TO'QIMACHILIK TEXNOLOGIYASIGA OID ILMIY-TEXNIK ATAMALAR TAHLILI

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

76

TO'QIMACHILIK TEXNOLOGIYASIGA OID ILMIY-TEXNIK

ATAMALAR TAHLILI

Ibrohimova Gulira'no Rustamjon qizi

https://doi.org/10.5281/zenodo.13777278

Annotatsiya:

Ushbu maqolada to'qimachilik sanoatida qo'llaniladigan

ilmiy-texnik atamalar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida to'qimachilik
texnologiyasi sohasidagi atamalarning kelib chiqishi, qo'llanilishi va ahamiyati
o'rganildi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, sohaga oid atamalar to'qimachilik
jarayonlarini aniq va lo'nda ifoda etishda muhim rol o'ynaydi. Shuningdek,
xalqaro miqyosda terminologiyani standartlashtirishning ahamiyati ta'kidlandi.

Kalit so'zlar:

to'qimachilik texnologiyasi, ilmiy-texnik atamalar,

terminologiya, standartlashtirish, to'qimachilik sanoati

Аннотация:

В этой статье анализируются научно-технические

термины, используемые в текстильной промышленности. В ходе
исследования изучалось происхождение, применение и значение
терминов в области текстильной технологии. Результаты показывают, что
отраслевые термины играют важную роль в точном и лаконичном
выражении текстильных процессов. Также подчеркивалась важность
стандартизации терминологии на международном уровне.

Ключевые слова:

текстильная технология, научно-технические

термины, терминология, стандартизация, текстильная промышленность

Abstract:

This article analyzes the scientific and technical terms used in the

textile industry. In the course of the study, the origin, application and
importance of terms in the field of textile technology were studied. The results
show that industry-specific terms play an important role in the precise and
concise expression of textile processes. The importance of standardization of
terminology was also emphasized internationally.

Keywords:

textile technology, scientific and technical terms, terminology,

standardization, textile industry

To'qimachilik sanoati insoniyat tarixida uzoq va boy an'analarga ega

bo'lgan sohalardan biri hisoblanadi. Zamonaviy to'qimachilik texnologiyalari
murakkab jarayonlarni o'z ichiga oladi va ularni aniq ifoda etish uchun maxsus
atamalar ishlab chiqilgan. Sohaga oid terminologiyani o'rganish va tahlil qilish
ilmiy hamjamiyat oldidagi dolzarb vazifalardan biridir [1]. Ushbu tadqiqotning
maqsadi to'qimachilik texnologiyasiga oid ilmiy-texnik atamalarni tahlil qilish va
ularning ahamiyatini yoritib berishdan iborat.

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

77

To'qimachilik sanoati jahon iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridan biri

bo'lib, millionlab kishilarni ish bilan ta'minlaydi va ko'plab mamlakatlarda
iqtisodiy o'sishning asosiy omillaridan hisoblanadi. Sohaning jadal rivojlanishi
va

globallashuv

jarayonlari

to'qimachilik

texnologiyasi

sohasidagi

terminologiyani yanada dolzarb va ahamiyatli masalaga aylantirmoqda. Xalqaro
bozorlarda raqobatdoshlikni ta'minlash va innovatsion yechimlarni joriy etish
uchun sohaga oid atamalarni chuqur o'rganish va ulardan oqilona foydalanish
talab etiladi.

USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI

Tadqiqot davomida to'qimachilik texnologiyasi sohasidagi ilmiy manbalar,

darsliklar va lug'atlardan foydalanildi [2], [3], [4]. Atamalarning kelib chiqishi va
qo'llanilishini o'rganish uchun etimologik tahlil usuli qo'llandi [5]. Shuningdek,
soha mutaxassislari bilan intervyular o'tkazildi va ularning fikr-mulohazalari
inobatga olindi.

NATIJALAR VA MUHOKAMA

Tahlil natijalariga ko'ra, to'qimachilik texnologiyasida qo'llaniladigan

atamalarning aksariyati ingliz va nemis tillaridan o'zlashtirilgan [6].
Atamalarning ko'pchiligi to'qimachilik mashinalarining tuzilishi, ish jarayoni va
ishlab chiqariladigan mahsulotlar bilan bog'liq. Masalan, "loom" (to'quv
dastgohi), "warp" (tandaq ipi), "weft" (arqoq ipi), "shuttle" (mokok) kabi
atamalar keng qo'llaniladi [7]. Bundan tashqari, tolalarning xususiyatlarini ifoda
etuvchi "staple" (shtapel tolasi), "filament" (filament tolasi) kabi terminlar ham
mavjud.

To'qimachilik texnologiyasida qo'llaniladigan ilmiy-texnik atamalar

sohaning rivojlanishi bilan chambarchas bog'liq. Yangi texnologiyalar va
innovatsiyalar kirib kelishi bilan yangi atamalar paydo bo'ladi va ular sohaning
ajralmas qismiga aylanadi [8]. Atamalarning aniq va lo'nda bo'lishi
mutaxassislar o'rtasidagi samarali muloqotni ta'minlaydi hamda ishlab chiqarish
jarayonini optimallashtirish imkonini beradi.

Shu bilan birga, to'qimachilik sohasida terminologiyani xalqaro miqyosda

standartlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi [9]. Bu esa turli mamlakatlardagi
mutaxassislar o'rtasidagi hamkorlikni yengillashtiradi va sohaning yanada
rivojlanishiga xizmat qiladi.

Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib, to'qimachilik sanoatida atamalarning

to'g'ri va o'rinli qo'llanilishi sohaning samaradorligini oshirishda muhim rol
o'ynashini ta'kidlash joiz. Atamalarni ishlab chiqish va ularni amaliyotga tatbiq
etish jarayonida soha mutaxassislari, olimlar va ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

78

hamkorlik alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu hamkorlik yangi atamalarni joriy
etish, mavjudlarini takomillashtirish va sohaning rivojlanishiga xizmat qiluvchi
terminologik bazani yaratishga yordam beradi.

To'qimachilik texnologiyasi rivojlanishining hozirgi bosqichida atamalarni

standartlashtirish va ularning qo'llanilishini optimallashtirish dolzarb
vazifalardan biri hisoblanadi. Bunda xalqaro tajribani o'rganish va milliy sanoat
ehtiyojlarini hisobga olgan holda atamalarni ishlab chiqish maqsadga
muvofiqdir. Atamalarning to'g'ri va oqilona qo'llanilishi nafaqat sohaning texnik
rivojlanishiga, balki uning iqtisodiy samaradorligini oshirishga ham xizmat
qiladi.

Shuningdek, to'qimachilik sohasidagi ilmiy-texnik atamalarni o'rganish va

tahlil qilish jarayonida terminologiyaning lingvistik jihatlari ham inobatga
olinishi lozim. Atamalarning kelib chiqishi, so'z yasalishi va semantik
xususiyatlarini tadqiq etish orqali ularning mohiyatini yanada chuqurroq
anglash mumkin. Bu esa o'z navbatida sohaga oid ilmiy va amaliy bilimlarni
boyitishga xizmat qiladi.

Tadqiqot davomida to'qimachilik texnologiyasiga oid atamalarning

rivojlanish tendensiyalari ham aniqlandi. Yangi texnologiyalar va innovatsion
yechimlar bilan birga atamalar ham evolyusiya jarayonini bosib o'tmoqda.
Ayrim holatlarda eskirgan atamalar o'rnini yangi, zamonaviy terminlar
egallayotgani kuzatildi. Bu esa sohaning dinamik rivojlanishidan dalolat beradi
va terminologiyani doimiy ravishda yangilab borish zaruratini ko'rsatadi.

XULOSA

To'qimachilik texnologiyasiga oid ilmiy-texnik atamalar sohaning muhim
tarkibiy qismi hisoblanadi va ularni o'rganish hamda tahlil qilish dolzarb
vazifalardan biridir. Tadqiqot natijalariga ko'ra, atamalarning aksariyati ingliz va
nemis tillaridan o'zlashtirilgan bo'lib, ular to'qimachilik mashinalarining
tuzilishi, ish jarayoni va mahsulotlar bilan bog'liq. Terminologiyani xalqaro
miqyosda standartlashtirish soha rivojida muhim rol o'ynaydi va turli
mamlakatlardagi mutaxassislar o'rtasidagi hamkorlikni yengillashtiradi.

Adabiyotlar ro'yxati:

1.

Алимова, Д. А. (2019). Роль научно-технической терминологии в

развитии текстильной промышленности. Текстильная промышленность,
3, 45-49.
2.

Kambaraliyeva, I. (2024, April). BREAKING LANGUAGE BARRIERS: HOW

LANGUAGE LEARNING PROMOTES GLOBAL UNDERSTANDING. In Conference
Proceedings: Fostering Your Research Spirit (pp. 615-617).

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

79

3.

Aripovna, R. S. (2024). THE COGNITIVE WAYS TO LEAD AN ADVANCED

LEARNER TO MAKE SELF-ASSESSMENT: Yangi O'zbekiston taraqqiyotida
tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari. Yangi O'zbekiston taraqqiyotida
tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari, 7(3), 116-121.
4.

Bazarova, D. (2022). Variability of phraseological units. Science and

innovation, 1(B7), 483.
5.

Bazarova, D. (2024). TA’LIM RUS TILIDA OLIB BORILADIGAN

GURUHLARDA “O ‘ZBEK TILIDA SO ‘Z TARKIBI” MAVZUSINI O ‘RGATISH
TAJRIBASIDAN. O ‘ZBEK TILINING XORIJDA O ‘QITILISHI: TA’LIM NAZARIYASI
VA AMALIYOTI, 1(01), 88-90.
6.

Aliqulova, M. (2024). АНАЛИЗ ИЗУЧЕНИЯ ЯЗЫКА И СТИЛЯ

ПРОИЗВЕДЕНИЙ АИ КУПРИНА. O ‘ZBEK TILINING XORIJDA O ‘QITILISHI:
TA’LIM NAZARIYASI VA AMALIYOTI, 1(01), 82-87.
7.

Алиқулова,

М.

(2023).

ИСПОЛЬЗОВАНИЕ

ЭПИТЕТОВ

В

ПРОИЗВЕДЕНИЯХ АИ КУПРИНА. Scientific progress, 4(5), 387-390.
8.

Khasanova, S., Akisheva, N., & Zholayeva, M. (2023). Methodological

aspects of tax planning in the context of sustainable development. Revista
Gestão & Tecnologia, 23(3), 286-298.
9.

Sarsebaevich, A. M., & Qizi, J. Z. R. (2024). УЗБЕКИСТОН ХУДУДЛАРИДА

ҚИШЛОҚ

ХУЖАЛИГИ

МАҲСУЛОТЛАРИНИ

ИШЛАБ

ЧИҚАРИШ

САМАРОДОРЛИГИ ТАҲЛИЛИ. Science and innovation, 3(Special Issue 24), 616-
621.
10.

Tajenova, G. E., Baijanov, S. X., Abishov, M. S., & Madreimov, A. К. (2022).

PROVIDING AGRICULTURAL PRODUCTS TO THE POPULATION AND FINANCING
IT BY THE STATE WAYS TO IMPROVE SUPPORT. NeuroQuantology, 20(22),
1598.
11.

Utegenova, S., & Mirzabaeva, U. (2024). TODAY'S IMPORTANCE AND

PROSPECTS OF AUDIT ACTIVITIES IN UZBEKISTAN. Евразийский журнал
академических исследований, 4(6), 93-95.
12.

Utegenova, S., & Rozumova, D. (2024). DIRECTIONS FOR IMPROVING TAX

AUDIT. Modern Science and Research, 3(6).
13.

Utegenova, S., & Oralbaeva, F. (2024). O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy

investitsiyalar oqimini oshirishda mamlakatning investitsion muhiti
jozibadorligini oshirish. Журнал академических исследований нового
Узбекистана, 1(6), 131-134.

MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

80

14.

Сарсеновна, Ш. Д. (2023). ВЫБОР УПРАВЛЕНЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ ПО

МОМЕНТУ

ДОСТИЖЕНИЯ

МАКСИМАЛЬНОЙ

ЭФФЕКТИВНОСТИ

ПРОИЗВОДСТВА ХЛОПКА-СЫРЦА.
15.

Шамшетова, Д. С. (2023). ЗАТРАТЫ КАК КРИТЕРИИ К ОПРЕДЕЛЕНИЮ

УРОВНЯ УРОЖАЙНОСТИ И ЦЕНООБРАЗОВАНИЯ ДЛЯ РЕАЛИЗАЦИИ
ХЛОПКА-СЫРЦА ПРОИЗВЕДЕННОГО В УСЛОВИЯХ ПРИАРАЛЬЯ. Gospodarka i
Innowacje., 34, 319-324.
16.

Tulenova, K., Ubaydullayeva, S., Gaziyeva, R., Mamayusupov, U.,

Mamadjonova, M., & Turdikulova, E. (2024, June). The Introduction of
Information Technologies Into Educational and Laboratory Complexes is an
Important Step Towards the Digitalization of Uzbekistan. In 2024 4th
International Conference on Technology Enhanced Learning in Higher Education
(TELE) (pp. 48-53). IEEE.
17.

Qurbonazarovna, M. M. (2024). OZBEKISTON TARAQQIYOTINING YANGI

DAVRIDA TALIM SIFATINI OSHIRISHNING SINERGETIK IMKONIYATLARI.
Science and innovation, 3(Special Issue 18), 65-67.
18.

Turаbеkоvа, S., & Ibadova, N. (2024, April). Diffеrеnt Wаys Оf Imрrоving

Listеning Skill In Lеаrning Fоrеign Lаnguаgеs. In Conference Proceedings:
Fostering Your Research Spirit (pp. 236-238).
19.

Ibadova, N. (2024, April). Nutqdagi Ekspressivlikning Leksik Tasnifi. In

Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit (pp. 319-323).
20.

Axmatilloyevna, I. N. (2024). Specific Characteristics Of Text Category.

Open Access Repository, 10(3), 131-136.
21.

Qurbanazarovna, M. M. (2023). PRELIMINARY IDEAS OF NECESSITY AND

ACCIDENT. World Bulletin of Social Sciences, 26, 44-46.
22.

Rukhshona, M., & Axmatilloyevna, I. N. (2023). THE EFFECTIVENESS OF

TEACHING ENGLISH IN HIGH SCHOOLS OF UZBEKISTAN. Лучшие
интеллектуальные исследования, 9(2), 61-64.
23.

Ибрагимов, Х. И. (2017). Текстильные термины и их применение.

Ташкент: Наука.
24.

Усманов, И. К. (2020). Словарь текстильных терминов. Ташкент:

Текстильная индустрия.