MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
97
ЎСМИР ҚИЗЛАРДА ЯШИРИН ТЕМИР ТАНҚИСЛИК
ҚАМҚОНЛИГИ КЕЧИШ ХУСУСИЯТЛАРИ
Аманов Рахмон Аслонович
Зармед Университути
Аслонова Дилдора Рахмоновна
РИКИАТМ Бухоро вилоят минтақавий филиали
https://doi.org/10.5281/zenodo.15378220
Ўсмирлик даври ёки жинсий етилиш даври онтогенезнинг критик
даврларидан бири ҳисобланади. Бу даврга келиб тез ўсиш ва
организмнинг жадал ривожланиши қон яратиш системасига нисбатан
талабни оширади. Мосягина Е.М маълумотларига кўра ўсмир болаларда
темирга бўлган эхтиёж катталарга нисбатан 2 марта юкори. Бундай
шароитда турили хил омиллар таъсирида тезда камқонлик ривожланиш
хавфи юқори бўлади
Биз Бухоро вилоятида яшовччи ўқувчи қизларда темир танқислик
камқонлиги клиник семиотикасини олдимизга мақсад қилиб қўйдик.
Касалликнинг клиник семиотикаси 9-10 синф ўқувчиларида анкетали
сўров
усули
билан
ўрганилди.
Анкета
касалликнинг
клиник
семиотикасига тегишли 36 та саволдан иборат бўлиб умумтаълим
мактабларининг 270 нафар ўқувчи қизларига тарқатилди.
Анкеталар таҳлили натижалари ва периферик эритрон кўрсаткичлари
144(60,5%) нафар қизларда анемик синдром, темир алмашинуви таҳлил
натижаларига асосан 86 нафар(59,7%) қизда темир танқислиги қайд
этилди. Шулардан ЯТТ 62(72,1%), ТТК-24(27,9%)
Текширишларимиз даврида 64,5% ЯТТ учраган ўқувчи қизларда
жисмоний ривожланиш ўртача даражада, 25%да ўртачадан паст ва 9,6 да
ўртачадан юқорилиги аниқланди. 60,1% ТТК кузатилган ўқувчи қизларда
жисмоний ривожланиш ёшига мос келади.
ЯТТ ва ТТК бўлган қизларда тахлил этилган симптомларнинг кўпи
аниқ ифодаланган ва асосийси биргаликда қўшилиб келган. Эпителиал
симптомларнинг 3-4 таси бирга ЯТТ да 39,5% болада, соғлом болалар
гурухида эса факатгина 18,4 % болада борлиги аниқланди. Тери соч ва
тирноқлардаги ўзгаришларнинг таъм билишдаги ўзгаришлар билан бирга
келиши соғлом болалар гурухига нисбатан (6,5%) ЯТТ ва ТТК ли
болаларда (20,9% ва 33,3%) аниқ ифодаланганлиги топилди.
Таъм билишнинг ўзгариши ва анорекциянинг бирга келиши темир
етишмовчилигининг икала шаклида хам ифодаланиши (21,5% ва 16,4%)
соғлом болалар гурухидан анча устун туради. (14,1%).
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
98
ЯТТ ва ТТК бўлган болаларда астеновегетатив бузилишлар манифест
ва комбинирланган (2-3 ва ундан кўп симптомларнинг бирга келиши)
холида учраган. Соғлом болаларга нисбатан гипосидерознинг ҳар икала
вариантида хам касалликка мойиллик болаларда юқори даражадаги
ахамиятга эга. 40% дан ортиқ қизлар (270 тадан) хавоси оғир (афтобус,
хаммом) хоналарда ўзини ҳис этиши ёмонлашувини билдирганлар.
Шу қизлар индивидуал ўрганилганда ҳақиқатдан қам уларда тор,
буғиқ хоналарда яъни синф, ҳаммом, афтобусларда қисқа муддатда
ҳушдан кетиш ҳолатлари юз бериши, баъзан эса (10,5% ҳолатларда ) ҳеч
қандай сабабсиз қизларда ўзини ёмон ҳис этиш туйғулари пайдо бўлиши
ва бу ота-оналарни доим хавотирга солиб келганлиги аникланди.
Тадқиқотчилар қамқон болаларда ҳушдан кетиш ҳоллари тез-тез юзага
келишини таъсирчанликнинг ошиши билан боғлиқ ҳолда пароксизмнинг
юзага келиши, ҳатто тинч ҳолатда ҳам кислароднинг порциал босими паст
бўлиши билан боғлайдилар.
Темир танқислик ҳолати ташхисини тасдиқлаш мақсадида тўғридан-
тўғри танлаш методи билан 238 нафар ўқувчи қизлар текширилди,
шулардан 94 нафари соғлом, 62 нафарида ЯТТ, 24 нафар қизда ТТК
аниқланди. Уларда Гемоглобин ва эритроцитларнинг умумий миқдори,
гемотокрит, ретикулоцитар формула, эритроцитлардаги гемоглобиннинг
ўртача миқдори ва концентрацияси аниқланди. Зардобнинг очлик
даражасини аниқлаш мақсадида қонда темир миқдори ва трансфериннинг
тўйиниш даражасини аниқлаш билан бир қаторда зардобнинг темир
боғловчи умумий қобилияти қўрсаткичлари аниқланди. Қайсики бу
охирги кўрсаткич соғлом ўқувчи қизларда 38 дан 68,8 мкмоль/л
оралиғида бўлган трансфериннинг темирга тўйиниш даражаси эса 17-
26%.
Хулосалар
.
1. Анкетали тест-сўров қоғози ёрдамида темир танкислик холатини
клиник семиотикасини тез ва қисқа вақт ичида оммавий равишда аниқ
бахолашга ёрдам беради.
2. Махсус анкетали суровнома ва қизил қон курсаткичлари
натижаларига асосланиб ўқувчи қизларда темир танқислигини яширин ва
манифест шаклларини клиник хусусиятлари ўрганилади.
3. Периферик эритрон курсаткичлари обектив текширувлари 60,5%
қизларда анемик синдромва темир алмашинуви тахлил натижаларига
асосан 59,7% темир танқислиги қайд этилди.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
99
4. Калория эхтиёжини тўла қоплаганлигига қарамасдан хусусан
хавфли гурух болалар, кўп қон йўқотиш билан кечадиган усмирларда
темир танқилик камқонлигига олиб келиши мумкин
.
Адабиётлар:
1. А.С.Боткина. Железодефицитная анемия у подростков. //Практика
педиатра. 2015 ноябрь-декабрь; стр-6-7.
2. Сулейманова Д.Н, Расулова М.И., Саидов А.Б., Бабаджанова Ш.А.,
Маматкулова Д.Ф., Давлатова Г.Н. Темир танқислик камқонлигини
ташхислаш, даволаш, олдини олиш стандартларини соғлиқни сақлаш
тизимини бирламчи бўғинида жорий этиш. //Соғлиқни сақлаш бирламчи
тизимини УАШ ва хамширалар учун услубий қўлланма. Тошкент 2017 йил
3. Тарасова И.С., Чернов В.М. Новые направления в диагностике, лечения и
профилактика железодефицитных состояний //Соврименные педиатрия.
М., 2016, стр 25
4. Аманов Р.А., Расулов С.Қ. Клиническая семиотика латентного дефицита
железа и железодефицитной анемии у школьныц пубертатного периода
сельской местности Бухарской области //Вестник новых медицинских
технологий. 2003.-№4.-с.59
