МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
17
https://universalpublishings.com
FALSAFANING HOZIRGI TEXNOLOGIK RIVOJLANGAN
JAMIYATDA TUTGAN O'RNI
Mamatqulova Nilufar Xusanovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali o'qituvchisi ( PhD),
90 418 30 06
nilufarmamatqulova53@gmail.com
Kenjayeva Mashhura Azamat qizi
kenjayevamashhura153@gmail.com
+998970240206
TTATF Pediatriya fakulteti Stomatologiya yoʻnalishi 102 b guruh
Amirova Barchinoy Ixtiyor qizi
+998935045570
TTATF Pediatriya fakulteti Stomatologiya yoʻnalishi 102 b guruh talabasi
Xurramova Gulmira
nomer: 90 377 27 29
TTATF Pediatriya fakulteti stomatologiya yoʻnalishi 102 B guruh
Xurramov Salohiddin
95 903 13 06
TTATF Pediatriya fakulteti Stomatologiya yoʻnalishi 102 b guruh
Abduraxmonov Sardor
sardorabduraxmonov006@gmail.com
+998 94 636 65 06
TTATF Pediatriya fakulteti Stomatologiya yoʻnalishi 102 B guruh
Annotatsiya:
Ushbu maqola zamonaviy texnologiyalarning falsafa va axloqiy nazariyaga
ta’sirini tahlil qiladi. Maqolada, texnologik rivojlanishning inson hayoti, jamiyat va
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
18
https://universalpublishings.com
axloqiy qadriyatlarga qanday ta’sir ko‘rsatishi ko‘rib chiqiladi. Texnologiyalar,
jumladan sun’iy intellekt, biotexnologiyalar va raqamli inqilob, falsafiy masalalar —
axloqiy qarorlar, inson erkinligi, shaxsiy hayot daxlsizligi va axborot xavfsizligi kabi
muammolarni yuzaga keltiradi. Falsafa nafaqat texnologiyalarni tushunishda, balki
ularning ijtimoiy oqibatlarini baholashda ham muhim rol o‘ynaydi. Tanqidiy fikrlash,
axloqiy mas’uliyat va ongli qarorlar qabul qilish jarayonlarida falsafiy
yondashuvlarning ahamiyati, shuningdek, texnologiyalarning kelajakdagi ijtimoiy va
axloqiy ta’sirlari muhokama qilinadi. Maqola, texnologik jamiyatda falsafaning o‘rni,
inson va texnologiya o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlarni to‘g‘ri tushunish uchun zarur
bo‘lgan asosiy fikrlar va tavsiyalarni taqdim etadi.
Kalit So'zlar:
Zamonaviy texnologiyalar, Falsafa, Sun’iy intellect, Axloqiy
mas’uliyat,Tanqidiy fikrlash, Inson va texnologiya, Texnologik jamiyat, Raqamli
axborot, Metavers, Biotexnologiyalar, Genom tahriri, Axborot xavfsizligi, Ijtimoiy
adolat, Teknologik etika, Virtual haqiqat, Raqamli tafovut, Falsafa va innovatsiyalar.
KIRISH
Bugungi global miqyosda texnologik taraqqiyot misli ko‘rilmagan sur’atlarda
rivojlanmoqda. Sun’iy intellekt, robototexnika, biotexnologiyalar, axborot-
kommunikatsiya vositalari va boshqa sohalarda yuz berayotgan innovatsiyalar
insoniyat hayot tarzini tubdan o‘zgartirib yubormoqda. Bu o‘zgarishlar faqatgina
iqtisodiy yoki texnik yo‘nalishda emas, balki ijtimoiy, axloqiy, madaniy va mafkuraviy
sohalarda ham chuqur iz qoldirmoqda. Aynan shunday vaziyatda falsafa fani, uning
metodologik, axloqiy va tanqidiy yondashuvlari g‘oyat muhim ahamiyat kasb etadi.
Zamonaviy
jamiyatda
texnologiyalar
nafaqat
inson
faoliyatini
yengillashtirmoqda, balki yangi murakkab muammolarni ham yuzaga keltirmoqda.
Masalan, sun’iy intellektning mustaqil qaror qabul qilishi, shaxsiy hayot
daxlsizligining buzilishi, biotexnologik tajribalarning axloqiy chegaralari kabi
masalalar falsafiy yondashuvni talab etadi. Falsafa ayni shu nuqtada — jamiyat oldida
turgan muhim savollarga javob izlash, ilmiy va texnologik yutuqlarning insoniyat
qadriyatlariga zid kelmasligini ta’minlash vazifasini o‘z zimmasiga oladi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
19
https://universalpublishings.com
Mazkur maqolada falsafaning texnologik rivojlangan jamiyatdagi roli, uning
axborot asri talablariga javob berishdagi imkoniyatlari hamda inson va texnologiya
o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, texnologik
jarayonlarga nisbatan tanqidiy yondashuvni rivojlantirishda falsafaning tutgan o‘rni,
va bu orqali ongli, mas’uliyatli va barqaror jamiyatni shakllantirishga qo‘shayotgan
hissasi yoritib beriladi.
2.
FALSAFA VA TEXNOLOGIYA: TARIXIY KONTSEKST
Texnologik taraqqiyot va falsafa o‘rtasidagi munosabatlar qadim zamonlardan
beri mavjud bo‘lib, ular bir-birini to‘ldiruvchi, ba’zan esa qarama-qarshi yo‘nalishlarda
harakat qilgan. Falsafa inson tafakkuri, bilimi va borliq haqidagi izlanishlardan
boshlanib, keyinchalik ilmiy tafakkurning rivojiga asos bo‘lgan. Antik davr
faylasuflari — Aristotel, Platon, Demokrit kabi mutafakkirlar nafaqat falsafiy, balki
tabiiy-ilmiy bilimlarning shakllanishiga ham zamin yaratganlar. Ularning tabiat,
harakat, sabab-natija va koinot tuzilishi haqidagi qarashlari bugungi ilm-fan
taraqqiyotining ildizlarini tashkil etadi.
O‘rta asrlar davrida falsafa ko‘proq diniy e’tiqod va axloqiy tamoyillar bilan
bog‘langan bo‘lsa-da, texnologik bilimlar rivojlanishda davom etdi. Musulmon
olamida yashab ijod qilgan Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino, Al-Xorazmiy kabi olimlar
falsafiy tafakkur bilan ilm-fanni uyg‘unlashtirib, matematika, tibbiyot, astronomiya,
mexanika kabi sohalarda muhim yutuqlarga erishganlar. Ularning asarlarida falsafa
texnologik taraqqiyotga yo‘l ochuvchi nazariy asos sifatida xizmat qilgan.
Yangi davrga kelib, Rene Dekart, Frensis Bekon kabi faylasuflar ilmiy bilishning
metodologiyasini ishlab chiqib, eksperimental fanlar asoslarini qo‘yganlar. Ayniqsa,
Bekonning empirik yondashuvi va “bilim — kuch” degan tamoyili texnologik
taraqqiyotning g‘oyaviy negiziga aylandi. Ushbu davrda falsafa allaqachon ilm-fan
bilan chambarchas bog‘langan, texnologik yutuqlar esa falsafiy tushunchalar orqali
asoslab borilgan edi.
XX asrda esa texnologiya va falsafa o‘rtasidagi aloqalar yanada chuqurlashdi.
Martin Xaydegger, Yürgen Habermas, Xerbert Markuze kabi faylasuflar texnologik
ong, texnologik ratsionalizm, inson ob’ekti sifatida ko‘rilishiga oid tanqidiy
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
20
https://universalpublishings.com
qarashlarni ilgari surdilar. Ular texnologiya inson hayotini qulaylashtirishi bilan birga,
uni nazorat qilish vositasiga aylanib qolishi mumkinligini ta’kidladilar. Ayniqsa,
Xaydegger texnologiyani insonning mavjudlikni anglash usullaridan biri sifatida
baholagan bo‘lsa, Habermas texnologik taraqqiyotning ijtimoiy va demokratik muhitga
ta’sirini o‘rganishga alohida e’tibor qaratgan.
Shunday qilib, tarixiy jarayonlarda falsafa texnologiyaga nazariy asos bergan, uning
ijtimoiy, axloqiy va ontologik oqibatlarini tahlil qilib borgan. Bugungi kunda esa bu
munosabat yanada dolzarb ahamiyat kasb etmoqda, chunki texnologik yutuqlar
insoniyat kelajagiga ta’sir ko‘rsatmoqda va bu ta’sirni boshqarish, anglash va
yo‘naltirishda falsafaning o‘rni beqiyosdir.
3.
ZAMONAVIY TEXNOLOGIK MUHITDA FALSAFA
XXI asr boshlarida boshlangan raqamli inqilob va sun’iy intellekt, katta
ma’lumotlar (Big Data), genetik muhandislik, kvant texnologiyalari, metavers,
blokcheyn kabi ilg‘or texnologiyalar jamiyatning barcha sohalariga chuqur kirib bordi.
Bunday muhitda inson faqat texnik ijrochi emas, balki axloqiy tanlov qiluvchi, ongli
va mas’uliyatli mavjudot sifatida o‘z rolini qaytadan ko‘rib chiqishga majbur
bo‘lmoqda. Shu bois, falsafa hozirgi texnologik rivojlanish jarayonlarida muhim
nazariy va amaliy asos sifatida qayta tiklanmoqda.
Zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘liq muhim falsafiy muammolardan biri —
sun’iy intellekt etikasi
dir. Masalan, sun’iy intellekt vositalari insonlar o‘rniga qaror
qabul qilayotgan holatlarda qanday axloqiy me’yorlarga amal qilinishi kerak?
Avtonom avtomobillar (masalan, o‘zini o‘zi boshqaruvchi mashinalar) avtohalokatga
yaqinlashganda kimgadir zarar yetkazishni tanlashi kerak bo‘lsa, bu tanlov qaysi
printsiplarga asoslanadi? Bu savollar Kant etikasi, utilitarizm va deontologik
yondashuvlar kabi falsafiy maktablar orqali tahlil qilinmoqda.
Shuningdek,
axborot texnologiyalari va shaxsiy hayot daxlsizligi
ham dolzarb
falsafiy muammo sanaladi. Internet va mobil texnologiyalar insonning harakatlari,
fikrlari va his-tuyg‘ularini doimiy kuzatib borishga imkon beradi. Bu esa erkinlik,
shaxsiylik va nazorat kabi tushunchalarning qayta ko‘rib chiqilishiga olib keladi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
21
https://universalpublishings.com
Falsafa bu muammoni inson huquqlari, ijtimoiy adolat va axloqiy nazorat nuqtai
nazaridan muhokama qiladi.
Genom tahriri va biotexnologiyalar
sohasida esa inson DNKsini o‘zgartirish,
klonlash yoki tug‘ilajak bolalarning xususiyatlarini tanlash kabi amaliyotlar insoniyat
kelajagiga oid fundamental savollarni tug‘diradi. “Inson kim?”, “Qanday imkoniyatlar
tabiiy, qaysilari sun’iy?”, “Axloqiy chegaralar qayerda tugaydi?” kabi savollarni aynan
falsafa o‘rganadi.
Bundan
tashqari,
texnologiyaga
qaramlik
,
raqamli
axborotning
manipulyatsiyasi
,
virtual haqiqatning ijtimoiy ongga ta’siri
kabi masalalar ham
zamonaviy texnologik muhitda falsafiy tahlilni talab qiladi. Ayniqsa, yoshlar orasida
virtual dunyoga sho‘ng‘ish, ijtimoiy tarmoqlardagi ongli va ongli bo‘lmagan ta’sirlar,
sun’iy muhitda shakllanayotgan o‘zlik identifikatsiyasi falsafaning e’tibor markazida
turibdi.
Xulosa qilib aytganda, zamonaviy texnologik muhitda falsafa insoniyatga
texnologiyalarni to‘g‘ri tushunish, ularning mohiyatini, chegaralarini va oqibatlarini
baholash imkonini beradi. Falsafa nafaqat savollar beradi, balki jamiyatga ongli
qarorlar qabul qilish, axloqiy mezonlar asosida harakat qilishga zamin yaratadi.
4.
TEXNOLOGIK JAMIYATDA INSON VA AXLOQ MASALALARI
Texnologik taraqqiyotning misli ko‘rilmagan darajada jadallashgani insonni
yangicha ijtimoiy va axloqiy sharoitlarga olib keldi. Zamonaviy jamiyatda texnologiya
inson hayotining ajralmas qismiga aylangan bo‘lsa-da, bu jarayon ko‘plab axloqiy,
ma’naviy va mavjudlik (ontologik) muammolarni ham yuzaga keltirmoqda. Aynan shu
holatni falsafa chuqur tahlil qiladi: texnologiyaning inson tabiati, erkinligi, qadri va
mas’uliyatiga qanday ta’sir qilayotganini aniqlashga harakat qiladi.
Avvalo,
insonning qadri va erkinligi
masalasi dolzarbdir. Axborot
texnologiyalari va sun’iy intellekt orqali inson faoliyatining ko‘plab sohalarida
avtomatlashtirish yuz bermoqda. Bu esa ayrim kasblarning yo‘qolishiga, inson
mehnatining qadrsizlanishiga olib kelmoqda. Aynan shu nuqtada falsafa
texnologiyaning inson mehnatiga, qadriyatlariga va o‘zini anglashiga bo‘lgan ta’sirini
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
22
https://universalpublishings.com
baholaydi. Texnologiya insonni quvvatlantiradimi yoki uni passiv, boshqaruv ostidagi
mavjudotga aylantiradimi?
Axloqiy mas’uliyat
masalasi ham o‘ta muhimdir. Texnologiyalar, ayniqsa
sun’iy intellekt va algoritmik tizimlar, mustaqil ravishda qarorlar qabul qila boshlagani
sari, bu qarorlarning oqibatlari uchun kim javobgar bo‘ladi? Masalan, avtonom qurollar
yoki yuzni aniqlash tizimlarining noto‘g‘ri ishlashi qanday axloqiy va huquqiy
oqibatlarga olib keladi? Falsafa bu savollarga "javobgarlik" va "qarorlar etikasi"
mezonlari orqali yondashadi.
Ijtimoiy tenglik va adolat
ham texnologik jamiyatda axloqiy nuqtai nazardan
ko‘rib chiqilishi zarur bo‘lgan muammolardan biridir. Texnologiyalar ba’zan mavjud
ijtimoiy tengsizliklarni chuqurlashtiradi: raqamli tafovut (digital divide), ya’ni
texnologiyalardan
foydalanish
imkoniyatlaridagi
farqlar,
rivojlangan
va
rivojlanayotgan mamlakatlar o‘rtasida ham, bir jamiyat ichida ham kuchaymoqda.
Falsafa bu tengsizliklarni bartaraf etishning nazariy asoslarini ishlab chiqadi,
texnologik adolat tushunchasini rivojlantiradi.
Insoniyatning kelajagi va texnologik distopiyalar
haqidagi tashvishlar ham
axloqiy-falsafiy tahlilni talab qiladi. Mashhur futuristlar tomonidan ilgari surilgan
“transhumanizm” g‘oyalari, ya’ni insonning texnologik mukammallashtirilishi
g‘oyasi, ko‘plab axloqiy savollarni tug‘diradi: insonni inson qiladigan nima?
Texnologik mukammallik insoniylikdan voz kechish degani emasmi? Falsafa bu
savollarni qadriyatlar, madaniyat va axloq mezonlari asosida muhokama qiladi.
Yana bir muhim masala —
axloqiy relativizm va universal qadriyatlar
.
Texnologiyalar global miqyosda tarqalmoqda, lekin har bir jamiyat ularni o‘z
madaniyati va qadriyatlari asosida qabul qiladi. Shunday vaziyatda, axloqiy
yondashuvlar qanchalik universallashishi mumkin? Falsafa madaniyatlararo dialogga
asoslanib, global axloqiy platformalarni shakllantirishga hissa qo‘shadi.
Xulosa qilib aytganda, texnologik jamiyatda inson faqat texnika foydalanuvchisi
emas, balki ongli va axloqiy mavjudot sifatida o‘z o‘rnini anglab olishi kerak. Falsafa
esa bu anglash jarayonida asosiy yo‘lboshchi bo‘lib xizmat qiladi — u
texnologiyalarning ijtimoiy va axloqiy oqibatlarini o‘rganish orqali, insoniyatga ongli
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
23
https://universalpublishings.com
tanlovlar qilish, ma’naviy barqarorlikni saqlab qolish va adolatli jamiyat qurish yo‘lida
zamin yaratadi.
5. TANQIDIY FIKRLASH VA QAROR QABUL QILISHDA FALSAFANING
ROLI
Texnologiyalar tobora murakkablashib borar ekan, ularga nisbatan ongli,
ehtiyotkor va mas’uliyatli munosabatni shakllantirish zarur bo‘lmoqda. Ayniqsa,
texnologik yangiliklar bilan bog‘liq qarorlar ko‘p jihatdan noaniqlik va xavfga boy
bo‘lgan sharoitda qabul qilinadi. Shu sababli zamonaviy insonda tanqidiy fikrlash
qobiliyatining rivojlangan bo‘lishi juda muhim. Bu borada falsafa asosiy vosita sifatida
xizmat qiladi.
Tanqidiy fikrlash
— bu faktlar va ma’lumotlarni tahlil qilish, xulosalarni
asoslash, muqobil variantlarni baholash va qarorlar qabul qilishda chuqur mantiqiy
yondashuvni anglatadi. Texnologik jamiyatda bu ko‘nikmalar nafaqat individual
darajada, balki siyosiy, iqtisodiy va ilmiy qarorlar qabul qiluvchi darajada ham muhim
sanaladi. Falsafa, ayniqsa, mantiq, epistemologiya (bilish nazariyasi), axloq va siyosiy
falsafa orqali tanqidiy fikr yuritish asoslarini shakllantiradi.
Bugungi kunda insonlar ko‘plab algoritmik tizimlarga tayanadi: yangiliklar
lentasi, sun’iy intellekt tavsiyalari, moliyaviy qarorlarni ko‘rsatadigan dasturlar, hatto
sog‘liqni saqlash bo‘yicha algoritmlar. Lekin bu tizimlarning qanday ishlashi, ular
qanday ma’lumotlarga asoslanib xulosa chiqarayotgani ko‘pchilik uchun noma’lum
bo‘lib qolmoqda. Shu sababli tanqidiy fikrlash insonni “texnologiya aytganini qabul
qiluvchi” emas, balki ularni tushunuvchi, baholovchi va zarur bo‘lsa, e’tiroz
bildiruvchi ongli mavjudotga aylantiradi.
Falsafa qaror qabul qilishda asosli yondashuvni
rivojlantiradi. Masalan,
utilitarizm yondashuvi qaror natijasida maksimal foyda beruvchi variantni tanlashni
taklif etadi, deontologik yondashuv esa printsiplarga sodiqlikni asos qiladi. Shunday
qilib, har bir texnologik qarorni axloqiy, ijtimoiy va insoniy jihatdan ko‘rib chiqish
imkonini beradi.
Axborotning ishonchliligini baholash
,
feyk yangiliklar va manipulyatsiyalarga
qarshi turish
,
sun’iy intellekt qarorlarini tahlil qilish
— bularning barchasi tanqidiy
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
24
https://universalpublishings.com
fikrlash va falsafaning amaliy ifodalaridir. Ayniqsa, yosh avlodni raqamli dunyoda
yo‘naltirish, ularni ongli internet foydalanuvchisiga aylantirish uchun falsafiy bilim va
muloqot madaniyati zarur.
Bundan tashqari,
muqobil kelajaklar ssenariylarini
ishlab chiqishda ham
falsafa muhim rol o‘ynaydi. Texnologiya nimaga qodir, u nimani o‘zgartiradi va
insoniyat qanday yo‘lni tanlaydi — bu savollarni chuqur tahlil qilish va bashorat
qilishda falsafa nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
Shunday qilib, tanqidiy fikrlash — bu faqat ilmiy yoki intellektual faoliyat emas,
balki zamonaviy jamiyatda omon qolish, ongli qarorlar qabul qilish va insoniylikni
saqlab qolish vositasidir. Falsafa esa bu ko‘nikmalarni rivojlantirish va
chuqurlashtirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
6.
XULOSA VA TAVSIYALAR
Zamonaviy texnologik rivojlanish jarayoni insoniyat tarixidagi eng muhim
burilish nuqtalaridan biri bo‘lib, u inson hayotining barcha sohalarini tubdan
o‘zgartirmoqda. Bunday keskin o‘zgarishlar fonida falsafa fanining ahamiyati,
aksincha, kamaymayapti — balki, aksincha, ortib bormoqda. Falsafa bizga nafaqat
texnologiyalarni tushunish, balki ularning axloqiy, ijtimoiy va ontologik oqibatlarini
anglash imkonini beradi.
Maqolada ko‘rib chiqilganidek, falsafa tarix davomida ilm-fan va
texnologiyalarning nazariy asoslarini yaratgan, zamonaviy davrda esa axloqiy
yo‘naltiruvchi va tanqidiy tafakkur manbai sifatida o‘z o‘rnini saqlab qolmoqda.
Bugungi texnologik jamiyatda inson oldida sun’iy intellekt, biotexnologiya, shaxsiy
hayot daxlsizligi, algoritmik nazorat, raqamli axborot oqimlari va boshqa ko‘plab
murakkab muammolar turibdi. Ularni yechish uchun esa chuqur falsafiy yondashuv
zarur.
Shuningdek, falsafa orqali tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, qaror qabul qilishda
axloqiy mezonlardan foydalanish, texnologiyalarga nisbatan ongli munosabat
shakllantirish mumkin. Bu esa insoniyatni faqat texnologik qudratga emas, balki
ma’naviy va ijtimoiy barqarorlikka ham erishishga olib boradi.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
25
https://universalpublishings.com
Tavsiyalar:
1.
Ta’lim tizimida falsafaga ko‘proq e’tibor qaratish
zarur. Ayniqsa, texnik
mutaxassisliklarda o‘qiyotgan talabalar uchun falsafa, axloq, tanqidiy tafakkur va
texnologiya etikasi asoslari majburiy o‘quv fanlari qatoriga kiritilishi kerak.
2.
Sun’iy intellekt va ilg‘or texnologiyalar bilan shug‘ullanuvchi sohalarda falsafiy
ekspertiza joriy etilishi
kerak. Har bir yirik texnologik loyiha axloqiy, ijtimoiy va
inson huquqlari nuqtai nazaridan baholanishi lozim.
3.
Ommaviy axborot vositalari va internet platformalari orqali falsafiy
savodxonlikni oshirish
— texnologiya haqida chuqur, tanqidiy fikr yurita oladigan
fuqarolik jamiyatini shakllantirishga xizmat qiladi.
4.
Transdistsiplinar yondashuvlar asosida
— ya’ni falsafa, informatika, biologiya,
psixologiya va ijtimoiy fanlarning o‘zaro hamkorligida — texnologiyalarni boshqarish
strategiyalarini ishlab chiqish tavsiya etiladi.
5.
Falsafiy tadqiqotlar va innovatsion texnologiyalarni uyg‘unlashtirish
orqali yangi
ijtimoiy texnologiyalar, mas’uliyatli innovatsiyalar va insoniy qadriyatlarga mos
texnologik modellar ishlab chiqilishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1.
Xaydegger, M.
(1977).
Tekhnologiya va insonning mavjudligi
(M. H. Yusupov, tarj.).
Toshkent: Fan.
2.
Habermas, J.
(1990).
The Philosophical Discourse of Modernity
. MIT Press.
3.
Markuze, H.
(1964).
One-Dimensional Man: Studies in the Ideology of Advanced
Industrial Society
. Beacon Press.
4.
Aristotel
. (1991).
Metafizika
. Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar Uyushmasi.
5.
Platon
. (2006).
Davlat
(B. M. Temirov, tarj.). Toshkent: Yangi asr avlodi.
6.
Bekon, F.
(2004).
Novum Organum
. Oxford University Press.
7.
Kant, I.
(1785).
Grundlegung zur Metaphysik der Sitten
. Berlin: Reimer.
8.
Brey, P.
(2000).
Technology and the Human Condition
. Philosophy & Technology,
13(2), 234-246.
9.
Buchanan, A.
(2008).
The Heart of Human Rights
. Oxford University Press.
10.
Floridi, L.
(2014).
The Fourth Revolution: How the Infosphere is Reshaping Human
Reality
. Oxford University Press.
МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ:
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
Researchbib Impact factor: 13.14/2024
SJIF 2024 = 5.444
Том 3, Выпуск 05, Мая
26
https://universalpublishings.com
11.
Shannon, C. E., & Weaver, W.
(1949).
The Mathematical Theory of Communication
.
University of Illinois Press.
12.
Harari, Y. N.
(2015).
Sapiens: A Brief History of Humankind
. Harper.
13.
Fukuyama, F.
(2018).
The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the
French Revolution
. Farrar, Straus and Giroux.
14.
Susskind, R., & Susskind, D.
(2015).
The Future of the Professions: How Technology
Will Transform the Work of Human Experts
. Oxford University Press.
15.
Kurzweil, R.
(2005).
The Singularity Is Near: When Humans Transcend Biology
.
Viking Penguin.
