
ta’siri yuqori bo‘lgan. Xususan, masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan
daromadlari bilan o‘rnatilayotgan bankomatlar va infokiosklar sonining
o‘zgarishi o‘rtasidagi korrelyatsiya 0,89 ga teng bo‘lmoqda.
O‘zsanoatqurilishbank ATB tomonidan o‘rnatilayotgan to‘lov terminallari
sonini o‘zgarishining masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan daromadlariga
ta’siri butun bank tizimi va O‘zmilliybank AJ tajribalariga qaragandan yuqori
bo‘lmoqda. Ammo, 2020-2022 yillarda tomonidan o‘rnatilayotgan to‘lov
terminallari sonini o‘zgarishining masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan
daromadlariga o‘rtasida sezilarli farq vujudga kelgan. Shu bilan bir vaqtda biz
O‘zsanoatqurilishbank ATB tomonidan o‘rnatilayotgan to‘lov terminallari
sonining o‘zgarishi bilan masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan daromadlari
o‘rtasida korrelyatsion bog‘liqlikni ham hisoblab chiqdik va natijalarga ko‘ra bu
ko‘rsatkich 0,80 ga teng bo‘lgan.
Tahlil qilingan bank tizimi va yirik banklar kuzatdiki, o‘rnatilgan to‘lov
terminallarining masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan daromadlariga ta’siri
past bo‘lgan. Aksincha, tijorat banklari tomonidan o‘rnatilgan bankomatlar va
infokiosklarning innovatsion xizmatlardan olayotgan daromadlariga ta’siri
yuqori bo‘lgan. Quyida biz bu tendensiyaning kichik banklar misolida ko‘rib
chiqamiz. Bunda kichik banklar mulkchilik shakliga ko‘ra davlat ulushi mavjud
va mavjud bo‘lmagan, aktivlari va kapitali hajmi bo‘yicha bir-biriga yaqin bo‘lgan
XAB Trastbank va ATB turonbanklar misolida tahlilni olib boramiz.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
199
Tahlil natijalariga ko‘ra, XAB Trastbankda o‘rnatilgan to‘lov
terminallarining sonining o‘zgarishi 2017-2021 yillarda sezilarsiz bo‘lgan
bo‘lsada, ammo 2022-yilda bu ko‘rsatkich keskin oshgan. Shuningdek, 2018-
2020 yillarda XAB Trastbank tomonidan o‘rnatilgan bankomatlar va infokiosklar
soni qisman bo‘lsada oshib borgan. XAB Trastbankda masofaviy bank
xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimdan olgan daromadlari 2018-2021 yillarda
sezilarsiz o‘zgargan bo‘lsada, ammo 2022-yilda sezilarli oshgan.
3.8-rasm. XAB Trastbankda masofaviy bank xizmatlari samaradorligiga
masofaviy bank xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimining ta’siri
1
XAB Trastbankda masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan daromadlariga
masovafiy bank xizmatlarini ko‘rsatuvchi tizimning ta’siriga to‘xtaladigan
bo‘lsak, unda yirik banklardan farqli o‘laroq o‘rnatilayotgan to‘lov
terminallarining ta’siri yuqori bo‘lgan. Xususan, ushbu bankning masofaviy bank
xizmatlaridan olayotgan daromadlari bilan o‘rnatilayotgan to‘lov terminallari
sonining o‘zgarishi o‘rtasidagi korrelyatsiya 0,94 ga teng bo‘lmoqda.
XAB Trastbank tomonidan o‘rnatilayotgan bankomatlar va infokiosklar soni
o‘zgarishining bankning masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan daromadlariga
ta’sirini tahlil qiladigan bo‘lsak, unda 2017-2021 yillarda ular o‘zgarishi
o‘rtasida farq qisqa bo‘lgan bo‘lsada, ammo 2022-yilda bu farq kattalashgan.
Ammo shunga qaramasdan XAB Trastbank tomonidan o‘rnatilayotgan
bankomatlar va infokiosklar soni o‘zgarishining bankning masofaviy bank
xizmatlaridan olayotgan daromadlariga ta’siri ham yuqori bo‘lgan. Tahlilda olib
borilgan korrelyatsion bog‘liqlikka nazar tashlaydigan bo‘lsak, XAB Trastbank
tomonidan o‘rnatilayotgan bankomatlar va infokiosklar sonining o‘zgarishi bilan
01.01.2018
01.01.2019
01.01.2020
01.01.2021
01.01.2022
01.01.2023
O'rnatilgan to'lov terminallari sonining o'zgarishi
O'rnatilgan bankomat va infokiosklar sonining o'zgarishi
Masofaviy bank xizmatidan olgan daromadning o'zgarishi
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
200
masofaviy bank xizmatlaridan olayotgan daromadlari o‘rtasida korrelyatsion
bog‘liqlikni 0,86 ga teng bo‘lmoqda.
