MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
96
KARIES NIMA?U NIMADAN KELIB CHIQADI?QANDAY
BOSHQICHLARI CHORA TADBIRLARI.
Madihanova G.A.
Rasulova M.M.
Asranova D.U.
Ilmiy rahbar:
Yo‘ldasheva S.N.
Talaba:
Andijon Davlat Tibbiyot Instituti
“Stomatologiya fakulteti”
https://doi.org/10.5281/zenodo.13827624
Birinchi bo`lib karies kasalligi xaqida gaplashadigon bo`lsak, karies
kasalligi patologik jarayon bo`lib, bu asosan sut va doimiy tishlar chiqandan
so`ng kuzatiladi. Asosan bu kasallikda tish qattiq to`qimalarining
deminiralizatsiyasi va yemirilish, tish qattiq to`qimqsida nuqsonlarni keltirib
chiqarish bilan ajralib turadi.(Mana karies nimaligini bilib oldik endigi navbat
kariesni o`rganib olamiz). Olimlarimiz tishlarni kariesga chalinish bo`yicha
guruhlarga bo`lib o`rganishganlar.
1)Kimyoviy—parazitar nazariya;(W.D.Miller,1884) Millerning fikricha,
karies rivojlanishig,2ta holat Tish kislotasi va Mikroorganizmlar birgalikda
ta`sir qiladi. Bundan ko`rinib turibdiki 2ta bosqichda amalga oshadi.
1)Kislota ta`sirida tish qattiq to`qimalardagi demineralizatsiyasi. Bunda
o`rganishlar natijasi shuni ko`rsatadiki, ovqat qoldiqlari qolib ketish oqibatida
vaqt o`tkan sayin ular chirish jarayoni boshlanadi, bunda kislota
rivojlanadi,kislota oshgani sayin tish qattiq to`qimasining emal qismi erishni
boshlaydi.
2)Mikroblar ta`sirda emirilish. 2-bosqichda emalda organik moddasi
mikroorganizimning proteolitik fermentlar ta`sirda eriy boshlaydi.
2)Fizik-kimyoviy nazariya.(D.A.Entin1928),Tish ikki muhit (so`lak va qon
tomirlar ) orasida joylashadi va Entinni nazariyasi bo`yicha fikrlaydigan bo`lsak,
ikki muhit orasida osmotik toklar paydo bo`ladi. Bu toklar ikkisi bir bo`lib
reaksiyaga kirish, tashqaridan ichkariga (emaldan pulpaga)markazga
intiluvchan bo`lib, asosan bu kasalliklarning ichidagi bitta kasallikda ko`rinadi,
bu kasallik kariesda kuzatiladi.
(Endi karies bo`yicha tasniflashga qaytadigon bo`lsak). Kariesga chalinish
bo`yicha, yuqori jag` tishlari pastki jag`ga nisbatan ko`proq uchraydi.
Eng ko`p uchraydigan tishlar molyar va premolyar tishlarning chaynov
yuzalarida uchraydi taxminan (70-80%). Keyingi o`rinda esa shu tishlarning
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
97
kontakt yuzalarida joylashgan karies. Karies kasalliklar kam uchraydigan tishlar,
Kurak va qoziq tishlar xisoblanadi.
Karies kasalligi bo`yicha olimlarimizning o`rganishi bo`yicha, kariesni
tasniflash bo`yicha 6 ta sinfga ajratgan. Xozirgi kunda shifokorlarimiz shu sinfar
bo`yicha kariesni o`rganib ichlasa tashxis qo`yishi bir necha barobarga
osonlashdi.
Tishda kasallikni joylashuvi, jarayoni, chuqurligi, klinik kechishi,
xarakterlanishi,va boshqa xususiyatlarga ko`ra Blek 6ta sinfa bo`lib nazariya
yaratgan.(Nazariyani ko`rib chiqamiz.)
Blek bo`yicha karies kovaklarini lokalizatsiyasiga ko`ra tasniflash.
1-SINF
1-sinfimiz asosan molyar va premolyar tishlarning tabbiy fisuralarida
xamda ko`r chuqurchalarda joylashgan karies.
2-SINF
2-sinfimiz asosan karies kasalligining molyar premolyar tishlarni kontakt
yuzalarida joylashgan karies kovaklari bo`ladi.
3-SINF
3- sinifimiz karies kovoklari kesuv va qoziq tishlarning kontakt yuzalarida
xamda kesuv qirralari buzilmagan xolda joylashgan karies kovoklari.
4-SINF
4-sinifimiz 3-sinfa o`xshagan xolda bir joyi bilan farq qilaga xolda kesuv va
qoziq tishlarning kesuv qirralari buzilgan xolda joylashgan karies kovoklari.
5-SINF
5-sinfimiz Karies kovaklari barcha tishlarning bo`yin qismida joylashgan
karies kovaklari.
6-SINF
6-sinfimiz karies kovaklari kesuv tishlarning qirralari va chaynov
tishlarning do`mboqlarida (immune zonalarida)joylashgan karies kovaklari.
Karies kovaklari anatomik zararlanishiga ko`ra 3ga bo`linadi.
1)Emal karies
2)Dentin karies
3)Sement karies farqlanadi.
Kariesni topagrafik tasnifalshiga ko`ra 4ga bo`linadi .
1)Dog` shaklidagi boshlang`ich akries
2)Yuza karies
3)O`rta karies
4)Chuqur karies
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
98
Klinik kechish bo`yicha oddiy va asoratli karies turlari ajratiladi.
Asoratli karies deb asosan pulpit, periodontitning yallig`lanishi
kasalliklariga aytiladi. Ikkilamchi karies deb zararlanmagan emalda plombani
yonida xosil bo`lgan karies –ikkilamchi karies deb ataladi.
Kariesni dovolash uchun asoasn xolatiga qarab chirigan to`qimani olib
tozalab, sog`lom to`qimadan ozroq olib, qo`shimcha maydon xosil qilinadi,
plomba qo`yish uchun.
Karies kasalligini oldini olish uchun, profilaktikani asosan bolalardan ya`ni,
bog`cha yoshidagi bolalardan boshlaymiz. Ularga tishlarni qanday sog`lom tutish
, ularni tozalash va yuvish texnikalarni ko`rgatish lozim bo`ladi.Bolalarga zararli
odatlarni unitish va shirinliklarni ne`yorida istemol qilish kerakligi aytib o`tildi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Fogel F., Matulskiy A., Odam genetikasi, v 3-x tomax, per. s angl., M., 1990.
Muxsin Zokirov. Muharramxon Ashuraliyeva M,Rasulova M.M Pulpit, Rizayev.J.A
Stomatologiya, Murtayev.S.S Bolalar terapevtik stomatologiyasi perapedivtikasi.
2.Odam anatomiyasi. Atlas. 1-jild (N.Ahmedov).
3.S.S.Solihxojaeva.
Bolalar
va
o’smirlar
gigienasi.
Qo’llanma.
-T.:
O’qituvchi, 1991. Fakultet terapevtik stomatologiya. KH.P.Komilov.
S.X.Yusupalikhodjaeva. Y.A.Shukurova.
4.Internet ma’lumotlari www.ziyonet.uz, www.arxiv.uz, www.foydali-fayllar.uz.
